Araştırma Makalesi

Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi

Cilt: 64 Sayı: 64 27 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi

Öz

Bu araştırmanın amacı, yükseköğretim öğrencilerinin dijital vatandaşlık düzeyleri ile yapay zekâ okuryazarlıkları arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkiye yönelik öğrenci algı ve deneyimlerini bütüncül biçimde ortaya koymaktır. Bu doğrultuda araştırmada, dijital vatandaşlığın yapay zekâ okuryazarlığını yordama düzeyi ve yönü ile, nicel bulguların öğrenciler tarafından nasıl anlamlandırıldığı sorularına yanıt aranmıştır. Araştırma, sıralı açıklayıcı karma yöntem deseni ile yürütülmüştür. Nicel aşamada “Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği” ve “Dijital Vatandaşlık Ölçeği” kullanılmış; veriler korelasyon ve çoklu regresyon analizleri ile çözümlenmiştir. Nicel bulgular doğrultusunda belirlenen farklı puan profillerine sahip katılımcılar arasından amaçlı örnekleme ile seçilen öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve veriler bütüncül olarak analiz edilmiştir. Nicel bulgular, dijital vatandaşlığın yapay zekâ okuryazarlığını pozitif ve anlamlı bir şekilde yordadığını göstermektedir. Alt boyutlar incelendiğinde, eleştirel bakış açısının yapay zekâ okuryazarlığını negatif ve anlamlı düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, modelin genel olarak anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır. Nitel bulgular, dijital vatandaşlığın öğrenciler tarafından yapay zekâ kullanımını yönlendiren etik ve sorumluluk temelli bir çerçeve olarak algılandığını göstermektedir. Ayrıca eleştirel bakış açısının negatif yordayıcı rolü, yapay zekâ kullanımını sınırlayan bir eksiklikten ziyade, kullanım biçimini sorgulayan ve düzenleyen bir farkındalık düzeyi ile ilişkilendirilmektedir. Elde edilen sonuçlar, dijital vatandaşlığın yapay zekâ okuryazarlığının önemli bir belirleyicisi olduğunu ve bu ilişkinin yalnızca teknik değil, etik ve toplumsal boyutlarla da şekillendiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Berry, W. D., & Feldman, S. (1985). Multiple regression in practice (Sage University Paper Series on Quantitative Applications in the Social Sciences, No. 50). Sage Publications.
  2. Biagini, G. (2025). Towards an AI-Literate Future: A Systematic Literature Review Exploring Education, Ethics, and Applications. International Journal of Artificial Intelligence in Education. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s40593-025-00466-w
  3. Büyüköztürk, Ş. (2015). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi.
  4. Calvani, A., Cartelli, A., Fini, A., & Ranieri, M. (2008). Models and instruments for assessing digital competence at school. Journal of E-Learning and Knowledge Society, 4(3), 183–193. https://doi.org/10.20368/1971-8829/288.
  5. Chiu, T. K. F., Ahmad, Z., Ismailov, M., & Sanusi, I. T. (2024). What are artificial intelligence literacy and competency? A comprehensive framework to support them. Computers and Education Open, 5, 100171. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100171.
  6. Creswell, J. W. (2003). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (2nd ed.). Sage Publications.
  7. Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2020). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi (Y. Dede & S. B. Demir, Çev.). Anı Yayıncılık.
  8. Dağaşan, A. (2025). Dijital okuryazarlık ile yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkide bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik tutumun aracı rolü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14(1), 238- 251. https://doi.org/10.7884/teke.1628023.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Öğretmen ve Öğrenci Refahı, Eğitim Üzerine Çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

26 Ocak 2026

Kabul Tarihi

28 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 64 Sayı: 64

Kaynak Göster

APA
Şallı, D. (2026). Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 64(64), 322-342. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1871803
AMA
1.Şallı D. Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 2026;64(64):322-342. doi:10.15285/maruaebd.1871803
Chicago
Şallı, Duygu. 2026. “Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 64 (64): 322-42. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1871803.
EndNote
Şallı D (01 Haziran 2026) Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 64 64 322–342.
IEEE
[1]D. Şallı, “Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi”, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 64, sy 64, ss. 322–342, Haz. 2026, doi: 10.15285/maruaebd.1871803.
ISNAD
Şallı, Duygu. “Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 64/64 (01 Haziran 2026): 322-342. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1871803.
JAMA
1.Şallı D. Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 2026;64:322–342.
MLA
Şallı, Duygu. “Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 64, sy 64, Haziran 2026, ss. 322-4, doi:10.15285/maruaebd.1871803.
Vancouver
1.Duygu Şallı. Yükseköğretimde Dijital Dünyanın İki Yüzü: Yapay Zeka Okuryazarlığı ile Dijital Vatandaşlık İlişkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 01 Haziran 2026;64(64):322-4. doi:10.15285/maruaebd.1871803