Ulusun Coğrafyası: Türk Ulusal Kimliğinde Doğal Coğrafi Unsurların Temsili

Öz

Bu çalışma, Türk ulusal kimliğinin inşasında doğal coğrafi unsurların nasıl temsil edildiğini ve bu unsurların tarihsel, kültürel ve söylemsel süreçler aracılığıyla nasıl ulusal sembollere dönüştürüldüğünü incelemektedir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; tarihsel metinler, edebî eserler ve kültürel unsurlar yorumlayıcı içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışma, önce Orta Asya’nın doğal coğrafi imgesinin Türk ulusal kimliğinde tarihsel köken tahayyülleriyle nasıl bütünleştiğini; ardından Anadolu’nun Millî Mücadele ve erken Cumhuriyet dönemleri boyunca nasıl vatanlaştırıldığını analiz etmektedir. Ergenekon Destanı, Dede Korkut Hikâyeleri ve erken dönem edebî metinler aracılığıyla Orta Asya’nın mitik ve doğal unsurları yeniden yorumlanmış; Cumhuriyet’in kültür politikalarıyla birlikte Anadolu coğrafyası ve özellikle bozkır, modern ulusal kimliğin referanslarından biri hâline gelmiştir. Bunun yanı sıra edebiyat, sanat, sinema ve coğrafya eğitimi gibi kültürel üretim alanları, doğal çevrenin ulusal kimliğin sembolik ve ideolojik bir bileşeni hâline gelmesinde önemli bir rol oynamıştır. Çalışmanın bulguları, Türk ulusal kimliğinin doğrudan coğrafi koşullar tarafından belirlenmediğini; ancak doğal coğrafi unsurların tarihsel anlatılar ve kültürel sembollerle birleşerek ulusal kimliğin duygusal ve sembolik meşruiyetini güçlendiren tamamlayıcı bir işlev üstlendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Milliyetçilik Kuramları
• Ulus İnşası
• Türk Ulusal Kimliği
• Doğal Coğrafya
• Kültürel Coğrafya

The Geography of the Nation: The Representation of Natural Geographical Elements in Turkish National Identity

Öz

This study examines how natural geographical elements are represented in the construction of Turkish national identity and how these elements are transformed into national symbols through historical, cultural, and discursive processes. The theoretical framework, developed on the basis of modernist, ethno-symbolist, and postmodern nationalism theories, reveals that geography is not only the physical ground of national identity but also a space of memory and representation woven with cultural meanings. A qualitative research approach was adopted in the study; historical texts, literary works, and cultural materials were analyzed using interpretive content analysis. In this context, the study first analyzes how the natural geographical image of Central Asia was integrated into Turkish national identity through narratives of historical origins, and then how Anatolia was nationalized during the National Struggle and early Republican periods. Through the Epic of Ergenekon, the Tales of Dede Korkut, and early literary texts, the mythical and natural elements of Central Asia were reinterpreted. With the cultural policies of the Republic, the geography of Anatolia—and especially the steppe—became one of the spatial reference points of modern national identity. Furthermore, cultural production fields such as literature, art, cinema, and geography education played a significant role in transforming the natural environment into a symbolic and ideological component of national identity. The findings of the study show that Turkish national identity is not directly determined by geographical conditions; however, natural geographical elements, when combined with historical narratives and cultural symbols, have played a complementary role in strengthening the emotional and symbolic legitimacy of national identity.

Anahtar Kelimeler

• Nationalism Theories
• Nation-building
• Turkish National Identity
• Natural Geography
• Cultural Geography

Kaynakça

1. Akün, Ö. F. (2006) Dede Korkut Hikâyeleri’nde Kompozisyon ve Tasvir. Türklük Bilimi Araştırmaları 19, 121-191.
2. Akyol Altun, D. (2022) Use of Space in Yeşilçam Cinema in the Context of Symbolization of Traditional-Modern Dilemma. GRID – Architecture Planning and Design Journal 5(2), 276-300. https://doi.org/10.37246/grid.1061060
3. Alfeel, Z. S. & Koçak, A. (2023) Türk Takvim Miti Ekseninde Evrenselci Dikotominin İzleri: Ergenekon Destanı Örneği. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 16(43), 981-999. https://doi.org/10.12981/mahder.1325912
4. Aliyeva, S. (2019) Ülke Tanıtımında Kültürel Kimlik Göstergeleri ve Anlamlandırılması: Azerbaycan-Türkiye Tanıtım Filmleri Üzerine Bir Çözümleme [yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
5. Anderson, B. R. O. (2011) Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması. İstanbul: Metis Yayınları.
6. Ar, M. (2021) Mekân, Yer ve Yersizlik Kavramları Üzerine Bir İnceleme. Şehir ve Medeniyet Dergisi 7(14), 8-24.
7. Arık, R. O. (1967) Coğrafyadan Vatana. İstanbul: Hareket Yayınları.
8. Aytaç, P. P. (2022) Kültürel Kimlik ve Ergenekon Destanı. Düşünce Dünyasında Türkiz 5(26), 37-72.

9. Billig, M. (2002) Banal Milliyetçilik (Çev. C. Şişkolar). İstanbul: Gaye Kitabevi Dağıtım.
10. Cosgrove, D. (1998) Social Formation and Symbolic Landscape. Wisconsin: University of Wisconsin Press.
11. Coşkuner, E. A. (2022) Ulus Devlet İnşasında Kemalizm’in Simgesi Olarak Posta Pulları. Mukaddime 13(1), 37-68. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1101351
12. Çakmak, S. (2018) Kimlik Oluşturma Sürecinde Türk ve Moğol Ulusal Sembollerinin Tarihsel İzdüşümü. Folklor Akademi Dergisi 1(1), 65-90.
13. Debarbieux, B. & Rudaz, G. (2008) Linking Mountain Identities throughout the World: The Experience of Swiss Communities. Cultural Geographies 15(4), 497-517. https://doi.org/10.1177/147.447.4008094619
14. Dede, K. (2017) Erken Cumhuriyet Döneminde Ulus İnşası ve Tarihî Romanlar: Savaşçı, Medeni ve Millî Kahraman. Kebikeç 44, 91-112.
15. Demircioğlu, C. (1998) Müfide Ferit Tek ve Romanlarındaki Milliyetçilik [yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi.
16. Deniz, T. (2025) İkinci Bir Doğa Yaratmanın İfadesi: Kültürel Coğrafya ve Kavramları. Journal of Humanities and Tourism Research 15(1), 111-125.
17. Durgun, S. (2018) Memalik-i Şahane’den Vatan’a. İstanbul: İletişim Yayınları.
18. Durmuş, M. (2006) Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun Şiirlerinde Anadolu. Uluslararası Trabzon ve Çevresi Kültür ve Tarih Sempozyumu Türk Ocakları Trabzon Şubesi, Trabzon, Mayıs 2006.
19. Earhart, H. B. (2011) Mount Fuji: Shield of War, Badge of Peace. Asia-Pacific Journal: Japan Focus 9(20), 1-15.
20. Erbek, İ. S. (2020) Erken Cumhuriyet Dönemi Tiyatro Oyunlarında Siyasal Mitler [yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
21. Ersoy, M. A. (2007) Safahat. İstanbul: MFATİH.
22. Evered, K. T. (2008) Symbolizing a Modern Anatolia: Ankara as Capital in Turkey’s Early Republican Landscape. Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East 28(2), 326-341. https://doi.org/10.1215/1089201x-2008-009
23. Eyüboğlu, D. C. (2023) Dede Korkut’taki Kazılık Dağı. Düşünce Dünyasında Türkiz 14(65), 91-132. https://doi.org/10.59281/turkiz.1313065
24. Flint, C. & Taylor, P. (2018) Political Geography: World-Economy, Nation-State and Locality. New York: Routledge.
25. Gellner, E. (1992) Uluslar ve Ulusçuluk. İstanbul: İnsan Yayınları.
26. Gür, H. & Çalışkan, G. (2025) Crafting a National Identity: The Role of Geography Textbooks in 1930s Turkey’s Nation-Building Project. Nations and Nationalism 31(1), 205-222. https://doi.org/10.1111/nana.13044
27. Güray, C. (2019) Metin Turan’la “Çoban Müziği” Üzerine Bir Söyleşinin Notları. folklor/edebiyat 25(100), 135-142. https://www.folkloredebiyat.org/upload/100-ek.pdf (Erişim Tarihi:10.01.2026).
28. Hall, S. (1990) Cultural Identity and Diaspora. J. Rutherford (der.), Identity: Community, Culture, Difference (222-237). London: Lawrence & Wishart.
29. Hall, S. (1996) Introduction: Who Needs ‘Identity’? S. Hall & P. du Gay (der.), Questions of Cultural Identity (1-17). SAGE Publications.
30. Hanioğlu, M. Ş. (2012) Türkçülük. TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/turkculuk (Erişim Tarihi: 10.01.2026).
31. Huntington, E. (1915) Civilization and Climate. Yale University Press. https://archive.org/details/in.gov.ignca.20604/mode/2up (Erişim Tarihi: 10.01.2026).
32. Hutchinson, J. (2005) Nations as Zones of Conflict. London: SAGE Publications.
33. Kaplan, D. H. & Herb, G. H. (2011) How Geography Shapes National Identities. National Identities 13(4), 349-360. https://doi.org/10.1080/14608.944.2011.629424
34. Karaaslan, E. vd. (2017) Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Resminde Ulusal Kimlik Anlayışı ve Bedri Rahmi Eyüboğlu. İdil Sanat ve Dil Dergisi 6(31), 941-951. https://doi.org/10.7816/idil-06-31-05
35. Kemal, Y. (2021) İnce Memed 1. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
36. Keskin, Ö. (2024) Millî Mücadele Tarihinin Öğretimine Katkıları Açısından Millî Mücadele Coğrafyası ve İlişkili Unsurların Millî Mücadeleye Etkisinin Değerlendirilmesi. 7. Uluslararası Tarih Eğitimi Sempozyumu Tokat, 17-19 Eylül 2021.
37. Kezer, Z. (2010) The Making of Early Republican Ankara. Architectural Design 80(1), 40-45. https://doi.org/10.1002/ad.1008
38. Kuş, Z. & Hilal, M. (2021) Geography and Identity: An Analysis of Geography Curricula in Turkey. Romanian Review of Geographical Education 10(2), 67-87. https://doi.org/10.23741/RRGE220214
39. Leitenberg, D. (2022) Romantic Visions of the Village: Tourism, Nationalism, Locality and the Politics of (Non-)Belonging in the Swiss Alps. Quaderns de l’Institut Català d’Antropologia 38(2), 195-212. https://doi.org/10.56247/qua.414
40. MEB (2018) Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
41. MEB (2024) Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
42. Mersin Alıcı, D. (1996) The Role of Culture, History and Language in Turkish National Identity Building: An Overemphasis on Central Asian Roots. Central Asian Survey 15(2), 217-231. https://doi.org/10.1080/026.349.39608400947
43. Nas, A. (2017) Branding and National Identity: The Analysis of “Turkey: Discover the Potential” Campaign. Bilig, no. 83, 201-224.
44. National Gallery of Art (n.d.) Manifest Destiny and the West. https://www.nga.gov/educational-resources/uncovering-america/manifest-destiny-and-west (Erişim Tarihi: 10.01.2026).
45. Nora, P. (1989) Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire. Representations 26, 7-24. https://doi.org/10.2307/2928520
46. Özen, S. B. (2024) Ulusun Hafızasının İnşası: Erken Cumhuriyet Dönemi Süreli Çocuk Yayınlarında Yeni Bir Tarih Anlatısının Kurgulanması. A. Kaymak vd. (der.), XIX. Türk Tarih Kongresi, Kongreye Sunulan Bildiriler (VI. Cilt) (374-398). Ankara: Türk Tarih Kurumu. https://doi.org/10.37879/978.975.1756473.2023.16
47. Özkan, B. (2014) Making a National Vatan in Turkey: Geography Education in the Late Ottoman and Early Republican Periods. Middle Eastern Studies 50(3), 457-481. https://doi.org/10.1080/00263.206.2014.886569
48. Özkan, B. (2018) Türkiye’de Milli Vatanın İnşası: Dâr’ul İslam’dan Türk Vatanına (Çev. D. Elhüseyni). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
49. Parla, J. (2007) From Allegory to Parable: Inscriptions of Anatolia in the Turkish Novel. New Perspectives on Turkey 36, 11-26. https://doi.org/10.1017/S089.663.460000457X
50. Rowntree, L. B. & Conkey, M. W. (1980) Symbolism and the Cultural Landscape. Annals of the Association of American Geographers 70(4), 459-474. https://doi.org/10.1111/j.1467-8306.1980.tb01327.x
51. Sagdic, M. (2021) The Teaching of Geography and Rebuilding National Identity in Secondary Schools after the 1980 Military Coup in Turkey. Paedagogica Historica 59(3), 428-445. https://doi.org/10.1080/00309.230.2021.1995882
52. Said, E. W. (2013) Şarkiyatçılık: Batı’nın Şark Anlayışları. İstanbul: Metis Yayınları.
53. Sistem Film (2016) Çanakkale Aslanları (1964)—Ajda Pekkan & Tanju Gürsu [Video kaydı]. https://www.youtube.com/watch?v=WDD2wxrNaSM (Erişim Tarihi: 10.01.2026).
54. Smith, A. D. (1994) Millî Kimlik. İstanbul: İletişim Yayınları.
55. Smith, A. D. (2017) Etno-Sembolizm ve Milliyetçilik. İstanbul: Alfa Yayınları.
56. Stoffelen, A. & Vanneste, D. (2019) Commodification of Contested Borderscapes for Tourism Development: Viability, Community Representation, and Equity of Relic Iron Curtain and Sudetenland Heritage Tourism Landscapes. In A. Paasi vd. (der.), Borderless Worlds for Whom? Ethics, Moralities and Mobilities (139-153). New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/978.042.9427817
57. Şahin, V. (2017) Dede Korkut Hikâyelerinde Mekân Algısı ve Kurgusu. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5(8), 1-49.
58. Tekin, Ş. (2019) Türklerde Devlet-Kimlik İlişkisi: Devlet Kimliği. Milliyetçilik Araştırmaları Dergisi 1(2), 78-102.
59. Turan, N. S. (2018) Erken Cumhuriyet Döneminde ‘Ulusal Kimliğin’ Opera Sahnesinde İnşası: Özsoy. Ahenk Müzikoloji Dergisi 2, 1-30.
60. Turner, F. J. (1920) The Frontier in American History. New York: H. Holt and Company. http://archive.org/details/cu319.240.16878013 (Erişim Tarihi: 10.01.2026).
61. Yasak, Ü. & Özdemir, H. M. (2021) Türk Mitolojisinde Coğrafi İzler. Turkish Studies – Language 16(3), 1745-1764. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.52302
62. Yazan, S. vd. (2024) Coğrafi İmgelemler: Mavi Anadoluculuk’ta Kimlik, Kültür ve Mekân. Ege Coğrafya Dergisi 33(2), 169-195. https://doi.org/10.51800/ecd.1545901
63. Yazıcı, F. & Yıldırım, T. (2018) History Teaching as a Nation-Building Tool in the Early Republican Period in Turkey (1923–1938). Paedagogica Historica 54(4), 433-446. https://doi.org/10.1080/00309.230.2017.1423363
64. Yıldız Yılmaz, N. & Meydan, A. (2020) Geographical Education in Primary School Curriculum in Turkey between 1923–2018. Review of International Geographical Education Online 10(4), 639-663. https://doi.org/10.33403/rigeo.710465
65. Yılmaz, Y. & Kaya, M. (2014) Atatürk; Türk Kimliği ve Ötekileştirme. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum 1(1), 117-136.
66. Zimmer, O. (1998) In Search of Natural Identity: Alpine Landscape and the Reconstruction of the Swiss Nation. Comparative Studies in Society and History 40(4), 637-665.