TR
Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke
Öz
Hukuk düzeninde değerler sisteminin yapı taşını oluşturan anayasal temel haklar; bireye devlete karşı koruma (savunma) hakkı verirken, devlete de bireyi koruma yükümlülüğü yükler. Bu kapsamda temel hakların, bireylerin doğrudan uygulanabilir taleplerini içeren sübjektif-hukuki boyutu ve tüm hukuk sistemi içinde hakların gerçekleştirilmesini ilgilendiren objektif-hukuki boyutu vardır. Temel hakların, devlet ve vatandaş arasındaki ilişkilerin yoğunlaşmasını ifade etmek üzere ‘‘özel hukukun anayasallaşması’’ndan bahsedilmektedir. Bu bağlamda doktrinde gelişen ve Kıta Avrupası hukuk sistemlerinin yüksek mahkeme içtihatlarında da başvurulan ‘‘temel hakların üçüncü –taraf- etkisi’’, özel hukuk kişileri arasındaki yatay ilişkide temel hakların geçerliliğini ve uyuşmazlıkların çözümünde, hukukun yorumlanmasında (anayasaya uygun yorumla) dolaylı, tamamlanmasında ve düzeltilmesinde (anayasaya uygun yorumla) ikincil doğrudan etki olarak temel haklara başvurulabilmesini ifade eder. Temel hakların uygulanması dolaylıdır; doğrudan etkisi ise ikincildir. Bu yönüyle koruma yükümlülüğü ve üçüncü etki ile etkileşim içindedir ve birbirini tamamlamaktadır. Anayasa Mahkemesi, anayasa merkezli yorumla, bireysel başvuru yoluyla önüne gelen uyuşmazlıklarda, maddi olayda temel hakların ve devletin koruma yükümlülüğünün gözetilip gözetilmediğini denetler. Yine iptal davasında anayasa merkezli yorum yapacaktır. Bu çalışmada, temel hakların özel hukuk uyuşmazlığına uygulanmasına ilişkin teorik temeller ve buna ilişkin denetimde Anayasa Mahkemesi hâkiminin uyacağı on iki metodolojik ilke incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aepli V, Grundrechte und Privatrecht, Hinweise für die Überprüfung der Grundrechtskonformität des Privatrechts im Sinne des Entwurfs für eine Totalrevision der Bundesverfassung (Diss. 1980).
- Alexy R, Theorie der Grundrechte (2nd edn, Suhrkamp 1994).
- Antalya OG, Hukuk Bilimine Katkı Olarak Cilt I Hukuk Teorisi (2. Baskı, Seçkin 2020) [HBK C. I: HT].
- Antalya OG, Hukuk Bilimine Katkı Olarak Cilt II Hukuk Metodolojisi (Seçkin 2021) [HBK C. II: HM].
- Auer A, Malinverni G and Hottelier M, Droit constitutionnel suisse Volume II: Les droits fondamanetaux (Stämpfli 2000).
- Bauer H, ‘Art. 9’ in Horst Dreier (ed), Grundgesetz Kommentar Band I (3rd edn, Mohr Siebeck 2018).
- Belling DW ve İnce N, ‘Türk-Alman Hukukunda Temel Hakların Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi’ (2014) 12(137) Legal Hukuk Dergisi 3-58.
- Bettermann KA, Die verfassungskonforme Auslegung: Grenzen und Gefahren (CF Müller 1986).
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hukuk
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2022
Gönderilme Tarihi
1 Nisan 2022
Kabul Tarihi
15 Haziran 2022
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 28 Sayı: 1
APA
Antalya, O. G. (2022). Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 28(1), 1-47. https://doi.org/10.33433/maruhad.1110629
AMA
1.Antalya OG. Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 2022;28(1):1-47. doi:10.33433/maruhad.1110629
Chicago
Antalya, Osman Gökhan. 2022. “Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 28 (1): 1-47. https://doi.org/10.33433/maruhad.1110629.
EndNote
Antalya OG (01 Haziran 2022) Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 28 1 1–47.
IEEE
[1]O. G. Antalya, “Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, c. 28, sy 1, ss. 1–47, Haz. 2022, doi: 10.33433/maruhad.1110629.
ISNAD
Antalya, Osman Gökhan. “Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 28/1 (01 Haziran 2022): 1-47. https://doi.org/10.33433/maruhad.1110629.
JAMA
1.Antalya OG. Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 2022;28:1–47.
MLA
Antalya, Osman Gökhan. “Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, c. 28, sy 1, Haziran 2022, ss. 1-47, doi:10.33433/maruhad.1110629.
Vancouver
1.Osman Gökhan Antalya. Anayasal Temel Hakların İkincil Doğrudan Üçüncü -Taraf- Etkisi ve Anayasa Yargılamasında Hâkimin Hukuku Uygulamasında Uyacağı On İki Metodolojik Temel İlke. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2022;28(1):1-47. doi:10.33433/maruhad.1110629