Kanuni Halefiyet Sigortalı Aleyhine İşletilebilir mi? Amaca Uygun Sınırlama Yöntemi Ekseninde Bir Değerlendirme

Öz

TTK m. 1472 zarar sigortalarında sigorta tazminatını ödeyen sigortacıya, ödediği tazminat miktarınca sigortalının dava haklarına halef olma hakkı tanımaktadır. Ancak eksik sigorta, muafiyet klozları, zarar sorumlusunun mal varlığının yetersizliği yahut sorumluluğunun hukuken sınırlandırılmış olması gibi sebeplerle sigortalının zararının tamamen giderilmediği durumlarla karşılaşılmaktadır. Bu hallerde hem aldığı sigorta tazminatına rağmen karşılanmamış zararı bulunan sigortalı hem de ödediği sigorta tazminatı oranında sigortacı, zarar sorumlusundan talepte bulunma hakkını haizdir. Sigortacı ile sigortalının, zarar sorumlusu karşısında alacaklarının tahsili için yarışa girmesi, kanuni halefiyetin sigortalı aleyhine sonuçlar doğurmasına neden olmaktadır. Kanun sigortacı ile sigortalı arasındaki öncelik sorunu karşısında sessizdir, bir başka deyişle soruna bir çözüm getirmemektedir. Bu makalede konu, Almanya, İsviçre, Fransa ve Belçika başta olmak üzere pek çok Kıta Avrupası ülkesi yanında İngiltere ve Çin gibi modern hukuk sistemleri ekseninde ele alındıktan sonra rota Türk hukukuna çevrilecektir. TTK m. 1472’de örtülü boşluk bulunduğu tespit edildikten sonra boşluğun doldurulması için amaca uygun sınırlama yöntemine başvurulacak ve sorunun çözümü için çeşitli öneriler getirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kanuni halefiyet
• Zarar sigortası
• Sigortalı
• Örtülü boşluk
• Amaca uygun sınırlama

Invoking Legal Subrogation Against the Insured: An Analysis Through the Lens of Teleological Reduction

Öz

Article 1472 of the Turkish Commercial Code (TCC) grants the insurer, upon payment of indemnity under insurance policies, the right to be subrogated to the insured's rights of action to the extent of the compensation paid. However, in cases such as under-insurance, exemption clauses, insufficient assets of the liable party, or the legal limitation of liability, situations arise where the insured's loss is not fully compensated. In such instances, both the insured, who remains partially indemnified despite receiving insurance compensation, and the insurer, in proportion to the compensation paid, retain the right to seek recourse from the liable party. The concurrent claims of the insurer and the insured against the liable party may result in legal subrogation having adverse consequences for the insured. The Law remains silent regarding the issue of priority between the claims of the insurer and the insured, thereby leaving this matter unresolved. This study examines the issue in light of the legal frameworks of several Continental European countries, particularly Germany, Switzerland, France and Belgium, alongside modern legal systems such as those of England and China, before turning to an analysis of Turkish law. Ultimately, after identifying the lacuna in Article 1472 of the TCC, the method of teleological reduction is applied to address this lacuna, with a view to offering various proposals for the resolution of the issue.

Anahtar Kelimeler

• Legal subrogation
• Indemnity insurance
• Insured
• Lacuna
• Teleological reduction

Kaynakça

1. Aktaş S, ‘Pozitif Hukukta Boşluk Kavramı’ (2010) 14(1-2) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-28.
2. Amasya S, ‘Sigortacının Kanuni Halefiyeti’ iç Mustafa Topaloğlu ve Mutlu Dinç (edr), Sigorta Davaları (3. Baskı, Seçkin 2022) 1663-1706.
3. Aral Eldeleklioğlu İ, ‘Yangın Sigortalarında Yapı Malikine Rücu’ (2016) 22(3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 985-1023.
4. Armbrüster C, ‘§ 86 Übergang von Ersatzansprüchen’ in Erich R. Prölss and Anton Martin (eds), Versicherungsvertragsgesetz (32. Auflage, C. H. Beck 2024) Rn 1-160.
5. Arseven H, Sigorta Hukuku (2. Baskı, Beta 1991).
6. Atabek R, ‘Sigorta ve Sosyal Sigortada Halefiyet ve Rücu’ (1969) 1(3) İş Hukuku Dergisi 226-296 (Halefiyet). Atabek R, Sigorta Hukuku (Duygu 1950) (Sigorta).
7. Atalı M, ‘§ 7 Davaya Müdahale’ iç Hakan Pekcanıtez, Muhammet Özekes, Mine Akkan ve Hülya Taş Korkmaz (edr), Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku Cilt I (15. Bası, On İki Levha 2017) 715-773.
8. Atamer K, ‘Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca “Zarar Sigortaları”na Giriş’ (2011) 27(1) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 21-106.

9. Ayhan R, Çağlar H ve Özdamar M, Sigorta Hukuku Ders Kitabı (2. Baskı, Yetkin 2019).
10. Beck P, ‘Zusammenwirken von Schadenausgleichsystemen’ in Peter Münch and Thomas Geiser (eds), Schaden – Haftung – Versicherung (Helbing&Lichtenhahn 1999) 235-322. 169 Serozan (n 123) § 2 N 325.
11. Bilge ME, ‘Sigorta Tazminatını Alan Sigortalının Zarar Veren Üçüncü Şahısla Yaptığı İşlemlerin Sigortacının Halefiyeti Üzerindeki Etkisi ve Yargıtay Uygulaması’ iç Prof. Dr. H. Domaniç’e 80. Yaş Günü Armağanı Cilt I (Beta 2001) 67-85.
12. Buz V, ‘Müteselsil Sorumluluktaki Rücu İlişkisinde Sigortacının Hukuki Konumu’ (2012) 28(3) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 5-42.
13. Can M, Türk Özel Sigorta Hukuku (Ders Kitabı) Cilt I (Adalet 2018).
14. Damar C, Sigortacının Kanuni Halefiyeti ve Rücu Hakkı (Seçkin 2022).
15. Dayınlarlı K, Fransızca-Türkçe Hukuk Terimleri Sözlüğü (3. Baskı, Dayınlarlı 2004).
16. Delvaux PH, ‘La Subrogation et La Réparation du Dommage’ (1994) 67(4) Revue Générale des Assurances et des Responsabilités 12298(1-13).
17. Doğanay İ, ‘Sigorta Tazminatında Kanunî Halefiyetin Şumûlü’ (1977) 9(2) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 335-347.
18. Dural M ve Sarı S, Türk Özel Hukuku Cilt I Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri (16. Baskı, Filiz 2021).
19. Edis S, Medenî Hukuka Giriş ve Başlangıç Hükümleri (4. Bası, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları 1993).
20. Franko N, ‘Yargıtay Kararları Açısından Zararı Ödeyen Sigortacının Üçüncü Şahsa Rücu Hakkı’ iç Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu V (Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü 1988) 49-61.
21. Frésard-Fellay G, ‘Kapitel 4: Übergreifende Themen / Le droit préférentiel de la personne lésée: encore et toujours’ in Stephan Fuhrer, Ueli Kieser and Stephan Weber (eds), Mehrspuriger Schadenausgleich / Des différentes voies menant à la réparation du dommage (Dike 2022) 1003-1012.
22. Görgülü F, ‘Zarar Sigortalarında Sigortacının Kanuni Halefiyeti’ (Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi 2022).
23. Hızır S, ‘Türk Ticaret Kanunu’nda Yer Alan Mal Sigortalarına İlişkin Muhtelif Hüküm ve İlkelerin Sorumluluk Sigortasına Uygulanabilirliği’ (2009) 86 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 268-312.
24. Jahnke J, ‘§ 86 Übergang von Ersatzansprüchen’ in Michael Burmann, Rainer Heß, Katrin Hühnermann and Jürgen Jahnke (eds), Straßenverkehrsrecht Kommentar (28. Auflage, C. H. Beck 2024) Rn 1-147.
25. Jing Z, ‘Restrictions on the Insurer’s Rights of Subrogation in Chinese Law’ (2013) 126 British Insurance Law Association Journal 1-22.
26. Kaner İD, Sigorta Hukuku (4. Baskı, Filiz 2020).
27. Kapancı KB, Birlikte Borçlulukta Borçlular Arası İlişkiler (1. Basım, Vedat 2015).
28. Kara H, Sigorta Hukuku (2. Baskı, On İki Levha 2021).
29. Karasu R, ‘6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Sorumluluk Sigortalarına İlişkin Hükümlerinin Değerlendirilmesi’ (2015) 6(4) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 683-706.
30. Karczewski C, ‘§ 27. Übergang des Ersatzanspruchs (§ 86 VVG)’ in Roland Michael Beckmann and Annemarie Matusche-Beckmann (eds), Versicherungsrechts-Handbuch (4. Auflage, C. H. Beck 2025) Rn 1-91.
31. Kayıhan Ş, ‘Zarar Sigortalarında Sigortacının Halefiyeti’ (2016) 22(3) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1595-1624.
32. Kender R, ‘Sigorta Tazminatını Ödeyen Sigortacının Sigortalısının Yerine Geçmesi Meselesi’ iç Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu VIII (Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü 1991) 173-185 (Mesele).
33. Kender R, Türkiye’de Hususi Sigorta Hukuku (16. Baskı, Filiz 2017) (Sigorta).
34. Kılıçoğlu A, ‘Özel ve Sosyal Sigortalarda Halefiyet ve Rücu’ (1974) 31(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 395-446.
35. Kırca Ç, ‘Örtülü (Gizli) Boşluk ve Bu Boşluğun Doldurulması Yöntemi Olarak Amaca Uygun Sınırlama (Teleologische Reduktion)’ (2001) 50(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 91-119.
36. Kızılsümer B, Sigortacının Kanuni Halefiyetinin Şartları ve Sınırları (On İki Levha 2019).
37. Korkmaz E, ‘Bir Kanunî Rücu Aracı Olarak Halefiyetin Türk Borçlar Hukuku ve İsviçre Borçlar Hukukunda Geçerli Olan Rücu Sistemlerindeki Yeri’ (2021) 11(1) Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 441-515.
38. Leduc A, ‘Le recours subrogatoire de l’assureur de dommages : analyse d’un mécanisme en mutation’ (Master II, Université du Maine 2016).
39. Muschner J, ‘§ 86 Übergang von Ersatzansprüchen’ in Wilfried Rüffer, Dirk Halbach and Peter Schimikowski, Versicherungsvertragsgesetz (4. Auflage, C. H. Beck 2020) Rn 1-118.
40. Nomer HN, ‘Halefiyet ile Rücu Hakkı Arasındaki İlişki, Özellikle Sosyal Sigortalar ile Özel Sigortaların Rücu Hakları Bakımından Halefiyetin Rolü’ (1997) 55(3) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 243-260.
41. Oftinger K and Stark EW, Schweizerisches Haftpflichtrecht Band II/2 (4. Auflage, Schulthess 1989).
42. Oğuzman K ve Barlas N, Medenî Hukuk (22. Bası, Vedat 2016).
43. Omağ MK, ‘Özel Sigorta Hukukunda Sigorta Ettirenlerin Korunması/Himayesi’ iç Özel Sigorta Hukukuna Hakim İlke ve Kurumlar (1975-2016) Makaleler – Tebliğler (On İki Levha 2019) 395-422 (Himaye).
44. Omağ MK, ‘Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’nın Sigorta Hukukuna İlişkin 6. Kitabının Genel Hükümler ile Zarar Sigortalarına İlişkin Hükümlerinin Özet Değerlendirilmesi’ (2005) 1 Sigorta Hukuku Dergisi 29-34 (Özet).
45. Omağ MK, Türk Hukukunda Sigortacının Kanuni Halefiyeti (TTK. m. 1301) (Vedat 2011) (Halefiyet).
46. Overney A, ‘Le recours subrogatoire de l’assureur social : questions posées par la jurisprudence récente du Tribunal fédéral’ in Anne-Sylvie Dupont and Christoph Müller (eds), L’indemnisation du préjudice corporel (Helbing Lichtenhahn – CEMAJ – Faculté de droit de l’Université de Neuchâtel 2019) 107-120.
47. Öztan B ve Öztan F, ‘İlga, Boşluk, Birlikte Yürürlükte Olma Kavramları Açısından Medeni Kanun’un 24/a-III’üncü Maddesi Karşısında Medeni Kanun’un 85/II’inci Maddesinin Durumu’ iç Jale G. Akipek’e Armağan (Selçuk Üniversitesi Basımevi 1991) 245-262.
48. Pavić D, ‘The Insurer’s Right of Subrogation in Croatian Law’ (1992) 34(133/134 1-2) Uporedno pomorsko pravo-Comparative Maritime Law 9-18.
49. Segger S, ‘§ 86 Übergang von Ersatzansprüchen’ in Theo Langheid and Manfred Wandt (eds), Münchener Kommentar zum VVG (3. Auflage, C. H. Beck 2022) Rn 1-358.
50. Serozan R, Hukukta Yöntem – Mantık (2. Bası, Vedat 2017).
51. Sopacı Öztuna B, ‘Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun Sigortacının Kanuni Halefiyetine İlişkin Düzenlemelerinin Alman Sigorta Sözleşmeleri Kanunu’ndaki Düzenlemelerle Birlikte Değerlendirilmesi’ (2012) 28(3) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 117-154.
52. Taşdemir O, Sigorta Hukukunda Halefiyet ve Rücu (Adalet 2022).
53. Tekil F, ‘Sigorta Hukukunda Tazmin İlkesi ve Rücu Hakkı’ iç Prof. Dr. Ali Bozer’e Armağan (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 1998) 113-131.
54. von Tuhr A, Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı Cilt: 1-2 Cevat Edege (çev) (2. Baskı, Olgaç 1983).
55. Ulaş I ve Bektaş İ, Ulaş Sigorta Hukuku Birinci Cilt Zarar Sigortaları-I (9. Baskı, Turhan 2023).
56. Ülgen H ve Sarıkaya S, Sigorta Hukuku Mevzuatı (2. Baskı, Vedat 2019).
57. Ünan S, Türk Ticaret Kanunu Şerhi Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku Cilt II (On İki Levha 2018).
58. Vandeputte R, Manuel des Assurances et du Droit des Assurances Bruxelles (Editions Standard-Boekhandel 1962).
59. Yanik ZS, ‘Das Regressrecht des Schadenversicherers nach Art. 95c Abs. 2 E-VVG – eine Analyse und kritische Würdigung unter Berücksichtigung der heutigen Rechtslage’ (2020) 2 Quid Fribourg Law Review 25-28.
60. Yazıcıoğlu E, ‘Mal Sigortalarında Sigortacının Kanuni Halefiyetine İlişkin Bazı Hususlar’ iç Samim Ünan ve Emine Yazıcıoğlu (edr), Sigorta Hukuku Sempozyumları (On İki Levha 2018) 483-496 (Mal Sigortaları).
61. Yazıcıoğlu E ve Şeker Öğüz Z, Sigorta Hukuku (2. Baskı, Filiz 2019).
62. Yılmaz E, Hukuk Sözlüğü (10. Baskı, Yetkin 2011).
63. Elektronik Kaynaklar
64. The Insurance Law of the People’s Republic of China 中华人民共和国保险法 China Insurance Regulatory Commission .
65. Türk Ticaret Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/324) TBMM Dönem: 23 Yasama Yılı: 2 Sıra Sayısı: 96 (TTK Gerekçe).
66. IBA Insurance Committee Substantive Project 2016 (Subrogation/Recourse) 2016 Report (IBA Switzerland). Message concernant la révision de la loi fédérale sur le contrat d’assurance du 28 juin 2017 < https://www.fedlex. admin.ch/eli/fga/2017/1303/fr>.