Sınıf Yönetimi Bağlamında Öğretmenlerin Öğrencilerine Yönelik Kullandıkları Hitaplar: Türkiye’de Öğretmenler Öğrencilerine Nasıl Sesleniyor?

Öz

Öğretmenlerin öğrencilerine yönelik tercih ettikleri hitap biçimleri sınıf yönetiminde dikkate alınan bir unsur olarak kabul edilmektedir. Bu araştırmanın amacı, ilköğretim okullarında öğretmenlerin öğrencilere nasıl hitap ettiklerini ortaya çıkarmak ve bu hitapları tercih etme gerekçelerini anlamaktır. Temel nitel araştırma deseniyle gerçekleştirilen araştırmanın verileri 58 ilkokul ve ortaokul öğretmeniyle yapılan birebir görüşmelerle toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde içerik analizi tekniği tercih edilmiştir. Öğretmenlerin öğrencilerine hitap ederken anne, baba, abla ve ağabey şefkatiyle, biraz da öğrencinin ismini bilmemenin verdiği refleksle oğlum, kızım ve evladım gibi ebeveynlik hitaplarını sık sık tercih ettikleri ortaya çıkmıştır. Ayrıca öğretmenlerin özellikle isimlerini bilmeleri halinde öğrencilere daha çok isimleri, nadiren de soy isimleri ile hitap ettikleri belirlenmiştir. Son olarak da bu hitapların dışında yakışıklı, güzelim, tatlım, aslanım, bebeğim ve çiçeğim gibi iltifat hitaplarının tercih edildiği görülmüştür. Bu bulgular ve literatür doğrultusunda en doğru yaklaşımın öğretmenlerin, öğrencilere isimleriyle hitap etmeleri olduğunu söylemek mümkündür. Öncelik olarak isim kullanımını daha doğru bulmakla birlikte, Türk kültürünün özelliklerinden kaynaklanan oğlum/kızım, yavrum ve evladım gibi ebeveynlik hitapları nispeten kabul edilebilmektedir. Ancak iltifat hitaplarını kullanmanın hem öğretmen hem öğrenciler için sakıncalı ve riskli olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hitap
• Okul
• Öğrenci
• Öğretmen
• Sınıf Yönetimi
• Seslenme

Addresses Used by Teachers to Their Students in the Context of Classroom Management: How Do Teachers Address Their Students in Turkey?

Öz

The forms of address preferred by the teachers towards their students are accepted as an element taken into consideration in classroom management. The purpose of this research, to reveal how teachers address students in primary schools and to understand the reasons for preferring these addresses. With the basic qualitative research pattern, the data of the research carried out with 58 primary and secondary school teachers were collected through interviews. Content analysis technique was preferred in the analysis of the obtained data. While addressing the students of the teachers with the compassion of mother, father, older sister and brother, a little too it has been revealed that they often prefer parenting addresses such as my son, daughter and son, due to the reflex of not knowing the student's name. In addition, it has been determined that teachers often address students by their first names and rarely by surnames, especially if they know their names. Finally, it was seen that complimenting addresses such as handsome, beautiful, sweetheart, lion, baby and flower were preferred apart from these addresses. In line with these findings and the literature accurate it is possible to say that the approach is for teachers to address students by their names. Although I find the use of the name more correct as a priority, parenting addresses such as my son/daughter, my baby and my child, which stem from the characteristics of Turkish culture, are relatively acceptable. However, using compliments is thought to be inconvenient and risky for both teachers and students.

Anahtar Kelimeler

• Address
• School
• Student
• Teacher
• Classroom Management
• Call

Kaynakça

1. Ada, Ş. (2019). Sınıf içi olası sorunlara karşı alınabilecek önlemler (Ed. Z. Kaya). Sınıf yönetimi. Pegem Akademi.
2. Afful, J. B. A. (2006) Address terms among university students in Ghana: A case study. Language and Intercultural Communication, 6(1), 76-91, https://doi.org/10.1080/14708470608668909
3. Aktaş, E., & Yılmaz, İ. (2017). Eğitim fakültesi öğrencilerinin kullandıkları hitapların toplumdilbilim açısından incelenmesi. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED], 59, 577-594
4. Alkan Ataman H. (2018). Türkiye Türkçesinde Hitaplar (Yayımlanmamış Doktora Tezi). 19 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı. Samsun.
5. Başar, H. (2016). Sınıf Yönetimi (20.Baskı). Anı Yayıncılık.
6. Bozdemir, Z. (2015). İstenilmeyen türden öğrenci davranışları ve bu davranışları ortadan kaldırmak için öğretmenlerin başvurdukları yöntemlerin incelenmesi (Ankara-Gölbaşı ilçesi örneği). Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 6(I), 74-90. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijolt/issue/68008/1110641
7. Büyükalan Filiz, S. (2017). İletişim ve etkileşim (Ed. Ç. Özdemir). Sınıf yönetimi. Pegem Akademi.
8. Can, E., & Arslan, B. (2018). Öğretmenlerin sınıf yönetimi yeterliklerine ilişkin öğrenci görüşleri. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 10(18), 195-219. https://dergipark.org.tr/en/pub/ksbd/issue/38325/443953

9. Creswell, J. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (Çev. Ed. S. B. Demir). Siyasal.
10. Creswell, J. W., & Miller, D. L. (2000). Determining validity in qualitative inquiry. Theory Into Practice, 39(3), 124-130. http://doi.org.10.1207/s15430421tip39032.
11. Frymier, A. B., & Houser, M. L. (2000) The teacher‐student relationship as an interpersonal relationship. Communication Education, 49(3), 207-219, https://doi.org/10.1080/03634520009379209
12. Gündüz, Y., & Bozkuş, K. (2016). Öğretmenlerin sınıf yönetimi ilkelerine uyma düzeyleri. Milli Eğitim Dergisi, 45(209), 34-46. https://dergipark.org.tr/en/pub/milliegitim/issue/36141/406063
13. Karadüz, A., & Sayın, H. (2015). Öğretmenlerin derslerindeki konuşma edimlerinin öğrencileriyle iletişimlerine etkisi. Electronic Turkish Studies, 10(11), 883-908. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8568
14. Keser, B., & Pachulia, L. (2021). Gürcüce-Türkçe nezaket ve hitap kullanımındaki benzerlikler ve farklılıklar. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 155-170.
15. Lehtimaja, I. (2011). Teacher-oriented address terms in students’ reproach turns. Linguistics and Education, 22(4), 348-363. https://doi.org/10.1016/j.linged.2011.02.008
16. Longman Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics. (2010). Great Britain: Pearson Education Limited.
17. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (3. Baskıdan çeviri). (Çev. Ed. S. Turan). Nobel.
18. Oğuz, B. B. (2011). Orhun yazıtlarında hitap biçimlerinin toplumsal dilbilim açısından bir analizi. ICANAS, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Bildirileri Kitabı (Ss.1203-1226). Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları.
19. Özbay, M., & İpek, O. (2015). Ortaokul öğrencilerinin kullandıkları arkadaşlık hitaplarının konuşma eğitimi açısından değerlendirilmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 15, 90-105.
20. Özer, B., Bozkurt, N., & Tuncay, A. (2014). İstenmeyen öğrenci davranışları ve öğretmenlerin kullandıkları başa çıkma stratejileri. Turkish Journal of Educational Studies, 1(2), 152-189. https://dergipark.org.tr/en/pub/turkjes/issue/34151/377630
21. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (1. Baskı). (Çev Ed. M. Bütün ve S. B. Şirin). Pegem.
22. Sabancı, A. (2014). Sınıf yönetiminin temelleri (Ed. M. Çelikten & M.Teyfur). Yapılandırmacı yaklaşıma göre sınıf Yönetimi. Anı Yayıncılık.
23. Sebastian, R. J., & Bristow, D. (2008) Formal or informal? The impact of style of dress and forms of address on business students' perceptions of professors. Journal of Education for Business, 83(4), 196-201. http://dx.doi.org/10.3200/JOEB.83.4.196-201
24. Turan, S. (2020). Sınıf yönetiminin temelleri (Ed. M. Şişman & S. Turan). Sınıf yönetimi. Pegem Akademi.
25. Yang, X. (2010). Address forms of English: Rules and variations. Journal of Language Teaching and Research, 1,(5), 743-745.
26. Youssef, G. S. (2003). An investigation into the influences of teachers' classroom management beliefs and practices on classroom procedures. https://www.aare.edu.au/data/publications/2003/you03353.pdf