Tasarım Hukukunda Görünür Olma Şartı: Özellikle Yedek Parça Tasarımları Üzerinden Bir İnceleme

Öz

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda ve mehaz AB düzenlemelerinde tasarımların görsel olarak algılanabilen özelliklerinin korunacağı kabul edilmiş ve birçok hükümde görsel algıya atıf yapılmıştır. Buna karşılık bir tasarımın herhangi bir zamanda görünür olması gerektiğine ilişkin bir koşul bulunmamaktadır. Bunun tek istisnası ise birleşik ürün parça tasarımları açısından öngörülmüş olup bunların korumadan faydalanabilmeleri için ürünün normal kullanımı sırasında görünür olmaları gerekmektedir. Bu düzenleme ile özellikle de otomotiv sektöründe yedek parça tasarımları üzerinde tekelleşmenin önlenmesi, böylelikle piyasadaki rekabetin korunması amaçlanmıştır. Ancak uygulamada ilgili düzenlemenin amacına aykırı şekilde yorumlanabildiği, dolayısıyla da hatalı sonuçlara varılabildiği görülmektedir. Nitekim ilgili düzenleme uygulanırken öncelikle ürünün birleşik ürün olup olmadığı doğru bir şekilde tespit edilmeli ve “normal kullanım” kavramı da düzenlemenin amacına uygun şekilde yorumlanmalıdır. Bu sebeplerle çalışmada, tasarımlara, özellikle de yedek parça tasarımlarına, ilişkin görünür olma şartı, çeşitli yargı kararları da göz önünde bulundurularak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Normal Kullanım
• Görünür Olma Şartı
• Tasarım Hukuku
• Birleşik Ürün
• Yedek Parça

The Visibility Requirement in Design Law: An Examination, Particularly Through Spare Parts

Öz

Under both Industrial Property Code No. 6769 and relevant EU regulations, design protection extends to visually perceptible features. While there's generally no requirement for a design to be visible at all times to benefit from protection, a key exception applies to component parts of complex products, which must be visible during normal use of the product. This provision aims to prevent monopolization in the design of spare parts, particularly within the automotive sector, thereby safeguarding market competition. However, in practice, it's observed that the relevant regulation can be interpreted contrary to its purpose, leading to incorrect outcomes. Effective implementation necessitates an accurate determination of whether a product constitutes a complex product and an interpretation of "normal use" that aligns with the regulation's underlying purpose. This study therefore undertakes a comprehensive analysis of the visibility requirement for designs, with a particular focus on spare parts, drawing upon diverse judicial decisions.

Anahtar Kelimeler

• Normal Use
• Visibility Requirement
• Design Law
• Complex Product
• Spare Part

Kaynakça

1. Baş K, ‘Sınai Mülkiyet Hukuku ve Rekabet Hukuku Boyutlarıyla Yedek Parça Rekabeti’ iç Kerem Can Sanlı, Dilan Alma (ed), (On İki Levha 2021) 193-246.
2. Beconcini P, ‘Design Law in China’ in Dana Beldiman (ed), (Edward Elgar 2024) 111-158.
3. Beldiman D and Blanke-Roeser C, (Springer 2017).
4. Beldiman D, ‘Introduction to Design Law’ in Dana Beldiman (ed), (Edward Elgar 2024) 1-28.
5. Beldiman D, Teilmann-Lock S and Tischner A, ‘Designing for the European Green Deal – A Supplementary Protection Regime for Circular Designs in the EU’ in Dana Beldiman (ed), (Edward Elgar 2024) 651-677.
6. Bently L, Sherman B, Gangjee D and Johnson P, (6th edn, Oxford University Press 2022).
7. Bilgin A, (Vedat 2006).
8. Bozbel S, (On İki Levha 2015).

9. Brancusi L, ‘A Multi-Perspective View on Visibility in EU Design Law’ (2024) 19(8) Journal of Intellectual Property Law & Practice 648-657.
10. Cornwell J and Chave L, ‘Design Law at the Crossroads – A Post – Brexit Review of Design Protection in the UK’ in Dana Beldiman (ed), (Edward Elgar 2024) 337-377.
11. Çakır Çelebi FB, ‘Yedek Parça Tasarımlarının Korunmasında Onarım Sınırlaması Kapsamının Marka Hakkı Çerçevesinde İncelenmesi’ (2021) 16(179) Terazi Hukuk Dergisi 1303-1312.
12. Çakır Çelebi FB, (Adalet 2022).
13. Çetiner B, ‘AB Onarım Hakkı Direktifi ve Türk Hukukunda Onarım Hakkı’ (2025) (61) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 245-266.
14. Du Mont JJ and Janis MD, ‘Functionality in Design Protection Systems’ (2012) 19(2) Journal of Intellectual Property Law 261-303.
15. EUIPO: Guidelines for Examination European Union Intellectual Property Office (EUIPO), Section 4, Examination of the Substantive Requirements, < https://guidelines.euipo.europa.eu/binary/2231430/200.000.0000> accessed 25 May 2025.
16. EUIPO: Guidelines for Examination European Union Intellectual Property Office (EUIPO), Section 5, Additional Requirements Regarding the Representation of the Design, accessed 25 May 2025.
17. Hartwig H, ‘Design Prosecution Before the EUIPO and The Court of Justice of the EU’ in Dana Beldiman (ed), (Edward Elgar 2024) 378-425.
18. Irvine S and Harrap C, ‘Overview of Industrial Design Protection in Australia’ in Dana Beldiman (ed), (Edward Elgar 2024) 30-79.
19. Kahraman F, ‘6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu Kapsamında Tasarım Tesciliyle İlgili Getirilen Temel Yenilikler’ iç Feyzan Şehirali Çelik (ed), (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2017) 305-318.
20. Kaplan MB, (On İki Levha 2018).
21. Karaaslan P, Giray RE, Kara E, Tütüncü M ve Sarı O, (Seçkin 2023).
22. Kur A, Endrich-Laimböck T and Huckschlag M, “Substantive Law Aspects of the ‘Design Package’” (2023) 72(6) GRUR International 557-565.
23. Maciaszek K, ‘Poland: Are the Designs within an Ice-Cream to be Registered as an Industrial Design?’ (2010) 32(12) European Intellectual Property Review 656-659. Memişoğlu SÖ, (Seçkin 2020).
24. Pınar H, ‘Tasarım ve Haksız Rekabet Hukuku Açısından Yedek Parçaların Korunması ve Türkiye’nin Ekonomi Politik Tercih Sorunu’ (2015) 6(4) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 739-774.
25. Schovsbo J and Dinwoodie GB, ‘Design Protection for Products that are “Dictated by Function”’ in Annette Kur, Marianne Levin and Jens Schovsbo (eds), (Edward Elgar Publishing 2018) 142-171.
26. Stone D, (2nd edn, Oxford University Press 2016).
27. Suluk C, ‘Topluluk ve Türk Hukukunda Görünmeyen Tasarımlar’ (2002) 60(1-2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 205-219.
28. Suluk C, ‘Yedek Parça Tasarımlarının Korunması ya da Otomotiv Yan Sanayiinin Var Olma Mücadelesi’ Ankara Barosu Uluslararası Hukuk Kurultayı 2002: Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku 541-570. Suluk C, (Seçkin 2002).
29. Suluk C, Karasu R ve Nal T, (8. Baskı, Seçkin 2024).
30. Şehirali Çelik FH, ‘Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Tasarım Hukukuna Getirdiği Temel Yenilikler’ iç Feyzan Şehirali Çelik (ed), (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2017) 255-302.
31. Tekil M, ‘554 Sayılı KHK Çerçevesinde Endüstriyel Tasarım Kavramı ve Koruma Şartları’ (1997) 55(4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 233-252.
32. Tekinalp Ü, Fikri Mülkiyet Hukuku (Vedat 2012).
33. Tekinalp Ü, ‘Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Öne Çıkan Yenilikleri’ iç Feyzan Şehirali Çelik (ed), (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2017) 5-84.
34. TÜRKPATENT: Türk Patent ve Marka Kurumu, Tasarım İnceleme Kılavuzu, Ocak 2025, Erişim Tarihi 25 Mart 2025. USPTO: Manual of Patent Examining Procedure (MPEP), Ninth Edition, Revision 01.2024, Chapter 1500, accessed 26 March 2025.
35. Von Bomhard V and Von Mühlendahl A, (Wolters Kluwer 2023).
36. Yurduseven Ş, ‘6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ile Türk Tasarım Hukukunda Yeni Dönem’ (2017) (31) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 669-689.