Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu

Serap Helvacı; Selahattin Eren

doi:10.33433/maruhad.1080986

Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu

Öz

Roma Hukukunda exceptio, ilk yargılama aşamasında dava formulasına eklenen ve mahkûmiyeti koşula bağlayan bir kayıt olarak formula usûlünün bir ürünüdür. Yazılı formula yoluyla dava açmanın söz konusu olmadığı legis actiones sisteminde, formulaya eklenen bir kayıt olarak exceptio var olamaz. Eski usûlün katı şekilciliği nedeniyle yargılamanın yargıç önündeki ikinci aşamasında, davacının ileri sürdüğü hakkın kayıtsız şartsız inkârı dışında bir savunma ileri sürülemez. Gelgelelim bu tespit, daha sonralar exceptio yoluyla ileri sürülmesi mümkün olan savunma sebeplerinin eski usûlde yargılama sürecinde hiçbir şekilde dikkate alınmadığı anlamına gelmez. Bu savunmaların bazıları yargılamanın ilk aşamasında görevli magistratus tarafından incelenip karara bağlanır; davalının iddiasının haklı görülmesi halinde dava reddedilir. Yargılama sırasında ileri sürülmesi olanaklı olmayan savunmalar davalının mahkûm olmasını önleyemese de davacının yasayla düzenlenmiş bir yasak kuralına aykırı olarak davalı aleyhinde mahkûmiyet kararı elde etmesi halinde, davalı yasaya aykırılığı karşı dava yoluyla ileri sürülebilir ve mahkûm olduğu miktarı aynen ya da misliyle geri isteyebilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Accarias C, Précis de droit romain, t II (4e éd, Cotillon 1886).
Albanese B, Il processo privato romano delle legis actiones (Palumbo 1987).
Appleton C, ‘La Sanction de la loi Cincia sous les actions de la loi et en cas de délégation’ (1931) 10(3) Revue historique de droit français et étranger (1922-) Quatrième série 423-449.
Bekker EI, Die Aktionen des Römischen Privatrechts, zweiter Bd: Prätorisches, richterliches, kaiserliches Recht (Verlag von Franz Vahlen 1871).
Bethmann-Hollweg MAvon, Der Civilprozeß des gemeinen Rechts in geschichtlicher Entwicklung, erster Bd: Der Römische Civilprozess, Legis Actiones (Adolph Marcus 1864).
Caroli E, ‘Studi sulla bipartizione del processo privato romano’ (Tesi di Dottorato, Università degli Studi di Milano 2016).
Cornil G, Ancien droit romain: Le problème des origines (Librairie des sciences juridiques & Recueil Sirey 1930).
Crawford MH, Roman Statutes, vol 1 (Institute of Classical Studies 1996).

Cuq E, Manuel des institutions juridiques des romains (2e éd, Plon 1928).
De Martino F, La giurisdizione nel diritto romano (CEDAM, 1937).
Giffard AE, Leçons sur la procedure civile romaine (Domat-Montchrestien 1932).
— — Précis de droit romain, t I-II (2. éd, Dalloz 1934).
Girard PF, ‘La date de la loi Aebutia’ (1897) 21 Nouvelle revue historique de droit français et étranger 249-294.
— — ‘Nouvelles observations sur la date de la loi Aebutia’ (1908) 29 Zeitschrift der Savigny-Stiftung Romanische Abteilung 113-169.
— — Manuel élémentaire de droit romain (rééd Jean-Philippe Lévy, 8e éd, Dalloz 2003).
Greenidge AHJ, The Legal Procedure of Cicero’s Time (Clarendon Press 1901).
Huvelin P, ‘L’arbitrium liti aestimandae et l’origine de la formule’ ds Mélanges Gérardin (Sirey 1907) 319-354.
Jhering Rvon, L’Esprit du droit romain dans les diverses phases de son développement, t III (trad Meulenaere, Marescq 1877).
— — L’Esprit du droit romain dans les diverses phases de son développement, t IV (trad Meulenaere, 2e éd, Marescq 1880).
Karlowa O, Der Römische Civilprozess zur Zeit der Legisactionen (Weidmannsche Buchhandlung 1872).
— — Römische Rechtsgeschichte, erster Bd: Staatsrecht und Rechtsquellen (Verlag von Veit & Comp 1885).
Kaser M, ‘Prätor Und Judex Im Römischen Zivilprozess’ (1964) (32) Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis 329-362.
— — und Hackl K, Das Römische Zivilprozessrecht (zweite Aufl, Beck 1996).
Keller FLvon, De la procédure civile et des actions chez les romains (trad Charles Thorin, Capmas 1870).
Lenel O, Über Ursprung und Wirkung der Exceptionen (Gustav Koester 1876).
— — ‘Der Prätor im legis actio’ (1909) (30=43) Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte Romanistische Abteilung 329-354.
— — Das Edictum Perpetuum (dritte verbesserte Aufl, Verlag von Bernhard Tauchnitz 1927).
Lévy-Bruhl H, ‘La causae cognitio sous la procédure formulaire’ (1924) (5) Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis 383-431. — — Recherches sur les actions de la loi (Sirey 1960).
Malberg RCde, ‘Histoire de l’exception en droit romain et dans l’ancienne procédure française’ (Thèse pour le doctorat, Faculté de droit de Paris 1887).
Mommsen T, Droit public romain, t III (trad PF Girard, réimpr 1893, Boccard 1984).
Pétrau-Gay J, ‘Évolution historique des exceptiones et des praescriptiones’ (Thèse pour le doctorat, Faculté de droit de Lyon 1916).
Savigny FCvon, ‘Von dem Schutz der Minderjährigen im Römischen Recht, und insbesondere von der lex Plaetoria’ (1842) (10) Zeitschrift für geschichtliche Rechtswissenschaft 232-297.
— — Traité de droit romain, t V (trad Ch. Genoux, 2e éd, Firmin Didot Frères 1858).
— — Traité de droit romain, t VI (trad Ch. Genoux, 2e éd, Firmin Didot Frères 1859).
Schmidlin B et Cannata CA, Droit privé romain, t II: Obligations, successions, procédure (2e éd, Payot 1991).
Sciortino S, ‘Denegare iudicium e denegare actionem’ (2015) (58) Annali del seminario giuridico dell’Università degli studi di Palermo 197-240.
Senn F, Leges perfectae minus quam perfectae et imperfectae (Arthur Rousseau 1902).
Stein P, Regulae Iuris: From Juristic Rules to Legal Maxims (Edinburgh University Press 1966).
Wenger L, Praetor und Formel (Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften 1926).
— — Institutes of the Roman Law of Civil Procedure (Otis Harrison Fisk tr, rev edn, Rothman 1986).
Wlassak M, Römische Processgesetze: Ein Bertrag zur Geschichte des Formularverfahrens Zweite Abteilung (Duncker & Humblot 1891).
— — ‘Der Gerichtsmagistrat im gesetzlichen Spruchverfahren: Römischrechtliche Studien, mit Beiträgen zur Lehre von der Einlassung und vom gerichtlichen Anerkenntnis’ (1907) (28=41) Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte Romanistische Abteilung 1-113.
— — Der Ursprung der römischen Einrede (Gerold & co 1910).
Zimmern SW, Traité des actions ou Théorie de la procédure civile chez les romains: Exposé historiquement depuis son origine jusqu’à Justinien (trad Louis Etienne, 2e éd, Toussaint 1846).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Serap Helvacı
0000-0002-6021-9528
Türkiye

Selahattin Eren ^*
0000-0002-7782-4687
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

1 Mart 2022

Kabul Tarihi

28 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 28 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.33433/maruhad.1080986

IZ

https://izlik.org/JA57LF65CX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Helvacı, S., & Eren, S. (2022). Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 28(1), 441-465. https://doi.org/10.33433/maruhad.1080986

AMA

1.Helvacı S, Eren S. Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 2022;28(1):441-465. doi:10.33433/maruhad.1080986

Chicago

Helvacı, Serap, ve Selahattin Eren. 2022. “Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 28 (1): 441-65. https://doi.org/10.33433/maruhad.1080986.

EndNote

Helvacı S, Eren S (01 Haziran 2022) Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 28 1 441–465.

IEEE

[1]S. Helvacı ve S. Eren, “Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, c. 28, sy 1, ss. 441–465, Haz. 2022, doi: 10.33433/maruhad.1080986.

ISNAD

Helvacı, Serap - Eren, Selahattin. “Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 28/1 (01 Haziran 2022): 441-465. https://doi.org/10.33433/maruhad.1080986.

JAMA

1.Helvacı S, Eren S. Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 2022;28:441–465.

MLA

Helvacı, Serap, ve Selahattin Eren. “Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, c. 28, sy 1, Haziran 2022, ss. 441-65, doi:10.33433/maruhad.1080986.

Vancouver

1.Serap Helvacı, Selahattin Eren. Legis Actiones Sisteminde Exceptioların Dikkate Alınması Sorunu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2022;28(1):441-65. doi:10.33433/maruhad.1080986