Uygun İlliyet Bağı Teorisinde Önceden Tahmin Görüşü İle Sonradan Tahmin Görüşünün Mukayesesi

Öz

Uygun illiyet bağı teorisi hayatın olağan akışı ve genel hayat tecrübelerine göre failin davranışı veya sorumluluğa sebep olan olgu ile zarar arasındaki nedensel bağlantı olup olmadığını araştırmaktadır. Ancak uygun illiyet bağı teorisi farklı şekillerde anlaşılmaya ve uygulamaya müsait karakterde bir teoridir. Failin davranışının genel hayat tecrübelerine ve hayatın olağan akışına göre ortaya çıkan zararı ortaya çıkardığının araştırılmasında hangi şartlar dikkate alınarak bu tespit yapılacaktır? Somut olayda failin bildiği ve bilebileceği tüm şartlar mı, ortalama veya üstün yetenekteki üçüncü kişinin bilebileceği şartlar mı yoksa hâkim tarafından bilinebilecek tüm şartlar mı esas alınmalıdır. Bu soruya verilecek cevaba göre illiyet bağının kurulması, genişliği ve illiyet bağının haksız fiilin diğer unsurlarıyla özellikle kusur unsuruyla bağlantısı etkilenmektedir. Makalede bu konudaki farklı yaklaşımların haksız fiil sorumluluğuna etkisi ve bu yaklaşımların ortaya çıkardıkları sonuçlar incelenmektedir. Bu bağlamda illiyet bağı teorisine de eleştirel bir yaklaşım sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İlliyet Bağı
• Şart
• Önceden Tahmin Görüşü
• Sonradan Tahmin Görüşü
• Hayatın Olağan Akışı

Teşekkür

Yayımda emeği geçen herkese teşekkür ederiz.

A Comparative Analysis Of The Foreseeability At The Time Of Action And Foreseeability At The Time Of Judgement Approaches Within The Theory of Adequate Causation.

Öz

Proper causal theory investigates whether there is a causal link between the perpetrator's conduct or the event giving rise to liability and the harm, based on the normal course of life and general life experience. However, proper causal theory is a framework that can be interpreted and applied in different ways. When determining whether the perpetrator's conduct caused the harm, based on general life experience and the normal course of events, what conditions should be considered? Should the assessment be based on all the circumstances known to the perpetrator in the specific case, on those that a third party of average or superior ability would have known, or on all the circumstances that could have been known by the judge? The answer to this question affects the establishment of the causal link, its scope, and its relation to other elements of tort law, particularly the element of fault. This article examines the impact of different approaches on tort liability and their legal implications. In this context, a critical perspective on causal theory is also presented.

Anahtar Kelimeler

• Causality
• Condition (Condictio sine qua non)
• Ex Ante Theory
• Ex Post Theory
• The Ordinary Course of Life

Kaynakça

1. Akıncı Ş, Borçlar Hukuku Bilgisi Genel Hükümler (12. Bası, Sayram 2021).
2. Arslan U, ‘Çevre Ceza Hukukunda Nedensellik Bağının Tespiti Sorunu ve Çözüm Önerileri’ (2022) 26(1) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 153-195.
3. Antalya G, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1 (2. Bası, Seçkin 2019).
4. Artuk ME, Gökcen A, Alşahin ME, Çakır K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Bası, Seçkin 2021).
5. Atamer MY, Haksız Fillerden doğan Sorumluluğun Sınırlandırılması ve Özellikle Uygun Nedensellik Bağı ve Normun Koruma Amacı Kuramları (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 1993).
6. Ayan M, Borçlar Hukuku, Genel Hükümler (12. Bası, Adalet 2020).
7. Baysal B, Haksız Fiil Hukuku (Oniki Levha 2019).
8. Baş B, Haksız Fiil Sorumluluğunda Kusur Unsuru, (2018) 92(2018/4) İstanbul Barosu Dergisi, 224-235.

9. Becker H, Kommentar zum Obligationenrecht, 1. Abteilung, Bern 1941.
10. Brehm R, Das Obligationenrecht: Die Entstehung durch unerlaubte Handlungen, Art. 41–61 OR (4. überarbeitete Auflage, Stämpfli Verlag AG 2013).
11. Büyüksağiş E, Tehlike Esasına Dayanan Genel Sorumluluk Kuralı Üzerine Eleştirel Değerlendirmeler (2006) 8(1).
12. Caemmerer VE, Das Verschuldensprinzip In Rechtsvergleichender Sicht, Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht, The RabelJournal of Comparative and International Private Law, C. 42, S. 1, Y. 1978.
13. Ceran AŞ, ‘Yargı Kararları Işığında Hizmet ve Kişisel Kusur Ayrımı’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, 2022).
14. Çakırca Sİ, ‘Türk Sorumluluk Hukukunda Yansıma Zarar Kuramı’ (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2011).
15. Demir M, İlliyet (Nedensellik) Bağını Kesen Sebepler Makalesi https://demirkaderhukuk.com/makaleler/ illiyet-ba%C4%9F%C4%B1n%C4%B1-kesen-sebepler.
16. Deutsch E, Deliktsrecht Unerlaubte Handlungen. Shadensersatz. Schmerzensgeld, 6. vollständig überarbeitete und erweiterte Auflage, (München 2014).
17. Erdin S, ‘Ceza Hukukunda İlliyet’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2013).
18. Erdoğan İ, ‘Haksız Fiilde Kusur Unsuru ve Özellikle Kusur Unsuru’ (1990) 3(1) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 109 – 134.
19. Erdoğan K, Akkurt S. Ve Tokat H. Tablolar, Şemalar, Örnek Olaylar ve Test Sorularıyla Borçlar Hukuku, (2.bası, Seçkin 2019).
20. Eren F, Nedensellik Bağı (hukuk) Makalesi https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/nedensellik_bagi_ hukuk.
21. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (26. Bası, Yetkin 2021).
22. Eren F, Sorumluluk Hukuku Bakımından Uygun İlliyet Bağı Teorisi (Uygun İlliyet Bağı), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, No:361 (Sevinç Matbaası, 1975).
23. Erişgin N, ‘Tehlike Bağı’ (2000) 49(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi.
24. Fikentscher W, De Gruyter Lehrbuch Schuldrecht, Walter de Gruyter, Achte Auflage, (Berlin-New York 1992).
25. Gökalp ÖT, “Özel Hukukta Kusur Halleri”, (2022) Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Güncel Araştırmalar-I, Edr.: Erdil Durukan, Burak Alkan, Sema Sağlık, Gece Kitaplığı 151-166.
26. Guhl T, Das Schweizerische Obligationenrecht Mit Einscluß Des Handels-Wechsel – Und Versicherungsvertragsrechtes, (Dritte verbesserte und ergänzte Auflage, Polygraphischer Verlag 1944).
27. Hatemi H ve Gökyayla E, Borçlar Hukuku Genel Bölüm (2. Bası, Vedat 2012).
28. Honsell H, Kurzkommentar OR Art. 1-529, Helbing Lichtenhahn Verlag (Basel 2008).
29. Honsell H, Isenrıng B and Kessler MA, Schweizerisches Haftpflichtrecht, 5. Neu bearbeitete und erganzte Auflage, (Schulthess 2013).
30. Honsell H, Vogt N. P. And Wiegand W. Basler Kommentar Obligationenrecht I Art. 1-529 OR, 6. Auflage, Helbing Lichtenhahn Verlag (Basel 2015).
31. Jhering R, Das Schuld Moment Im Romischen Privatrecht (Giessen 1867).
32. Kahveci N, Sorumluluk Hukuku Açısından Zarar Görenin Kusurunun Hukuki Sonuçları, (2002) Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi II, Sayı: 3. 131-142.
33. Kalabalık H, İdare Hukukunun Temel Kavramları ve Kurumları (Sayram 2014)
34. Keller A, Haftpflicht Im Privatrecht, 2002 Bern.
35. Keller M, and Gabi-Bolliger S. Haftpflichtrecht Band II, Helbing Lichtenhahn (Basel und Frankfurt 1985).
36. Kılıçoğlu M.A Borçlar Hukuku Genel Hükümler (23. Bası, Turhan 2019).
37. Koçhisarlıoğlu C, ‘Objektif Sorumluluğun Genel Teorisi’(1984) 2(2), DÜHFD, 175-305.
38. Korkmaz F, Türk Borçlar Hukukunda Kusur İlkesinin Haksız Fiiller Açısından Değerlendirilmesi, (Yetkin 2021).
39. Larenz K. Lehrbuch des Schuldrechts Band I. Band: Allgemeiner Teil (C.H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung, Vierzehnte, neubearbeitete Auflage, München 1987).
40. Larenz K. and Canaris W. Lehrbuch Des Schuldrechts Zweiter Band Besonderer Teil 2. Halbband, Dreizehnte, vollig neuverfaßte Auflage, München 1994.
41. Lauri H. Kausalzusammenhang und Adâquanz im schweizerischen Haftpflicht – und Versicherungsrecht, Verlag Stâmpflı & Cie Ag, Bern 1976.
42. Oftenger K and Stark WE, Schweizerisches Haftpflichtrecht, Erster Band Allgemeiner Teil, 5. Auflage, (Zürich 1995).
43. Oğuzman MK ve Öz MT, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, C. II (16. Bası, Vedat 2021).
44. Orhunöz E, Tazminat Davalarında Uygulama Sorunları Ölüm ve Bedenî Zararlar (Egem Tıbbi 2000).
45. Reisoğlu S, Borçlar Hukuku, Genel Hükümler (25. Bası, Beta 2014).
46. Saka Z, “Kusur Kavramı”, Adalet Dergisi (1973) S.6, 441-455.
47. Schmidt M, Das Aussenverhältnis der Haftung einer Mehrheit von Schädigern im Haftpflichtrecht Ein Haftungsmodell basierend auf der Solidarität, der Anspruchskonkurrenz und der Kausalität (Zürich 2012).
48. Stark EW, Beitrag zur Theorie der Entlastungsgründe im Haftpflichtrecht, (Zürich 1946).
49. Stark EW, Ausservertragliches Haftpflichtrecht (Schulthess Polygraphischer Verlag 1982).
50. Strickler H, Die Entwicklung der Gefährdungshaftung: Auf dem Weg zur Generalklausel?, (Bern und Stuttgart 1983).
51. Tandoğan H, Kusura Dayanmayan Sözleşme Dışı Sorumluluk Hukuku, (Vedat 1981).
52. Tandoğan H, Türk Mesuliyet Hukuku (Vedat 2010).
53. Tiftik M, Akit Dışı Sorumlulukta Maddi Tazminatın Kapsamı (Yetkin 1994).
54. Thon A, Festrede Gehalten In Der Universitatskirche zu Jena zur Akademischen Preisvertheilung (Jena 1894).
55. Tokat H, “Tablolar, Şemalar, Örnek Olaylar ve Test Sorularıyla Borçlar Hukuku”, (Seçkin 2019).
56. Traegger L, Der Kausalbegriff im Straf und Zivilrecht (Marburg 1904).
57. Tunçomağ K, Türk Borçlar Hukuku Cilt I: Genel Hükümler (Sermet Matbaası 1976).
58. Ulaş Albal H, İdarenin Sorumluluğu Açısından İlliyet Bağı (Doktora Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Eylül 2023).
59. Uygur T, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Şerhi C.1 (Adalet 2013).
60. Vito R, Schweizerisches Haftpflichtrecht (Schulthess Juriste Medien AG 2002).
61. Von Kries J, Über den Begriff der objektiven Möglichkeit und einige Anwendungen desselben (Leipzig 1888).
62. Von Tuhr A, Borçlar Hukuku 1-2; Yargıtay Yayını no:15, Ankara 1983 (Çev. Cevat Edege).
63. Yıldız K, ‘Haksız Fiil Hukukunda Nedensellik Bağının Belirlenmesi’ (2022) 30(3) SÜHFD, 1115-1158.
64. Yılmaz S, ‘Türk Borçlar Kanunu Tasarısında Sebep Sorumluluklarına İlişkin Yeni Hükümler’, (2010), 59(3), AÜHFD 551-578.
65. https://kazanci.com.tr/ https://legalbank.net/arama www.lexpera.com https://ocw.metu.edu.tr/pluginfile.php/6685/course/section/2457/MIT14_30s09_lec15.pdf https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/nedensellik_bagi_hukuk