Banka Teminat Mektupları ile Banka Teminat Mektuplarında Ödeme Talebinin ve Ödemenin Şartları

Öz

Ticari hayatın güven esasına dayalı işleyişini temin etmek amacıyla geliştirilen teminat araçları arasında yer alan banka teminat mektupları hem ulusal hem de uluslararası ticari işlerde borcun ifa edilmemesi riskine karşı alacaklıya güvence veren önemli bir teminat türüdür. Banka teminat mektuplarının garanti sözleşmesi niteliğinde olduğu hususunda görüş birliği vardır. Uygulamada, en çok tercih edilen banka teminat mektubu türü, ilk talepte ödeme kayıtlı banka teminat mektuplarıdır. Temel borç ilişkisinden kaynaklanan herhangi bir nedenin ödememe gerekçesi olarak ileri sürülemeyeceği ve kural olarak derhal ödeme yapmanın zorunluluk olduğu bu tür teminat mektuplarında; haksız veya hakkın kötüye kullanılması mahiyetindeki ödeme taleplerine belirli şartlar altında itiraz edilebilir. Bu itirazın haklı ve meşru kabul edilmesinin ön şartı olarak görülen “likit delillerin varlığı” banka teminat mektupları ile ilgili tartışmaların en çetrefilli kısmı olarak dikkat çeker. Zira likit delil, normatif dayanağı olmayan, anlam ve içeriği oldukça tartışmalı bir kavramdır. Çalışmamızda önce genel hatlarıyla banka teminat mektuplarının ve garanti sözleşmelerinin hukuki niteliği ile türleri hakkında bilgi verilecektir. Ardından banka teminat mektuplarının ödeme talebiyle ibrazında içerik ve şekil yönünden önem arz eden kısımlar ele alınacaktır. Son olarak genel olarak ödeme talebine hangi gerekçelerle karşı çıkılabileceğine değinilecektir. Çalışmamız genelinde yeri geldikçe uygulama örneklerine ve konuyla ilgili uluslararası düzenlemelere de yer verilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Banka Teminat Mektubu
• İlk Talepte Ödeme
• Garanti Sözleşmesi
• URDG 758
• Likit delil

Kaynakça

1. Acar F ve Kul E, ‘Mücbir Sebeplerin Banka Teminat Mektuplarının Paraya Çevrilmesine Etkisi’ (2020) 78 İstanbul Hukuk Mecmuası 1351-1386.
2. Affaki G and Goode R, Guide to the ICC Uniform Rules for Demand Guarantees URDG 758 (ICC Services Publications 2011).
3. Akkanat H, Medeni Hukukun Uygulanmasında Yöntem (Filiz Kitabevi 2024).
4. Akman S, ‘“Garantör” Sıfatıyla Girişilen Taahhüdün Mahiyeti ve Bu Bağlamda Garanti ve Kefalet Sözleşmelerini Birbirlerinden Ayıran Temel Kriterler’, Prof. Dr. Hüseyin Ülgen’e Armağan, (Vedat Kitapçılık 2007) II 1669-1678.
5. Akyazan S, ‘Banka Teminat Mektupları’ (1969) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 16-33.
6. Akyazan S, ‘Tatbikatta Banka Teminat Mektuplarının Ortaya Çıkardığı Çeşitli Sorunlar’ (1973) 3 Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 567-579.
7. Akyol Ş, Banka Sözleşmeleri (Afa Matbaacılık 2001).
8. Akyol Ş, Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (İkinci Bası, Vedat Kitapçılık 2006).

9. Akyol Ş, Tam Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme (Vedat Kitapçılık 2008).
10. Altan AE ve Şentarhanacı S, ‘Teminat Amaçlı Garanti Sözleşmesi, Mahiyeti, Hüküm ve Neticeleri’ iç Bilgehan Çetiner ve Abdullah Furkan Korkmaz (edr), Teminat Hukuku (Seçkin 2023) 1209-1233.
11. Antalya G ve Topuz M, Medeni Hukuk (2. Baskıya Ek 2. Tıpkı Baskı, Legal 2018).
12. Aral F, ‘Teminat Mektuplarında Lehdar ile Muhatap ve Lehdar ile Banka Arasındaki Hukuki İlişki’ (2007) 24 Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 189-200.
13. Aral F, ‘Doğrudan Doğruya Garantilerde Banka ile Muhatap Arasındaki Hukuki İlişki’, Prof. Dr. Ali Naim İnan’a Armağan (Seçkin Yayıncılık 2009) 185-201.
14. Arkan S, ‘Teminat Mektubu Veren Bankanın Hukuki Durumu’ (1992) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 59-84. Ataay A, Medeni Hukukun Genel Teorisi (Fakülteler Matbaası 1980).
15. Barlas N, Türk Hukuk Sisteminde Banka Teminat Mektupları (Kazancı Hukuk Yayınları 1986).
16. Battal A, Bankacılık Kanunu Şerhi (Seçkin Yayıncılık 2006).
17. Baygın C ve Nar A, Medeni Hukuk Dersleri – I Başlangıç Hükümleri ve Gerçek Kişiler Hukuku (Yetkin 2021). Berger B, Allgemeines Schuldrecht (2. Auflage, Stämpfli Verlag AG 2012).
18. Bilgin Yüce M, Garanti Sözleşmesinin Bir Türü Olarak Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt Sözleşmesi (Vedat Kitapçılık 2007).
19. Bozdağ Ataoğlu S, Garanti Sözleşmesi (Legal Yayıncılık 2024).
20. Bühler T, Sicherungsmittel Im Zahlungsverkehr: Dokumentenakkreditiv, Bankgarantie Eigentumsvorbehalt (Schulthess 1997).
21. Bulgan FD, Uluslararası Banka Garanti Sözleşmeleri ve Bankanın Savunma Araçları (Adalet Yayinevi 2022).
22. Büsser A, Einreden Und Einwendungen Der Bank Als Garantin Gegnüber Dem Zahlungsanspruch Des Begünstigten (1997).
23. Çalıkkocaoğlu AC, Banka Teminat Mektuplarında URDG 758’in Uygulanması (Platon 2024).
24. Canbolat F, Banka Garantisinde Savunma İmkanları ve İhtiyati Tedbirler (Yetkin Yayınları 2009).
25. Çetiner B, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (On İki Levha Yayıncılık 2024).
26. De Gottrau N, ‘Die Bankgarantie Im Schwezerischen Recht’ iç Graf von Westphalen and Brigitta Zöchling-Jud (edr), Die Bankgarantie im internationalen Handelsverkehr (4. Auflage, dfv Mediengruppe 2014).
27. Develioğlu HM, Kefalet Sözleşmesini Düzenleyen Hükümler Işığında Bağımsız Garanti Sözleşmeleri (Vedat Kitapçılık 2009). Develioğlu HM, Kefalet Sözleşmesini Düzenleyen Hükümler Işığında Bağımsız Garanti Sözleşmeleri (Vedat Kitapçılık 2009).
28. Develioğlu HM, ‘Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenme’, İstanbul Şerhi Türk Borçlar Kanunu ve Yürürlük Kanunu, Cilt 2, Özel Borç İlişkileri (Vedat Kitapçılık 2018) 1515-1556.
29. Develioğlu HM, (ICC’nin URDG 758 Hükümleri İle İlgili Açıklamalarla Beraber) Bağımsız Garanti Sözleşmeleri (On İki Levha Yayıncılık 2021).
30. Develioğlu HM, ‘Borçlar Hukuku İlkeleri Işığında Talep Garantileri İçin Birörnek Kurallar’a Genel Bakış’, Prof. Dr. H. Ercüment Erdem’e Armağan, (On İki Levha Yayıncılık 2023) I 477-554.
31. Doğan V, Teminat Mektupları (5. Baskı, Savaş Yayınevi 2015).
32. Doğan V, ‘Banka Teminat Mektuplarında İhtiyati Tedbir Talepleri’, Prof. Dr. Rıza Ayhan’a Armağan, (Yetkin Yayınları 2022) I 187-213.
33. Doğan V, ‘Teminat Mektuplarında Sahtelik İddialarının Değerlendirilmesi’ (2025) TBB Dergisi 287-317. Dohm J, Bankgarantien Im İnternationalen Handel (1985).
34. Dural M ve Sarı S, Türk Özel Hukuku Cilt I – Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri (13. baskı, Filiz Kitabevi 2018).
35. Durmaz B, Banka Teminat Mektuplarının Ödeme İstemi ile İbrazı (Legal Yayıncılık 2016). Eken F, ‘Teminat Mektuplarında Bankanın Ödeme Talebine Karşı İleri Sürebileceği Savunmalar’ iç Bilgehan Çetiner ve Abdullah Korkmaz (edr), Teminat Hukuku (Seçkin 2023) 1265-1306.
36. Ekici A ve Durukanoğlu N, Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Teminat Mektupları (Legal Yayıncılık 2016).
37. Emch U, Renz H and Arpagus R, Das Schweizerische Bankgeschäft (7. Auflage, 2011).
38. Emmenegger S and Zbinden A, ‘Die Inanspruchnahme Der Bankgarantie’ iç Susan Emmenegger (ed), Kreditsicherheiten (Helbing Lichtenhahn Verlag 2008) 139-174.
39. Erdem HE, ‘Hakemlerin Banka Teminat Mektupları Üzerinde İhtiyati Tedbir Kararı Verme Yetkisi’ (2024) 40 Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 765-796.
40. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (Yetkin 2017).
41. Eren F, Borçlar Hukuku Özel Hükümler (9. Baskı, Yetkin Yayınları 2021).
42. Erişir E, Geçici Hukuki Korumanın Temelleri ve İhtiyati Tedbir Türleri (On İki Levha Yayıncılık 2013).
43. Franko N, ‘Üçüncü Şahsın Fiilini Taahhüt (TBK m. 110 İBK m. 111)’, Prof. Dr. Nuri Çelik’e Armağan, (Beta 2001) 1567-597.
44. Furrer A, Muller-Chen M ve Çetiner B, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (On İki Levha Yayıncılık 2021). Gümüş MA, Borçlar Hukuku Özel Hükümler Cilt-II (3. Bası, Vedat Kitapçılık 2014).
45. Gümüş MA, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Kısa Ders Kitabı (5. Baskı, Filiz Kitabevi 2020).
46. Gümüş MA, Borçlar Hukukunun Genel Hükümleri (Yetkin Yayınları 2021).
47. Gümüş MA, Borçlar Hukuku Özel Hükümler Kısa Ders Kitabı (8. Baskı, Yetkin Yayınları 2024).
48. Haefeli K, ‘Personalsicherheiten’, Schweizerisches Bankenrecht Handbuch für Finanzfachleute (4. Auflage, Schulthess 2019).
49. Kahraman Z, Saf Garanti Taahhütleri (Vedat Kitapçılık 2017).
50. Kahyaoğlu EC, Banka Garantileri (Beta 1996).
51. Kama M, ‘Banka Teminat Mektuplarının Hukuki Niteliği ve Uygulamada Sorun Oluşturan Durumlar’ iç Bilgehan Çetiner ve Abdullah Furkan Korkmaz (edr), Teminat Hukuku (Seçkin 2023) 1235-1306. Kapancı KB, Satış Hukukunda Ayıptan Doğan Sorumluluk ve Sözleşmesel Garanti Taahhütleri (On İki Levha Yayıncılık 2012).
52. Kapancı KB, Birlikte Borçlulukta Borçlular Arası İlişkiler (Vedat Kitapçılık 2014). Karaca HA, ‘Doğrudan veya Dolaylı Banka Garantilerinde Uygulanacak Hukukla İlgili Değerlendirmeler’ (2024) 30 Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 294-315.
53. Kaya A, ‘İlk Yazılı Talepte Ödeme Kayıtlı Garantilerde İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz’, Prof. Dr. Hayri Domaniç’e Armağan (1995) 139-154.
54. Kaya A, ‘İlk Yazılı Talepte Ödeme Klozunu İhtiva Eden Banka Garantilerinde Hakkın Kötüye Kullanılması Sorunu’, Prof. Dr. Reha Poroy’a Armağan (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1995) 211-243.
55. Kayak S, Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt (Vedat Kitapçılık 2010).
56. Kleiner B, Bankgarantie (4. Baskı, 1990).
57. Kleiner B, Landolt K and Gemperli D, Bankgarantie, Die Garantie Unter Besonderer Berücksichtigung Des Bankgarantiegeschäftes (5. Auflage, Schulthess Juristische Medien AG 2016).
58. Koç ÖC, Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenmede Üstlenenin Hukuki Konumu (On İki Levha Yayıncılık 2022). Kocaman, AB Alacağın Temlikinin Benzer Üçlü İlişkiler Karşısındaki Teorik Sınırı Sorunu (Olgaç Matbaası 1989).
59. Kocaman AB, ‘Banka Teminat Mektuplarının Hukuki Niteliği Üzerine’ (1990) XV Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 49-66. Koziol H and Potyka M, ‘Die Bankgarantie’ iç Helmut Koziol (ed), Österreichisches Bankvertragsrecht, Band V: Akkreditiv und Garantie (2. Auflage, Springer 2009).
60. Kul E, Yapım Sözleşmelerinde Asgari Ekonomik Menfaat Taahhüdü (On İki Levha Yayıncılık 2021).
61. Kurşun AS, ‘İfanın Yanması Kayıtlarının Değerlendirilmesi’ (2024) 2024 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 596-610.
62. Löw F, Missbrauch von Bankgarantien Und Vorläufiger Rechtsschutz: Eine Rechtsvergleichende Untersuchung Des US-Amerikanischen, Englischen Und Schweizer Rechts (Helbing & Lichtenhahn 2002). Mete A, Garanti Sözleşmeleri (Seçkin 2024).
63. Mülbert PO, Mißbrauch von Bankgarantien Und Einstweiliger Rechtsschutz (1985).
64. Nielsen J, Bankgarantien Bei Aushandelsgeschäften (1986).
65. Nomer HN, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (16. Baskı, Beta Yayınları 2018).
66. Öcal C, ‘Banka Teminat Mektupları’, Prof. Dr. İsmet Sungurbey’e Armağan, Borçlar Kanunu Genel Hükümler Konferansları, (İstanbul Barosu Yayınları 2012) II 195-208.
67. Oğuzman MK ve Barlas N, Medeni Hukuk: Giriş, Kaynaklar, Temel Kavramlar (23. bası, Vedat Kitapçılık 2017). Oğuzman MK ve Öz T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt-2 (15. Bası, Vedat Kitapçılık 2020).
68. Önal E, ‘Banka Teminat Mektuplarının Hukuki Niteliği’ (2015) 4 Banka ve Finans Hukuku Dergisi 233-250. Önder B, Banka Teminat Mektupları (Seçkin 2020).
69. Özen B, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Çerçevesinde Kefalet Sözleşmesi (Genişletilip Güncelleştirilmiş 4 Bası, Vedat Kitapçılık 2017).
70. Özen B, Kredi Açma Sözleşmeleri (Vedat Kitapçılık 2017).
71. Reisoğlu S, Garanti Mukavelesi (Ajans-Türk Matbaası 1963).
72. Reisoğlu S, ‘Banka Teminat Mektuplarında Kayıtsız Şartsız Ödeme Taahhüdü ve Hukukî Sonuçları’, Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu XX (BTHAE 1989) 67-91.
73. Reisoğlu S, ‘Banka Teminat Mektupları ve Uygulamada Ortaya Çıkan Sorunlar’ (2002) Bankacılar Dergisi 94-100.
74. Reisoğlu S, Banka Teminat Mektupları ve Kontrgarantileri (4. Baskı, 2003).
75. Reisoğlu S, Türk Kefalet Hukuku (2013).
76. Reisoğlu S, Bankacılık Kanunu Şerhi, (Yaklaşım Yayınları 2015).
77. Samhat A, ‘Bankgarantie’, Münchener Kommentar zum HGB, Band 6 (5. Auflage, Beck 2024).
78. Schönle H, Bank Und Börsenrecht (1971).
79. Schönle H, ‘Missbrauch von Akkreditiven Und Bankgarantien’ (1983) RSJ 53-62, 73-78.
80. Schwarz AB, Medeni Hukuka Giriş (Hıfzı Veldet tr, Üniversite Kitabevi 1942).
81. Şener A, Banka Sözleşmeleri (2001).
82. Spaini M, Die Bankgarantie Und Ihre Erscheinungsformen Bei Baurbeiten (2000).
83. Tandoğan H, Garanti Mukavelesi (Mahiyeti ve Benzeri Hukuki Münasebetlerden Tefriki (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 1959).
84. Tandoğan H, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri Cilt II (4. Baskı Tıpkıbasımdan 5. Tıpkıbasım, Vedat Kitapçılık 2010).
85. Taşpolat A, Banka Garantileri (Erol Ofset 1989).
86. Taşpolat Tuğsavul M, ‘Banka Teminat Mektupları’ (2009) 83 İstanbul Barosu Dergisi 301-335.
87. Tekelioğlu N, ‘Garanti Sözleşmesi’ (2015) Leges Hukuk Dergisi 30-46 .
88. Tekinalp Ü, Ünal Tekinalp’in Banka Hukukunun Esasları (2. Baskı, Vedat Kitapçılık 2009).
89. Türkçü AN, ‘Banka Teminat Mektuplarının Tazmininin İhtiyati Tedbir Kararı Alınarak Durdurulması’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İÜSBE 2005).
90. Usta M, Teminat Mektupları (3. Baskı, 1995).
91. von Westphalen G, ‘Das Rechtsverhältnis: Bank – Begünstigter Bei Einer Direktgarantie’ iç Graf von Westphalen and Brigitta Zöchling-Jud (edr), Die Bankgarantie im internationalen Handelsverkehr (4. Auflage, dfv Mediengruppe 2014).
92. von Westphalen G, ‘Wesensmerkmal Und Rechtsnatur Der Bankgarantie – Abgrenzung Gegenüber Ähnlichen Erscheinungsformen (Kapitel B)’ iç Graf von Westphalen and Brigitta Zöchling-Jud (edr), Die Bankgarantie im internationalen Handelsverkehr (4. Auflage, dfv Mediengruppe 2014).
93. Yasan M, ‘İlk Talepte Ödeme Kayıtlı Teminat Mektuplarında Bankanın Tazmin Talebini İnceleme Yükümlülüğünün Sınırları’ (2012) VII EÜHFD 27-63.
94. Yavuz C, Acar F ve Özen B, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Dersleri: Özel Hükümler (16. Baskı, Beta 2019).
95. Yavuz C, Acar F ve Özen B, Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler, İkinci Cilt (11. Baskı, Beta 2022).
96. Yelkenci I, ‘Talep Garantilerine İlişkin Birörnek Kurallar (URDG 758) Konusunda Genel Bir Değerlendirme’, Prof. Dr. Serap Helvacı’nın Anısına Armağan, (On İki Levha Yayıncılık 2024) II 1853-1908.
97. Yener Coşkun H, Banka Teminat Mektuplarında İlgililerin Hak ve Borçları (Vedat Kitapçılık 2012).
98. Yenice AÖ, Teminat Sözleşmelerinde Rücu İlişkileri (On İki Levha Yayıncılık 2009). Yeşilova B ve Kalkancı Y, ‘İlk Talepte Ödeme Kayıtlı Banka Teminat Mektubu Bedelini Ödeyen Bankanın Muhataba Yönelik İade Talebi Ve Hukukî Dayanağı İlk Talepte Ödeme Kaydının Mahiyeti Hakkında Düşünceler’ (2024) 21 Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 399-475.
99. Yüce MB, ‘Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt Sözleşmesinde Rücu’ (2020) 11 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1435-1453.
100. Zevkliler Aydın ve K. Emre G, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (20. Bası, Vedat Kitapçılık 2020). Zobl D, ‘Die Bankgarantie Im Schweizerischen Recht’ (1997) 4 Berner Bankrechtstag 23-53.