Anonim Şirkette Özel Denetim İsteminde Genel Kurul Aşaması

Yıl 2025, Cilt: 31 Sayı: 2, 1252 - 1271, 07.01.2026

Murat Alışkan

https://doi.org/10.33433/maruhad.1785431

Öz

Her pay sahibine genel kuruldan özel denetim yapılmasını isteyebilir. Önkoşul; bilgi alma veya inceleme hakkının daha önce kullanılmış olmasıdır. Bu sebeple özel denetim yapılmasını ikincil nitelikte bir haktır. Böylece, bilgi alma ve inceleme hakkını kullanan pay sahibi yeterince bilgilendirilmemiş ise, daha sonraki bir olanak olarak bu hakkını da kullanacaktır. Buna karşılık tatmin olmuş ise özel denetçi istemi hakkını kullanmayacak, bu suretle özel denetim sürecinde şirket bilgilerinin öğrenilmesi gibi sebeplerle şirketin zarar görme tehlikesi azaltılacaktır. Özel denetim yapılmasını isteme hakkı; önkoşul yanında, pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olma ve belirli olayların açıklığa kavuşturulması şeklinde iki maddi koşula bağlıdır. Hakkın kullanımın güçleştireceğinden ve eTTK. dönemindeki tartışmaları sona erdirmek üzere kaynak İsvBK.’daki gibi, özel denetim yapılmasının iste hakkının kullanılmasında güdeme bağlılık ilkesinin geçerli olmadığı açıkça düzenlenmiştir. Uygulamada, genel kurulun özel denetim yapılmasını reddetmesi üzerine özel denetçi ataması istemiyle mahkemeye başvurular bir hücum denilecek şekilde yoğundur. Öğretide, toplantı başkanın özel denetim isteminin şartları taşıyıp taşımadığını değerlendirme yetkisi yönünde görüş bulunmakla birlikte, toplantı başkanının böyle bir yetkisi yoktur. Karar verme yetkisi genel kurula aittir. Genel kurul istemi reddederse, TTK. m. 439 uyarınca kendisine başvurulduğunda mahkeme, genel kurulu red kararının haksız olup olmadığını, TTK. m. 438/no.1’deki önkoşul ve şartları inceleyerek karar verir.

Anahtar Kelimeler

: Özel denetim , pay sahibi , istem , genel kurul , koşulların incelenmesi

Kaynakça

• Akbay D, ‘Anonim Ortaklıklarda Özel Denetimin Konusu’ (2019) 21(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 629-660 (Özel Denetimin Konusu).
• Akbay D, ‘Yeni Ticaret Kanunu’na Göre Anonim Ortaklıklar Hukukunda Azınlığın Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı Yoluyla Korunması’ (Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi 2017).
• Alışkan M, ‘Anonim Şirket Pay Sahibinin Bilgi Alma ve İnceleme Hakkının Çiğnenmesine Bağlanan Sonuçlar’ (2023) 22(1) 1-15 (Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı).
• Alışkan M, ‘Teori ve Uygulamada Azlığın Finansal Tabloların Görüşülmelerini Erteleme Hakkı’ iç Korkut Özkorkut, Gökhan Aydoğan, Pınar Başak Coşkun, Ece Özden, Gülce Korkmaz, Zeynep Özkan (edr.) Prof. Dr. Zühtü Aytaç’a Armağan (On iki Levha 2022) 379-444.
• Alışkan M ve Akbaş İ, ‘Teori ve Uygulamada Anonim Şirket Genel Kurulu Tarafından Verilen İbranın Reddi Kararlarına Karşı İptal Davası Açılması’ (2019) 17(200) Legal Hukuk Dergisi 3469-3523.
• Bilgili F ve Demirkapı E, Şirketler Hukuku (9. Bası, Dora 2013).
• Böckli P., Schweizer Aktienrecht (3. Ed., Basel 2004).
• Değirmencioğlu Aydın N., Anonim Şirketlerde Özel Denetim İsteme Hakkı (Legal 2015).
• Altay S A, ‘Anonim Ortaklıklarda Özel Denetimin Koşullarına İlişkin Düşünceler’ (2013) (2) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Prof. Dr. Oğuz İmregün’e Saygı Sempozyumu Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi 26 Ekim 2013 55-76.
• Domaniç H, Anonim Şirketler Hukuku ve Uygulaması TTK Şerhi-II (Temel 1988).
• Eriş G, Gerekçeli-Açıklamalı-İçtihatlı 6335 Sayılı Kanunla Güncellenmiş Yeni TTK Hükümlerine Göre Ticari İşletme ve Şirketler, Ticaret Sicili Yönetmeliği ve İlgili Tebliğler, C. III, Madde 417-644 (Seçkin 2013).
• Forstmoser P, Meier-Hayoz A. and Nobel P, Schweizerisches Aktienrech (Stämpfli, 1996).
• Günay G E, Anonim Ortaklıklar Hukuku’nda Özel Denetim (On İki Levha, 2018).
• Güven Ş, ‘6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Çerçevesinde Anonim Şirketler Hukukunda Özel Denetim’ (2011) 8(2) Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 133-175.
• Kendigelen A, Gerekçeli-Karşılaştırmalı Yeni Türk Ticaret Kanunu ile Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun (On İki Levha, 2011) (TTK.).
• Kendigelen A, Anonim Ortaklık Payı Üzerinde İntifa Hakkı (Beta, 1994).
• Kendigelen A, ‘İsviçre Hukukunda Oy Hakkında İmtiyazlı Paylar’ Makalelerim Cilt I 1986-2001 (2. Bası Arkan 2001) 341-390.
• Kaya A, ‘Özel Denetim İsteme Hakkının Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı İle İlişkisi’ (2015) 31(1) BATİDER 61-83.
• Kaya M İ, ‘Pay Sahiplerinin Anonim Şirket Genel Kurulunda Temsil Edilmesi’ 2014 30(4) BATİDER 45-95.
• Kırca İ, Şehirali Çelik F H ve Manavgat Ç, Anonim Şirketler Hukuku C. 2/1 Genel Kurul (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2024).
• Moroğlu E, ‘Anonim Ortaklıkta Özel Denetçi’ 1976 42(1-4) İstanbul Hukuk Fakültesi Mecmuası 341-358.
• Moroğlu E ve Kendigelen A, İçtihatlı-Notlu Türk Ticaret Kanunu ve İlgili Mevzuat (9. Bası, On İki Levha 2010).
• Narbay Ş, Türk Ticaret Kanunu Tasarısına Göre Anonim Ortaklıkta Özel Denetim (On İki Levha 2010).
• Özdamar M, ‘Anonim Şirketlerde Özel Denetim’ iç Erol Ulusoy (ed.) Anonim Şirketlerde Bireysel ve Azınlık Pay Sahibi Hakları (3. Bası, Bilge 2022) 259-290.
• Özer I, ‘Katılma İntifa Senedi Sahipleri Özel Kurulu’ (2015) 1(1) Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 369-399.
• Poroy R, Tekinalp Ü ve Çamoğlu E, Ortaklıklar Hukuku II, (14. Bası, Vedat 2019). Pulaşlı H, Şirketler Hukuku Şerhi Cilt III (14. Bası, Adalet 2022) (Şerh C. III).
• Pulaşlı H, ‘Yönetim Kurulu Üyesinin Bilgi Alma Hakkı Ve Mahkemeden Özel Denetim İstemesine İlişkin Koşullar İsviçre Federal Mahkemesinin (BGE 133 III133) 20 Aralık 2006 Tarih ve 4C278/2006 Sayılı Kararı’, iç Sabih Arkan (ed) Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan Cilt II, 1857-1883 (Yönetim Kurulunun Özel Denetim İstemesi).
• Pulaşlı H, ‘Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’na Göre Oy Hakkındaki İmtiyazın Sınırı ve Etkisiz Olduğu Haller’ (2008) 24(3) 19-32.
• Seyman S, ‘Türk Ticaret Kanunu md. 437-451’ iç Kemal Şenocak (ed), Şirketler Hukuku Şerhi Türk Ticaret Kanunu md. 304-451 Cilt II (Seçkin, 2023).
• Şener O H, Teorik ve Uygulamaları Ortaklıklar Hukuku Ders Kitabı (3. Bası, Seçkin 2017).
• Tekinalp Ü, ‘Özel Denetim Talebinin Genel Kurul Tarafından Kanuna Uygun Olarak Reddedilmesi Halinde AO’nun Kendini Savunması Sorunu’ iç İsmail Kırca, Murat Gürel, Başak Şit İmamoğlu, Merve İrem Yener, Ufuk Tekin, İbrahim Bektaş (edr.) Prof. Dr. Sabih Arkan’a Armağan (On İki Levha 2019) 1275-1284.
• Teoman Ö, ‘Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Oy Hakkından Yoksunluğu’ (Bankacılık Enstitüsü 1983).
• Teoman Ö, ‘Anonim Ortaklıkta İntifa Senetleri’ (İstanbul Üniversitesi Kitabevi 1978).
• Teoman Ö, ‘Anonim Ortaklıkta Paylar Üzerinde İntifa Hakkı Bulunması Durumunda Oy Hakkı Dışındaki Yönetim Haklarının Kimin Tarafından Kullanılacağı Sorunu’ Otuz Yıl Ticaret Hukuku Tüm Makalelerim Cilt I 1971-1982 (Beta 2000) 332-341.
• Teoman Ö ‘Anonim Ortaklıkta Azınlığın Özel Denetçi Seçilmesini İsteme Hakkı ve Gündeme Bağlılık İlkesi’, Otuz Yıl Ticaret Hukuku Tüm Makalelerim Cilt I 1971-1982 (Beta 2000) 436-445.
• Topsoy F, ‘Anonim Şirket Pay Sahibinin Özel Denetim İsteme Hakkı’ iç Erol Ulusoy (ed.) Anonim Şirketlerde Bireysel ve Azınlık Pay Sahibi Hakları (3. Bası, Bilge 2022) 291-337.
• Üçışık G ve Çelik A, Anonim Ortaklıklar Hukuku Cilt I, (Adalet 2013).
• Özkan Ö, ‘Türk ve İsviçre Anonim Ortaklıklar Hukukunda Özel Denetçi Atanması’ (1999) 20(2) BATİDER 27-49.
• R. H. Weber, ‘Rechte und Pflichten der Aktionâre (Art. 696-697h)’ in Honsell, Vogt, Watter (eds.), Basler Kommentar, Obligationenrecht II-I (4. ed, Basel 2012).