Bir Eşik Olarak İstikrar: Esad’ın Düşüşünün Ardından Türkiye’deki Yüksek Eğitimli Suriyeli Mülteciler Arasında Geri Dönüş, Kalış veya Başka Bir Ülkeye Göç

Öz

Bu makalede, Türkiye’de yaşayan Suriyeli mültecilerin geri dönüş, Türkiye’de kalma ve üçüncü bir ülkeye göç etme niyetleri, çatışma sonrası yeniden inşa süreçlerinde vasıfları kritik önem taşıyan yüksek eğitimli bir alt gruba odaklanarak incelenmektedir. Aralık 2024 öncesinde gerçekleştirilen anket çalışması (N=510) ile sonrasında yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler (n=20) bir araya getirilerek, algılanan istikrarın (güvenlik, geçim koşulları, hizmetlere erişim ve kurumsal öngörülebilirlik gibi unsurların) geleceğe yönelik planları nasıl şekillendirdiği analiz edilmektedir. Nicel analiz önce genel örneklemi ortaya koymakta, ardından lisans ve lisansüstü eğitim almış katılımcılara odaklanmaktadır. Bulgular, bu yüksek eğitimli alt grup içinde geri dönüş eğilimlerinin özellikle Suriye’de mülk sahibi olmak ve güvenlik ile yaşam koşullarına dair olumlu algılarla güçlü biçimde ilişkili olduğunu; buna karşılık Türk vatandaşlığına sahip olmanın ve Türkiye’de daha uzun süre yaşamış olmanın geri dönüş eğilimini azalttığını göstermektedir. Derinlemesine görüşmeler ise yüksek eğitimli Suriyelilerin “istikrar” kavramını diploma denkliği, hukuki statü, mesleki hareketlilik ve nitelikli çalışma için gerekli altyapılar üzerinden nasıl anlamlandırdığını ortaya koyarak analize yorumlayıcı bir derinlik kazandırmaktadır. Katılımcıların önemli bir bölümü, Suriye’deki belirsizlik ve kırılganlığın uzun vadeli kariyer ve aile projelerini tehdit etmesi nedeniyle geri dönüş ihtimalini dışlamaktadır. Buna karşılık bazıları, Türkiye’de yaşadıkları hukuki güvencesizlik, ayrımcılık ve kısıtlanan hareketlilik deneyimleri nedeniyle geri dönüşü ya da üçüncü bir ülkeye göçü değerlendirmektedir. Makale, eğitimin gönüllü geri dönüş kavramının anlamını nasıl yeniden şekillendirdiğini ve yüksek eğitimli mültecilerin kurumsal ve mesleki ihtiyaçlarını göz ardı eden politikaların sürdürülebilir yeniden entegrasyon sağlamada neden yetersiz kalacağını göstererek kalıcı çözümler tartışmalarına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Göç
• Suriye
• Türkiye
• Geçici Koruma
• Yüksek Eğitimli Mülteciler
• Geri Dönüş

Stability as Threshold: Return, Stay or Onward Migration among Highly Educated Syrian Refugees in Türkiye after the Fall of Assad

Öz

In this article, we examine determinants of return, stay, and onward migration intentions among Syrian refugees in Türkiye, focusing on a highly educated subgroup whose skills are often viewed as crucial for post-conflict reconstruction. Combining a pre-December 2024 survey (N=510) with post-December 2024 semi-structured interviews (n=20), we analyze how perceived stability—security, livelihoods, services, and institutional predictability—structures future plans. Quantitative analysis first situates the broader survey sample and then focuses on university – and postgraduate-educated respondents, showing that return aspirations among this highly educated subgroup are strongly associated with property ownership in Syria and positive perceptions of security and living conditions, while Turkish citizenship and longer duration of stay in Türkiye are associated with lower return propensity. The interview phase provides interpretive depth by showing how highly educated Syrians understand “stability” through credential recognition, legal status, professional mobility, and the infrastructure required for skilled work. Many rule out return because volatility in Syria threatens long-term career and family projects; others contemplate return or onward migration when legal precarity, discrimination, and blocked mobility in Türkiye undermine stability. The article contributes to debates on durable solutions by showing how education reshapes the meaning of voluntariness and why policies that ignore highly educated refugees’ institutional and professional requirements are unlikely to enable sustainable reintegration.

Anahtar Kelimeler

• Immigration
• Syria
• Türkiye
• Temporary Protection
• Highly Educated Refugees
• Return

Destekleyen Kurum

This research was financially supported by the ERC SOLROUTES project.

Teşekkür

We are grateful to Farah Trablsie and Celal Kılıç for their support in conducting the interviews.

Kaynakça

1. Abbas, A. & Lee, S. W. (2024) PITCH: Productivity and Mental Well-Being Coaching through Daily Conversational Interaction. In Proceedings of Designing (with) AI for Wellbeing (CHI ‘24). ACM.
2. Adorno, T. W. (2016) Negatif Diyalektik (Çev. Ş. Öztürk). İstanbul: Metis Yayınları.
3. Agamben, G. (2020) Bataille and the Paradox of Sovereignty (Transl. M. Krimper). Journal of Italian Philosophy 3, 247-263.
4. Al-Naqbi, H., Bahroun, Z. & Ahmed, V. (2024) Enhancing Work Productivity through Generative Artificial Intelligence: A Comprehensive Literature Review. Sustainability 16(3), 1166. https://doi.org/10.3390/su16031166
5. Anders, G. (2018) İnsanın Eskimişliği (Cilt I) (Çev. H. Belen & H. Ertürk). İstanbul: İthaca Yayınları.
6. Bataille, G. (1999) İmkânsız (Çev. M. M. Yakupoğlu). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
7. Bataille, G. (2000) Nietzsche Üzerine (Çev. M. M. Yakupoğlu). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
8. Bataille, G. (2006) Cinsellikten Dinselliğe Erotizm (Çev. B. Akad). İstanbul: Kabalcı Yayınları.

9. Bataille, G. (2010) Lanetli Pay (Çev. İ. Ergüden). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
10. Bataille, G. (2018) İç Deney (Çev. M. M. Yakupoğlu). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
11. Bataille, G. (2023) The Limit of the Useful (Transl. C. A. Knudson & T. Elliot). Cambridge: MIT Press.
12. Bjerring, J. C. & Busch, J. (2025) Artificial Intelligence and Identity: The Rise of the Statistical Individual. AI & Society 40, 311-323. https://doi.org/10.1007/s00146.024.01877-4
13. Botting, F. & Wilson, S. (1997) The Bataille Reader. Oxford: Blackwell.
14. Carter, S. O. & Dale, J. G. (2026) Social Bias in AI: Re-coding Innovation through Algorithmic Political Capitalism. AI & Society 41, 2467-2486. https://doi.org/10.1007/s00146.025.02540-2
15. Coeckelbergh, M. (2022) The Political Philosophy of AI: An Introduction. Cambridge: Polity Press.
16. Deleuze, G. (2013) Müzakereler (Çev. İ. Uysal). İstanbul: Norgunk Yayınları.
17. Eagleton, T. (2006) Kuramdan Sonra (Çev. U. Abacı). İstanbul: Literatür Yayıncılık.
18. Farina, M. et al. (2024) AI and Society: A Virtue Ethics Approach. AI & Society 39, 1127-1140. https://doi.org/10.1007/s00146.022.01545-5
19. Haque, M. A. & Li, S. (2025) Exploring ChatGPT and Its Impact on Society. AI Ethics 5, 791-803. https://doi.org/10.1007/s43681.024.00435-4
20. Hollier, D. (1989) Against Architecture: The Writings of Georges Bataille. Cambridge: MIT Press.
21. Horkheimer, M. (2005) Geleneksel ve Eleştirel Kuram (Çev. M. Tüzel). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
22. Horkheimer, M. (2013) Akıl Tutulması (Çev. O. Koçak). İstanbul: Metis Yayınları.
23. Katz, Y. (2020) Artificial Whiteness: Politics and Ideology in Artificial Intelligence. New York: Columbia University Press.
24. Kennedy, K. (2018) Heterology as Aesthetics: Bataille, Sovereign Art and the Affirmation of Impossibility. Theory, Culture & Society 35(4-5), 115-134. https://doi.org/10.1177/026.327.6416644506
25. Konjen, H. (2025) Algorithmic Management and the Future of Human Work: Implications for Autonomy, Collaboration, and Innovation. https://arxiv.org/pdf/2511.14231 (Erişim Tarihi: 08.01.2026).
26. Lee, J. H. (2001) Sovereign “Subjectivity” in Bataille. Journal of the British Society for Phenomenology 32(1), 36-49. https://doi.org/10.1080/00071.773.2001.11007316
27. Leiss, W. (1972) Technological Rationality: Marcuse and His Critics. Philosophy of the Social Sciences, 2(1) 31-42. https://doi.org/10.1177/004.839.317200200103
28. Marcuse, H. (1998) Technology, War and Fascism (Ed. D. Kellner). London: Routledge.
29. Marcuse, H. (2009) Negations: Essays in Critical Theory (Transl. J. J. Shapiro). London: MayFlyBooks.
30. Morozov, E. (2013) To Save Everything, Click Here. New York: PublicAffairs.
31. Nida-Rümelin, J. & Weidenfeld, N. (2022) Digital Optimization, Utilitarianism, and AI. In J. Nida-Rümelin & N. Weidenfeld (Eds.), Digital Humanism (31-34). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-12482-2_6
32. Özer, M., Perc, M. & Suna, H. E. (2024) Participatory Management Can Help AI Ethics Adhere to the Social Consensus. İstanbul University Journal of Sociology 44(1), 221-238. https://doi.org/10.26650/SJ.2024.44.1.0001
33. Peters, U. (2022) Algorithmic Political Bias in Artificial Intelligence Systems. Philosophy & Technology 35(25). https://doi.org/10.1007/s13347.022.00512-8
34. Pollock, M. R. (1973) Georges Bataille: Literature and Sovereignty. SubStance 3(7), 49-71.
35. Risse, M. (2023) Political Theory of the Digital Age. Cambridge: Cambridge University Press.
36. Roff, H. (n.d.) Expected Utilitarianism. https://arxiv.org/pdf/2008.07321 (Erişim Tarihi: 08.01.2026).
37. Simkute, A. et al. (2025) Ironies of Generative AI: Understanding and Mitigating Productivity Loss in Human–AI Interaction. International Journal of Human–Computer Interaction 41(5), 2898-2919. https://doi.org/10.1080/10447.318.2024.2405782
38. Timcke, S. (2021) Algorithms and the End of Politics: How Technology Shapes 21st-Century American Life. Bristol: Policy Press.
39. Tuomas, L. (2023) The Concept of Sovereignty in the Philosophy of Georges Bataille. Logos 115, 194-204. https://doi.org/10.24101/logos.2023.43
40. Varypaiev, O. et al. (2025) AI Philosophy: Challenges to Man’s Identity and Moral Norms. International Journal on Culture, History, and Religion 7(SI1), 242-255. https://doi.org/10.63931/ijchr.v7iSI1.194
41. Xianghan, Z. & Zhengwei, L. (2025) Research on the Impact of Algorithmic Management on Employee Work Behavior in Platform Enterprises. Journal of Economics and Management Sciences 8(2), 99–105. https://doi.org/10.30560/jems.v8n2p99
42. Yılmaz, A. (2025) Belleğin Politikası: Wittgenstein’dan Castoriadis’e, Çağımızda Siyasetin Kuramsal Bir Analizi. Ankara: Nobel Yayınları.
43. Zuboff, S. (2021) Gözetleme Kapitalizmi Çağı (Çev. T. Uzunçelebi). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.