Algoritmik Dünyada Faydasızlığın Savunusu: Georges Bataille ve Yapay Zekâ Çağında Egemenlik

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ ve algoritmik sistemlerin toplumsal ve bireysel düzeydeki etkilerini ele alma uğraşındadır. Yapay zekâyı ele alan çalışmalar çoğunlukla faydacı, verimlilik odaklı ve teknik bağlamlarda ilerlemekte, işaret edilen etik riskler ise insanı bu bağlamlarla uyumlu kılma eğilimindedir. Üretkenlik, hız ve fayda eksenindeki söylem algoritmik düzeneklerin olumluluğunu onaylarken etik yaklaşımımızı da tesis etmektedir. Bu çalışma ise optimizasyon söylemi içinde çerçevelenen algoritmik uyumluluğu Bataille’ın egemenlik kavramı ekseninde eleştirel bir analize tabi tutmaktadır. Algoritmik sistemler, kendi etik ve davranışsal mekanizmalarını gündelik deneyimi dönüştürecek bir ekosistemi gündeme getirirken öne çıkardığı asimetri sayesinde bireysel otonomiyi, insanın egemen anlarını aşındırmaktadır. Bu doğrultuda makale, öncelikle yapay zekâyı konumlandırma çabasına girişirken onun bir ekosistem olarak dönüştürücü ve belirleyici bir fail olarak açığa çıkışına dikkat çekmektedir. Her iki adımda da algoritmik etik ile egemenlik kavramı arasındaki gerilime dikkat çekilirken insani fazlanın, faydasızlığın muhafazası olarak direnç noktası olduğunu öne sürmektedir. Algoritmik sistemler insani fazlayı dışladığı için değil, onu önemsizleştirdiği için konu edilmelidir. İnsan, egemen anların faili olarak kalmak istiyorsa optimizasyonun ontoloji düzeyine çıkarılmasına direnmelidir. Çalışma bütün boyutlarıyla siyasal kuramın ve eleştirel iletişim çalışmalarının algoritmik rasyonaliteye uyum yönünde etik-politik bir düzenleme yerine insanın egemen anlarını korumak ve açığa çıkarmak yönünde tutum almasını savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Algoritmik Rasyonalite
• Georges Bataille
• Siyasal Kuram
• Optimizasyon

The Apology of Futility in the Algorithmic World: Georges Bataille and Sovereignty in the Age of Artificial Intelligence

Öz

This study aims to examine the societal and individual effects of artificial intelligence and algorithmic systems. Research on artificial intelligence predominantly advances within utilitarian, productivity, and technical frameworks, whereas the identified ethical risks often align humans with these frameworks. Discourse focused on efficiency and advantage endorses the merits of algorithmic systems while concurrently defining our ethical stance. This work critically examines algorithmic compliance within the context of optimization, utilizing a critical analysis grounded in Bataille’s notion of sovereignty. Algorithmic systems, although they provide an environment poised to revolutionize daily experiences with their inherent ethical and behavioral frameworks, undermine individual autonomy and instances of human sovereignty due to the imbalance they expose. The article initially seeks to contextualize artificial intelligence, highlighting its emergence as a transformational and pivotal force within an ecosystem. In both phases, the discussion highlights the conflict between algorithmic ethics and the notion of sovereignty, positing that human excess serves as a form of resistance through the maintenance of uselessness. Algorithmic systems warrant discussion not because of their exclusion of human excess, but because they diminish its significance. To maintain their status as agents of sovereign moments, people must oppose the elevation of optimization to an ontological status. The paper contends that political theory and critical communication studies must embrace a perspective focused on safeguarding and illuminating the prevailing aspects of humanity, rather than conforming to algorithmic rationality as a form of ethical-political governance.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Algorithmic Rationality
• Georges Bataille
• Political Theory
• Optimization

Kaynakça

1. Abbas, A. & Lee, S. W. (2024) PITCH: Productivity and Mental Well-Being Coaching through Daily Conversational Interaction. In Proceedings of Designing (with) AI for Wellbeing (CHI ‘24). ACM.
2. Adorno, T. W. (2016) Negatif Diyalektik (Çev. Ş. Öztürk). İstanbul: Metis Yayınları.
3. Agamben, G. (2020) Bataille and the Paradox of Sovereignty (Transl. M. Krimper). Journal of Italian Philosophy 3, 247-263.
4. Al-Naqbi, H., Bahroun, Z. & Ahmed, V. (2024) Enhancing Work Productivity through Generative Artificial Intelligence: A Comprehensive Literature Review. Sustainability 16(3), 1166. https://doi.org/10.3390/su16031166
5. Anders, G. (2018) İnsanın Eskimişliği (Cilt I) (Çev. H. Belen & H. Ertürk). İstanbul: İthaca Yayınları.
6. Bataille, G. (1999) İmkânsız (Çev. M. M. Yakupoğlu). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
7. Bataille, G. (2000) Nietzsche Üzerine (Çev. M. M. Yakupoğlu). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
8. Bataille, G. (2006) Cinsellikten Dinselliğe Erotizm (Çev. B. Akad). İstanbul: Kabalcı Yayınları.

9. Bataille, G. (2010) Lanetli Pay (Çev. İ. Ergüden). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
10. Bataille, G. (2018) İç Deney (Çev. M. M. Yakupoğlu). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
11. Bataille, G. (2023) The Limit of the Useful (Transl. C. A. Knudson & T. Elliot). Cambridge: MIT Press.
12. Bjerring, J. C. & Busch, J. (2025) Artificial Intelligence and Identity: The Rise of the Statistical Individual. AI & Society 40, 311-323. https://doi.org/10.1007/s00146.024.01877-4
13. Botting, F. & Wilson, S. (1997) The Bataille Reader. Oxford: Blackwell.
14. Carter, S. O. & Dale, J. G. (2026) Social Bias in AI: Re-coding Innovation through Algorithmic Political Capitalism. AI & Society 41, 2467-2486. https://doi.org/10.1007/s00146.025.02540-2
15. Coeckelbergh, M. (2022) The Political Philosophy of AI: An Introduction. Cambridge: Polity Press.
16. Deleuze, G. (2013) Müzakereler (Çev. İ. Uysal). İstanbul: Norgunk Yayınları.
17. Eagleton, T. (2006) Kuramdan Sonra (Çev. U. Abacı). İstanbul: Literatür Yayıncılık.
18. Farina, M. et al. (2024) AI and Society: A Virtue Ethics Approach. AI & Society 39, 1127-1140. https://doi.org/10.1007/s00146.022.01545-5
19. Haque, M. A. & Li, S. (2025) Exploring ChatGPT and Its Impact on Society. AI Ethics 5, 791-803. https://doi.org/10.1007/s43681.024.00435-4
20. Hollier, D. (1989) Against Architecture: The Writings of Georges Bataille. Cambridge: MIT Press.
21. Horkheimer, M. (2005) Geleneksel ve Eleştirel Kuram (Çev. M. Tüzel). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
22. Horkheimer, M. (2013) Akıl Tutulması (Çev. O. Koçak). İstanbul: Metis Yayınları.
23. Katz, Y. (2020) Artificial Whiteness: Politics and Ideology in Artificial Intelligence. New York: Columbia University Press.
24. Kennedy, K. (2018) Heterology as Aesthetics: Bataille, Sovereign Art and the Affirmation of Impossibility. Theory, Culture & Society 35(4-5), 115-134. https://doi.org/10.1177/026.327.6416644506
25. Konjen, H. (2025) Algorithmic Management and the Future of Human Work: Implications for Autonomy, Collaboration, and Innovation. https://arxiv.org/pdf/2511.14231 (Erişim Tarihi: 08.01.2026).
26. Lee, J. H. (2001) Sovereign “Subjectivity” in Bataille. Journal of the British Society for Phenomenology 32(1), 36-49. https://doi.org/10.1080/00071.773.2001.11007316
27. Leiss, W. (1972) Technological Rationality: Marcuse and His Critics. Philosophy of the Social Sciences, 2(1) 31-42. https://doi.org/10.1177/004.839.317200200103
28. Marcuse, H. (1998) Technology, War and Fascism (Ed. D. Kellner). London: Routledge.
29. Marcuse, H. (2009) Negations: Essays in Critical Theory (Transl. J. J. Shapiro). London: MayFlyBooks.
30. Morozov, E. (2013) To Save Everything, Click Here. New York: PublicAffairs.
31. Nida-Rümelin, J. & Weidenfeld, N. (2022) Digital Optimization, Utilitarianism, and AI. In J. Nida-Rümelin & N. Weidenfeld (Eds.), Digital Humanism (31-34). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-12482-2_6
32. Özer, M., Perc, M. & Suna, H. E. (2024) Participatory Management Can Help AI Ethics Adhere to the Social Consensus. İstanbul University Journal of Sociology 44(1), 221-238. https://doi.org/10.26650/SJ.2024.44.1.0001
33. Peters, U. (2022) Algorithmic Political Bias in Artificial Intelligence Systems. Philosophy & Technology 35(25). https://doi.org/10.1007/s13347.022.00512-8
34. Pollock, M. R. (1973) Georges Bataille: Literature and Sovereignty. SubStance 3(7), 49-71.
35. Risse, M. (2023) Political Theory of the Digital Age. Cambridge: Cambridge University Press.
36. Roff, H. (n.d.) Expected Utilitarianism. https://arxiv.org/pdf/2008.07321 (Erişim Tarihi: 08.01.2026).
37. Simkute, A. et al. (2025) Ironies of Generative AI: Understanding and Mitigating Productivity Loss in Human–AI Interaction. International Journal of Human–Computer Interaction 41(5), 2898-2919. https://doi.org/10.1080/10447.318.2024.2405782
38. Timcke, S. (2021) Algorithms and the End of Politics: How Technology Shapes 21st-Century American Life. Bristol: Policy Press.
39. Tuomas, L. (2023) The Concept of Sovereignty in the Philosophy of Georges Bataille. Logos 115, 194-204. https://doi.org/10.24101/logos.2023.43
40. Varypaiev, O. et al. (2025) AI Philosophy: Challenges to Man’s Identity and Moral Norms. International Journal on Culture, History, and Religion 7(SI1), 242-255. https://doi.org/10.63931/ijchr.v7iSI1.194
41. Xianghan, Z. & Zhengwei, L. (2025) Research on the Impact of Algorithmic Management on Employee Work Behavior in Platform Enterprises. Journal of Economics and Management Sciences 8(2), 99–105. https://doi.org/10.30560/jems.v8n2p99
42. Yılmaz, A. (2025) Belleğin Politikası: Wittgenstein’dan Castoriadis’e, Çağımızda Siyasetin Kuramsal Bir Analizi. Ankara: Nobel Yayınları.
43. Zuboff, S. (2021) Gözetleme Kapitalizmi Çağı (Çev. T. Uzunçelebi). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.