Osmanlı İstanbulu’nda Adam Öldürme ve Yaralama Vakaları Üzerine Bir Tetkik

Öz

Bu makalede Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde yer alan arşiv vesikaları içe risinde rastlanan adam öldürme ve adam yaralama suçları nedensellik yönünden incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışmada 1912 ve 1914 yılları arasında İstanbul vilayetinde yaşanan ve örneklem olarak seçilen adam öldürme ve adam yaralama vakaları tarihsel (historical) yöntem ile ele alınmıştır. Bununla birlikte İslam hukuku ve Osmanlı hukukunun adam öldürme ve yaralama suçlarına bakış açısı sergilenmiştir. Son dönem Osmanlı ceza kanunnamelerine değinilerek incelediğimiz dönemde yürürlükte olan 1858 tarihli Ceza Kanunnâme-i Hümâyûnu muhtevasında yer alan adam öldürme ve yaralama suçlarına verilen cezalar incelenmiştir. Metinde yer alan olaylar kronolojik sıra ile değil de nedenleri doğrultusunda sıralanmıştır. Bu tür vakaların vuku buluş şekilleri, vuku bulduğu mekânlar ile vakalarda kullanılan suç aletleri irdelenmiştir. İnsanların adam öldürme sine ve adam yaralamasına yol açan ve onları bu suçlara sürükleyen etmenlerin tespitine çalışılmıştır. Geçmişte vuku bulan yaşantıları bilmenin günümüz insanlarına kazandıracağı deneyimin ne kadar gerekli ve önemli olduğu nazar-ı dikkate alındığında bu tespitin yapılmasının faydalı olacağı düşünülmektedir. Çalışma suç tarihi araştırmalarında bu türden daha geniş bir çalışmaya ön ayak olması bakımından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Cinayet
• Yaralama
• Suç
• İstanbul

A Study On Murder and Injury Cases In Ottoman Istanbul

Öz

In this article, the crimes of murder and injury came across in the archival documents in the Presidential State Archives Presidency Ottoman Archives were examined in terms of causality. The murder and injury cases that occurred in the Istanbul Province between 1912 and 1914 and were selected as samples were discussed using the historical method. In addition, the perspective of Islamic law and Ottoman law on the has been revealed. The late Ottoman penal laws were mentioned and the penalties for the crimes of murder and injury in the 1858 Ceza Kanunnâme-i Hümâyûnu valid during the period we examined were examined. The events in the text are arranged not in chronological order but according to their causes. The ways in which such cases occur, the places where they occur and the offensive weapon used in the cases have been examined. An attempt has been made to determine the factors that cause people to murder and injure others and that drive them to these crimes. Considering how necessary and important the past experiences that knowing the experiences will provide to today's human is, it is thought that making this determination will be useful. The study is important as it pio neers a more comprehensive study of this kind in criminal history research.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Murder
• İnjury
• Crime
• Istanbul

Kaynakça

1. Aslan, Nasi. “Klasik Dönem Ceza Kanunnâmeleri Bağlamında Osmanlı Hukûkunun Şer’îliği Üzerine”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 3/2 (Haziran 2003), 17-44.
2. Atar, Fahreddin. İslâm Adliye Teşkilâtı Ortaya Çıkışı ve İşleyişi. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1979.
3. Avcı, Mustafa. Osmanlı Hukukunda Suçlar ve Cezalar. İstanbul: Gökkubbe Yayınları, 2004.
4. Avcı, Mustafa. Türk Hukuk Tarihi. Konya: Atlas Akademi Yayınevi, 10. Baskı, 2021.
5. Aydın, Mehmet Âkif. “Ceza (Osmanlı Ceza Hukuku)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/478-482. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
6. Aydın, Mehmet Âkif. “Türk Hukuk Tarihçiliği”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi̇ 3/5 (Mayıs 2005), 9-25. Aydın, Mehmet Âkif. Türk Hukuk Tarihi. İstanbul: Beta Yayınları, 10. Baskı, 2013.
7. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 23, Gömlek No. 11.
8. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 95, Gömlek No. 8.

9. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 40, Gömlek No. 9.
10. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 24, Gömlek No. 12.
11. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Muhaberât ve Tensikât Müdiriyeti Evrakı [DH.EUM.MTK]. No. 62, Gömlek No. 18.
12. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 24, Gömlek No. 18.
13. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 28, Gömlek No. 20.
14. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 25, Gömlek No. 22.
15. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 88, Gömlek No. 20.
16. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 9, Gömlek No. 8.
17. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 59, Gömlek No. 20.
18. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 31, Gömlek No. 2.
19. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 55, Gömlek No. 10.
20. BOA, Osmanlı Arşivi. Dâhiliye Nezâreti, Emniyet-i Umûmiye Müdiriyeti Emniyet Şubesi Evrakı [DH.EUM.EMN]. No. 29, Gömlek No. 10.
21. Bozkurt, Gülnihâl. Batı Hukukunun Türkiye’de Benimsenmesi Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne Resepsiyon Süreci (1839-1939). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1996.
22. Ceza Kanunnâme-i Hümâyûnu. İstanbul: Takvimhâne-i Âmire, 1274.
23. Cin, Halil – Akgündüz, Ahmet. Türk Hukuk Tarihi Kamu Hukuku. 1. Cilt. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi, 1989.
24. Cin, Halil – Akyılmaz, Gül. Türk Hukuk Tarihi. Konya: Sayram Yayınları, 9. Baskı, 2017.
25. Çağatay, Neşet. “Osmanlılarda Şer’î-Örfî Hukuk Kavramı ve Uygulanışı”. XII. Türk Tarih Kongresi Bildiriler. 3/657-661. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1994.
26. Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi, 2001.
27. Dönmezer, Sulhi – Erman, Sahir. Nazarî ve Tatbikî Ceza Hukuku Umumi Kısım. 1. Cilt. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1967.
28. Düstur, Birinci Tertib. 1. Cilt. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1289.
29. Ekinci, Ekrem Buğra. Osmanlı Hukuku Adalet ve Mülk. İstanbul: Arı Sanat Yayınevi, 6. Baskı, 2019.
30. Eş – Şazeli, Hasan Ali. “Cinayet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/14-15. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
31. Hamidullah, Muhammed. İslâm Peygamberi Hayatı ve Eserleri. çev. M. Said Mutlu – Salih Tuğ. 2. Cilt. İstanbul: İrfan Yayınevi, 1969.
32. Hülagu, Metin. İslam Hukukunda Hapis Cezası. Kayseri: Rey Yayıncılık, 1. Basım, 1996.
33. Kazıcı, Ziya. “Osmanlılarda Örfî Vergiler ve Bu Vergilerin Kaynağı Olan Örfî Hukuk”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4 (1986), 285-310.
34. Koşum, Adnan. “Osmanlı Örfi Hukukunun İslam Hukukundaki Temelleri”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisı̇ 17/17 (Haziran 2004), 145-160.
35. Ömer Hilmi. Mi’yâr-ı Adâlet. İstanbul: Bosnevî Hacı Muharrem Efendi Matbaası, 1301.
36. Şemseddin Sami. Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık, 2015.
37. Şentop, Mustafa. “Tanzimat Dönemi Kanunlaştırma Faaliyetleri Literatürü”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi̇ 3/5 (Mayıs 2005), 647-672.
38. Udeh, Abdülkadir. İslâm Ceza Hukuku ve Beşerî Hukuk. çev. Akif Nuri. 2. Cilt. İstanbul: İhya Yayınları, 1977.
39. Unat, Faik Reşit. Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 6. Baskı, 1988.
40. Üçok, Çoşkun vd. Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Savaş Yayınevi, 9. Baskı, 1999.