Asıl İşveren Alt İşveren İlişkisinde İş Kazası Nedeniyle Hukuki Sorumluluğun Genel Esasları

Öz

İş kazası bedeniyle birçok mağduriyetler yaşanmaktadır. İş kazasına bağlı olarak yaralanmalar, can kayıpları olmakla birlikte, maddi kayıplar da ortaya çıkabilmektedir. Zira iş kazasına uğrayan işçi, iş kazası nedeniyle tazminat talep edebilmektedir. İşverenin kusurlu olması halinde gerekli şartların varlığı halinde işçi işverenden tazminat talep edebilmektedir. Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması büyük öneme sahiptir. İşveren üzerine düşen her türlü iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür. Alt işverenlik ilişkisi söz konusu olduğunda da alt işverenin kendi üzerine düşen iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini, asıl işverenin de kendi üzerine düşen iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alması gerekmektedir. Alt işveren veya asıl işveren kendi üzerine düşen iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almadığı takdirde bundan dolayı hukuki sorumluluk doğmaktadır. Alt işverenlik ilişkisi kapsamında alt işverenin çalıştırdığı işçilerin iş kazası geçirmesi halinde ise asıl işveren ile alt işveren birlikte sorumlu olmaktadır. Zira İş K. m. 2/6 hükmünde alt işverenin işçilerine karşı asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumlu olacağı hükme bağlanmıştır. Bu çalışmada iş kazası nedeniyle asıl işveren ile alt işverenin hukuki sorumluluğunun kapsamı, nasıl tespit edildiği ve hangi kanun hükmünün esas alındığı sorularına bir yanıt aranmıştır. Böylelikle iş kazası halinde alt işveren işçilerinin mağduriyetini konu alan çalışmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İş Sağlığı ve Güvenliği
• İş Kazası
• Asıl İşveren
• Alt İşveren
• Hukuki Sorumluluk.

Legal Liability of the Employer due to Work Accident in the Relationship between the Principal Employer and the Sub-Employer

Öz

Many people suffer from work accidents. Injuries and loss of life due to work accidents can also lead to financial losses. Because the worker who has a work accident can claim compensation due to the work accident. If the employer is at fault, the employee may claim compensation from the employer if the necessary conditions are met. Therefore, it is of great importance to take occupational health and safety measures. The employer is obliged to take all occupational health and safety measures. In the case of a subcontracting relationship, the subcontractor must take its own occupational health and safety measures, and the main employer must take its own occupational health and safety measures. If the subcontractor or the main employer does not take the occupational health and safety measures incumbent upon them, legal liability arises. If workers employed by the subcontractor experience a work accident within the scope of the subcontracting relationship, the main employer and the subcontractor are jointly liable. Because, in the Labor Code Article 2/6, it is stipulated that the main employer and the subcontractor are jointly liable to the subcontractor's workers. In this study, an answer was sought to the questions of the scope of the legal liability of the main employer and the subcontractor due to work accidents, how it is determined and which legal provision is taken as basis. Thus, it is aimed to contribute to the studies on the victimization of subcontractor workers in case of work accidents.

Anahtar Kelimeler

• Occupational Health and Safety
• Work Accident
• Main Employer
• Subcontractor
• Legal Liability

Kaynakça

1. Akartepe A, ‘Türk Borçlar Kanun’un Haksız Fiilden Doğan Borç İlişkileri Alanında Getirdiği Yenilikler ve Değişiklikler’ (2012) XVI (1-2) EÜHFD 159, 169.
2. Akyiğit E, ‘Alt İşverenlik ve Benzer İlişkilerden Farkı’ (2009-2010) 22 (4-5) TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi 1, 4.
3. Akyiğit E, Alt İşverenlik (2. Bası, Seçkin Yayıncılık 2013).
4. Akyiğit E, İş Hukuku (15. Bası, Seçkin Yayıncılık 2024).
5. Aktay N, Arıcı K ve Senyen Kaplan ET, İş Hukuku (6. Bası, Gazi Kitapevi 2013).
6. Antalya OG, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 2 (2. Bası, Legal Yayıncılık 2016).
7. Arıcı K, ‘Yeni İş Kanunu ve Alt İşveren İlişkisinin Sınırlandırılması Sorunu’, (2006) 25 (1) İÜİFM Prof. Dr. Toker Dereli’ye Armağan 485.487.
8. Arslan S, ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun’una Göre İşverenin Genel Yükümlülükleri‘ (2014) 20 (1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 767, 773.

9. Aydın U, ‘6552 Sayılı (Torba) Yasa Sonrası Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkileri’, (2015) 5 (1) Sosyal Güvenlik Dergisi 15, 17.
10. Aydınlı İ, ‘4857 Sayılı İş Kanunda Düzenlenen Alt İşveren Hükümlerinin Deniz Taşıma İşlerinde Uygulanıp Uygulanamayacağına Dair Yargıtay Kararının Değerlendirilmesi’ (2013) XVII (45) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 41, 42.
11. Aykaç HB, ‘Alt İşveren İlişkilerinde Asıl İş-Yardımcı İş Ayrımı’ (2015) 16 (3) Çalışma ve Toplum 95, 98.
12. Balcı M, ‘İş Kazası ve Meslek Hastalığı Nedeniyle İşverenin Sorumluluğu’ (2006) (4) SİCİL 151, 155.
13. Baloğlu C, ‘İşverenin İş Kazasından Doğan Hukuki Sorumluluğu’ (2014) 13 (3) Kamu İş 107, 116.
14. Başoğlu B, ‘Sözleşme Dışı Kusursuz Sorumluluk Hukuku ve Özellikle Tehlike Sorumluluğuna İlişkin Değerlendirmeler’ (2015) 6 (2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29, 35.
15. Başbuğ A, ‘Alt İşveren İşçileri ile Asıl İşveren Arasındaki Borç İlişkisi ve Bu İlişkinin Doğurduğu Hukuki Sorunlar’ (1998) 4 (3) Kamu İş 61, 65.
16. Başbuğ A, ‘İş Mevzuatının Alt İşveren Uygulamasının Ortaya Çıkardığı Sorunlara Çözüm Üretmekteki Yetersizliği’ (2016) 2 (3) İş ve Hayat 9, 13.
17. Baybora D, ‘İşletmelerde Asıl İşveren-Alt İşveren Uygulaması ve Ortaya Çıkan Sonuçlar’, (2010) 2 (2) Sosyal ve Beşeri Bilimer Dergisi 20, 23.
18. Baybora D, ‘Türkiye’de İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları ve Sosyal Güvenlik Sistemi İçindeki Yeri’ (International Conference On Eurasian Economies, Session 2B 2013).
19. Baycık G, ‘Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Haklarında Yeni Düzenlemeler’ (2013) (3) Ankara Barosu Dergisi 103, 131.
20. Belverenli D, ‘Alt İşveren İlişkisinden Doğan İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri’ (2016) 74 (Prof. Dr. Fevzi Şahlaman’a Armağan Sayısı) Journal of Istanbul University Law Faculty 171, 181.
21. Bostancı Y ve Çetinel T, ‘İş Kazası ve Meslek Hastalığından Doğan Tazminat Taleplerinin Usul Hukukunun Bazı Kurumları Bakımından Değerlendirilmesi’ (2021) 11 (1) SDÜHFD 331, 336.
22. Boydak AB, ‘Anayasa Mahkemesinin Asıl İşveren Alt İşveren Arasındaki Rücu İlişkisine Dair Kararının Değerlendirilmesi’, (2020) (43) TAAD 23, 44.
23. Cengiz İ, ‘İşverenin İş Kazasından Doğan Hukuki Sorumluluğu’ (2018) (34) TAAD 123, 127. Caniklioğlu N, ‘Asıl İşveren – Alt İşveren İlişkisinin Unsurları-Unsur Yokluğunun ve Geçersizliğin Sonuçları’ (2020) (30) SİCİL 11, 12.
24. Çakıroğlu Demirçivi T, ‘Asıl İşveren ve Alt İşveren Arasındaki Müteselsil Sorumluluğun Yeni Borçlar Kanunu Hükümleri Çerçevesinde İşçi Alacaklarının Tahsili Davasında Zamanaşımı Bakımından Etkisi (Karar İncelemesi)’ (2015) (120) TBB Dergisi 19-20.
25. Çankaya OG, ‘Türk İş Hukukunda Alt İşveren Kavramı, Uygulamada Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkilerinden Doğan Bazı Sorunlar’ (2002) 6 (4) Kamu İş 1, 2.
26. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (36. Bası, Beta Yayıncılık 2023).
27. Çelik NH, ‘Adam Çalıştıranın Sorumluluğu’ (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi 2015).
28. Çiftçioğlu CT, ‘Türk Ceza Kanunda Taksir’ (2013) (3) Ankara Barosu Dergisi 320, 321.
29. Çil Ş, İş Hukuku Yargıtay İlke Kararları (2020-2021 Yılları) (9. Bası, Yetkin Yayınevi 2022).
30. Damar G, ‘Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkilerinde Muvazaa’ (2021) 16 (177) Terazi Hukuk Dergisi 972, 974.
31. Demir F, Sorularla Bireysel İş Hukuku Cilt I (Türkiye Barolar Birliği Yayınları 2006).
32. Demiral EG, İş Kazaları (2. Bası, Seçkin Yayıncılık 2022).
33. Demircioğlu M ve Şen Kalyon A, ‘İşverenin İş Kazalarından Doğan Sorumluluğu ve Kusur Hakkında Karar İncelemesi’ (2013) 15 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 33, 37.
34. Demircioğlu M, Centel T ve Kaplan HA, İş Hukuku (2 Beta Yayıncılık 2021).
35. Doğan S, ‘Sosyal Güvenlik Hukukunda Sigortalının İşe Gidiş Geliş Sırasında Geçirdiği Kazalar’ (2024) 11 (1) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 123, 127.
36. Durak Y, ‘Tehlike Sorumluluğu’ (2014) IX (1) ERÜHFD 23, 27.
37. Erdoğan MŞ, ‘İş Kazasından Zarar Görenlerin Maddi ve Yakınlarının Maddi ve Manevi Zararlarının Tazmini’ (2013) 8 (Özel Sayı) E-Journel of Yaşar University 1099, 1103.
38. Erdoğan MZ, ‘Sosyal Güvenlik Hukukunda Alt İşveren Kavramı’ (2004) 7 (3) Kamu İş, 9, 10.
39. Erlüle F, Türk Borçlar Kanun’una Göre Bedensel Bütünlüğün İhlalinde Manevi Tazminat (2. Bası, Seçkin Yayıncılık 2015).
40. Erol S, ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda İşveren, Çalışan ve Devletin Rolü‘ (2015) (4) ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi 116, 119.
41. Eyrenci Ö, Taşkent S ve Ulucan D, Bireysel İş Hukuku (10. Bası, Beta Yayınevi 2020).
42. Gerek N, ‘İş Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması İle Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair 6552 Sayılı Kanun’un Düşündürdükleri’, (2014) 25/26 (3- 4-5-6) TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi 1, 4.
43. Günay Cİ, Türk Borçlar Kanunu Şerhi (2. Bası, Yetkin Yayıncılık. 2015).
44. Güneren A, İş Kazası ve Meslek Hastalığından Kaynaklanan Maddi ve Manevi Tazminat Davaları (Adalet Yayınevi 2010).
45. Gündüz S, ‘Yeni Mevzuatın Işığında İşverenin İşçiyi Gözetme Borcunun Kapsamı’ (2005) 19 (6) TÜHİS 43,47.
46. Güzel A, ‘Alt İşveren Uygulamasında Güvencesiz Bir Sisteme Doğru.... ‘, (2016) 27 (4) Çalışma ve Toplum 17, 19.
47. Güzel A, Okur A R ve Caniklioğlu N, Sosyal Güvenlik Hukuku (19. Bası, Beta Yayıncılık 2021). Hekimler A, ‘Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinin 4857 sayılı İş Kanunu Kapsamındaki Yasal Çerçevesi’ (2012) 1 (2) Balkan Sosyal Bilimler Dergisi 3, 5.
48. ILO, https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_dialogue/ @lab_admin /docu ments/publication/wcms_346714.pdf (Erişim Tarihi: 19 Kasım 2025).
49. ILO C. 121 https://normlex.ilo. org/dyn/nrmlx_en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0:: NO:: P12100_ INSTRUMENT_ID:312266, (Erişim Tarihi: 20 Kasım 2025).
50. İkizler M, ‘Avrupa Haksız Fiil Hukuku İlkelerinde Tehlike Sorumluluğu ve Türk Hukuku ile Kısaca Karşılaştırılması’ (2016) 16 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3242, 3245.
51. Karakaş İ, Sgk Meslek Hastalığı Uygulamaları ve Meslek Hastalığı Davaları (Adalet Yayınevi 2011).
52. Kayacan A, İş Kazası ve Meslek Hastalıklarının İş Hukuku Bakımından Sonuçları (Seçkin Yayıncılık 2021).
53. Kaynak Z, Sosyal Sigorta ve Uygulaması (Adalet Yayınevi 2015).
54. Kılıçoğlu M, Tazminat Hukuku (3. Bası, Legal Yayıncılık 2010).
55. Kılıçoğlu AM, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (Turhan Kitabevi Yayınları 2015).
56. Koç M, ‘Kamuda Bir İstihdam Modeline Dönüşen Alt İşverenlik’ (2016) 4 (2) Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi 65, 67.
57. Korkmaz F ve Alp NS, Bireysel İş Hukuku (4. Bası, Seçkin Yayıncılık 2019).
58. Kurt R, Herkes İçin İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi (2. Bası, Seçkin Yayıncılık 2015).
59. Ledün Akdeniz A, ‘İşverenin İş Kazası ve Meslek Hastalıklarından Doğan Zararlardan Sorumluluğunun Niteliği’ (2014) LXXII (2) İÜHFM 3, 24.
60. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku Ders Kitabı Cilt I: Bireysel İş Hukuku (2. Bası, Legal Yayıncılık 2018).
61. Narmanlıoğlu Ü, İş Hukuku Ferdi İş İlişkileri (5. Bası, Beta Yayınevi 2014).
62. Narter S, ‘Meslek Hastalığında Sorumluluklar ve Sigortasız Çalışanın Meslek Hastalığına Tutulması’ (2015) (2) Karatahta/İş Yazıları Dergisi 19 23.
63. Narter S, İş Kazası ve Meslek Hastalığında Hukuki ve Cezai Sorumluluk (4. Bası, Adalet Yayınevi 2021).
64. Nomer H N, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (19. Bası, Beta Yayıncılık 2023).
65. Oğuzman MK ve Öz MT, Borçlar Hukuku Genel Hükümler C.2 (20. Bası, Vedat Kitapçılık 2025).
66. Okur N, ‘İş Kazası ve Meslek Hastalığı Dolayısıyla İşverenin Sorumluluğu’ (2017) (70 ) TBB Dergisi 326-332.
67. Oral T, ‘Türk Borçlar Kanunu’nun 71. Maddesi Çerçevesinde İşverenin İş Kazası ve Meslek Hastalığından Doğan Hukuki Sorumluluğu’ (2014) (17) TAAD 278, 280.
68. Özcan D, İş Hukukunda Fesih ve İş Güvencesi (2. Bası, Adalet Yayınevi 2013).
69. Özdemir CS, ‘Kamu Kurumlarının Alt İşveren Çalışanlarına Karşı İş Sağlığı ve Güvenliği Yönünden Sorumluluğu’ (2016) (2) Vergi Raporu, 99-100.
70. Özdemir CS, İş Mevzuatı Rehberi (Adalet Yayınevi 2018).
71. Özdemir E, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku Dersleri (Vedat Kitapçılık 2020).
72. Özden B, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönünden Asıl İşveren Alt İşveren İlişkisi (Seçkin Yayıncılık 2021).
73. Özden B, ‘Asıl İşveren Alt İşveren İlişkisinde İş Sağlığı ve Güvenliği Kurullarının Oluşumu ve İşleyişi’ (2022) 7 (12) İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 139, 145.
74. Özgül Ekiz S, ‘Türk İş Hukukunda Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinde Müteselsil Sorumluluk’, (2022) (52) TAAD 237, 240.
75. Özkan H, ‘İş Kazalarından Doğan Ceza Sorumluluğunda Kusur Tespiti’ (2016) XX (1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 511, 514.
76. Pehlivan M, Kamu İşyerlerinde Asıl İşveren Alt İşveren İlişkisi ve Uygulama Sorunları (Adalet Yayınevi, 2022).
77. Ruhi C ve Ruhi AC, İş Kazası veya Meslek Hastalıklarından Kaynaklanan Davalar (6. Bası, Seçkin Yayıncılık 2025).
78. Saldırım M, Açıklamalı-İçtihatlı Dilekçe Örnekleri İle Türk Borçlar Kanunu (Bilge Yayınevi 2013).
79. Saraç S, Türk Borçlar Kanunu’nda Tehlike Sorumluluğu ve Denkleştirme (TBK m. 71) (On İki Levha Yayıncılık, 2013).
80. Sarıbay Öztürk G, İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüklerinin Yerine Getirilmemesinin Hukuki, İdari ve Cezai Sonuçları (Beta Yayıncılık 2015).Karakaş İ, Sgk Meslek Hastalığı Uygulamaları ve Meslek Hastalığı Davaları (Adalet Yayınevi 2011).
81. Senyen Kaplan ET, ‘İşverenin Koruma ve Gözetme Borcunun Kapsamı’ (2003) 7 (2) Kamu İş 2, 5.
82. Senyen Kaplan ET, Bireysel İş Hukuku (Gazi Kitapevi 2020).
83. Sümer H H, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (5. Bası, Seçkin Yayıncılık 2021).
84. Süzek S, ‘Türk İş Hukukunda İşveren’ (2010) (17) Sicil İş Hukuku Dergisi 19, 21.
85. Süzek S, İş Hukuku (24. Bası, Beta Yayıncılık 2024).
86. Şen M, ‘İşverenin İşçiyi Koruma ve Gözetme Borcu Kapsamında İşçinin Kişiliğinin Korunmasına Aykırılık ve Sonuçları’ (2012) (28) SİCİL 129, 132.
87. Şen S, ‘Alt İşverenlik ve Asıl İşin Bir Bölümünün Alt İşverene Verilmesi’ (2006) (3) Çalışma ve Toplum 80, 82.
88. Tandoğan H, Türk Mes’uliyet Hukuku (Akit Dışı ve Akdi Mes’uliyet) (Ankara Hukuk Yayınları 1961).
89. Taşkın A, Türk İş Hukukunda ve İşletme Yönetiminde Alt İşverenlik İlişkileri (Yetkin Yayınları 2016).
90. Temel İ, ‘İş Görme Sözleşmesi Türlerinin İş Kazaları İle İlişkisi’ (Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi 2022).
91. Tiftik M ve Adıgüzel A, ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun’una Göre Genel Hizmet Sözleşmesinde İşverenin İşçiyi Koruma Borcu’ (2019) 1 (1) Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 319, 338.
92. Topuz M, Maddi Zarar ve Bu Zararın Belirlenmesi (Seçkin Yayıncılık 2020).
93. Tozlu A ve Eraslan AT, ‘Türkiye’de Alt İşverenlik Uygulaması’ (2012) (84) Sayıştay Dergisi 48, 50.
94. Tuncay AC ve Ekmekçi Ö, Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri (22. Bası, Beta Yayıncılık 2023).
95. Tunçomağ K ve Centel T, İş Hukukunun Esasları (10. Bası, Beta Yayınevi 2022). Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu, Soru, Cevap ve Sorunlarıyla İş Hukukunda Alt İşveren (Matsa Basımevi 2012).
96. Uyaroğlu M, ‘İşverenin Tehlike Sorumluluğu (TBK m. 71’ (2022) (31) TAAD 483, 487.
97. Üçışık G, Tehlike Sorumluluğunun Genel Kural ile Düzenlenmesi (Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Sorumluluk ve Tazminat Hukuku Sempozyumu 2009) 127-130.
98. Yavuz N, Türk Borçlar Kanunu Şerhi C. 2 (2. Bası, Adalet Yayınevi, 2015).
99. Yıldız E, Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri (On İki Levha Yayıncılık, 2012).
100. Yıldız ME, ‘İş Kazasından Doğan Müteselsil Sorumluluk Halleri’ (2022) (161) TBB Dergisi 277, 285.
101. Yılmaz H ve Turanlı H, ‘Asıl İşveren-Alt İşveren Ayrımı ve İş Kazasından Doğan Sorumluluk’ (2011) (61) Terazi Hukuk 16-20.