Araştırma Makalesi

Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi

Cilt: 13 Sayı: 1 28 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN AR

Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi

Öz

Araştırma, bireysel değer yönelimlerinin Türkiye’de çevresel duyarlılık üzerindeki etkisini inceleyen nicel bir çalışmadır. European Social Survey 10. tur Türkiye verisi kullanılmış, 4272 katılımcı üzerinden hiyerarşik çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Bağımlı değişken olarak “doğaya ve çevreye özen göstermek önemlidir” ifadesiyle ölçülen çevresel duyarlılık alınmış, bağımsız değişkenler ise Schwartz’ın Temel İnsan Değerleri Kuramı’na dayalı değer maddeleridir. Cinsiyet, eğitim düzeyi ve bölge demografik kontrol değişkenleri olarak modele dâhil edilmiştir. Sadece demografik değişkenlerin yer aldığı model anlamlı bulunmamış, değer yönelimlerinin eklendiği ikinci model anlamlı çıkmış ve çevresel duyarlılığın yaklaşık yüzde 49’unu açıklamıştır. Bulgulara göre sadakat, geleneklere uymak, yardımseverlik ve başarıyı önemseme çevresel duyarlılığı en güçlü pozitif yönde yordayan değerlerdir. Güvenli çevrede yaşama isteği, güçlü devlet vurgusu, eğlenmeyi önemseme, macera ve heyecan, farklı insanları anlama ve eşitlik de anlamlı ve pozitif yordayıcılar olarak bulunmuştur. Buna karşılık maddi zenginliğe verilen önem çevresel duyarlılığı anlamlı biçimde ve negatif yönde yordamaktadır. Sonuçlar, çevresel duyarlılığın yalnızca özgeci ve evrenselci değerlere değil aynı zamanda gelenek, sadakat, güvenlik ve başarı gibi farklı motivasyonel zeminlere de dayandığını göstermektedir. Bu durum, Türkiye bağlamında çevreye duyarlı tutumların hem kendini aşma hem de koruma yönelimli değerlerden beslendiğine işaret etmektedir. Çalışma, tek maddelik çevresel duyarlılık ölçeği, kesitsel veri yapısı ve dinî değişkenlerin modele dâhil edilmemesi gibi sınırlılıklara sahiptir. Gelecek araştırmaların çok maddeli ölçekler, boylamsal tasarımlar ve dinî değişkenleri içeren genişletilmiş modeller kullanması önerilmektedir

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ahmad, Wasim vd. “Schwartz Personal Values, Theory of Planned Behavior and Environmental Consciousness: How Tourists’ Visiting Intentions Towards Eco-Friendly Destinations Are Shaped?” Journal of Business Research 110 (Mart 2020), 228-236. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.01.040
  2. Balundė, Audra vd. “Sustainability in Youth: Environmental Considerations in Adolescence and Their Relationship to Pro-environmental Behavior”. Frontiers in Psychology 11 (02 Kasım 2020), 582920. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.582920
  3. Batool, Nusrat vd. “Theory of Planned Behavior and Value-Belief Norm Theory as Antecedents of Pro-Environmental Behaviour: Evidence from the Local Community”. Journal of Human Behavior in the Social Environment 34/5 (03 Temmuz 2024), 693-709. https://doi.org/10.1080/10911359.2023.2205912
  4. Bhattacharyya, Asit vd. “Determinants of Pro-environmental Behaviours – A Cross Country Study of Would-be Managers”. Australasian Accounting, Business and Finance Journal 14/2 (Mayıs 2020), 51-71. https://doi.org/10.14453/aabfj.v14i2.5
  5. Bouman, Thijs vd. “Environmental Values and Identities at the Personal and Group Level”. Current Opinion in Behavioral Sciences 42 (Aralık 2021), 47-53. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2021.02.022
  6. Choon, Shay Wei vd. “How Do Different Values Affect Pro-Environmental Behaviours and Happiness?” Issues and Perspectives in Business and Social Sciences 4/1 (26 Ocak 2024), 12-27. https://doi.org/10.33093/ipbss.2024.4.1.2
  7. Dias, Narcisa Maria Oliveira Carvalho vd. “Exploring Associations between Attitudes towards Climate Change and Motivational Human Values”. Climate 8/11 (19 Kasım 2020), 135. https://doi.org/10.3390/cli8110135
  8. Doherty, Thomas vd. “Environmental Identity-Based Therapies for Climate Distress: Applying Cognitive Behavioural Approaches”. The Cognitive Behaviour Therapist 17 (2024), e29. https://doi.org/10.1017/S1754470X24000278

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Psikolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

23 Şubat 2026

Kabul Tarihi

29 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Çinici, M. (2026). Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi. Marifetname, 13(1), 139-155. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1896153
AMA
1.Çinici M. Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi. Marifetname. 2026;13(1):139-155. doi:10.47425/marifetname.vi.1896153
Chicago
Çinici, Murat. 2026. “Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi”. Marifetname 13 (1): 139-55. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1896153.
EndNote
Çinici M (01 Haziran 2026) Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi. Marifetname 13 1 139–155.
IEEE
[1]M. Çinici, “Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi”, Marifetname, c. 13, sy 1, ss. 139–155, Haz. 2026, doi: 10.47425/marifetname.vi.1896153.
ISNAD
Çinici, Murat. “Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi”. Marifetname 13/1 (01 Haziran 2026): 139-155. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1896153.
JAMA
1.Çinici M. Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi. Marifetname. 2026;13:139–155.
MLA
Çinici, Murat. “Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi”. Marifetname, c. 13, sy 1, Haziran 2026, ss. 139-55, doi:10.47425/marifetname.vi.1896153.
Vancouver
1.Murat Çinici. Kutsal Emanet Bilinci: Türkiye’de Geleneksel Değerlerin Çevresel Duyarlılık Üzerindeki Etkisi. Marifetname. 01 Haziran 2026;13(1):139-55. doi:10.47425/marifetname.vi.1896153

Marifetname Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.