Fazla Saatlerle Çalışmanın Karşılığına İlişkin İş Sözleşmesindeki Hükümlerin Geçerliliği

Öz

Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışmanın karşılığı zamlı “ücret” ya da “serbest zaman”dır. “Ücrete” ya da “serbest zamana” ilişkin taraflarca yapılan anlaşmaların geçerliliği uygulama açısından önemlidir. Uygulamada özellikle fazla saatlerle çalışma ücretlerini temel ücrete dahil eden hükümlere iş sözleşmelerinde yer verilmektedir. İşçinin ücretine fazla saatlerle çalışma ücretini dahil eden sözleşme hükümlerinin İş Kanunundaki emredici düzenlemelere aykırı olup olmadığının değerlendirilmesi önemlidir. Anılan yöndeki bir hükmün iş hukukunun emredici yapısına aykırı olmadığı benimsense bile, hükme sınırsız bir şekilde geçerlilik tanınamaz. Hükmün hangi şartlar altında geçerli sayılabileceği ve uygulama alanı bulacağı incelenmelidir. Taraflar fazla saatlerle çalışma ücretinin miktarlarına ve ödeme zamanlarına ilişkin de iş sözleşmesinde kurallara yer vermiş olabilirler. Bunların da geçerliliği incelenmelidir. Ücrete ilişkin yapılan anlaşmalar dışında serbest zamana yönelik yapılan anlaşmalara uygulamada çok sık rastlanmasa da, bunların da hangi şartlar altında geçerli olacağı açıklanmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• fazla çalışma ücreti
• fazla sürelerle çalışma ücreti
• serbest zaman

The Validity of Employment Contract Provisions Concerning Compensation for Overtime Work

Öz

Compensation for overtime work and work performed beyond the statutory working hours consists of either an increased remuneration or time off in lieu. The enforceability of agreements concluded between the parties concerning remuneration or time off is of particular importance in practice. Employment contracts frequently incorporate provisions stipulating that overtime pay is included within the employee’s basic wage. It is therefore essential to examine whether such contractual provisions, which integrate overtime compensation into the regular wage, contravene the mandatory provisions of labor law. Even if it is accepted that such a clause does not, in principle, conflict with the imperative nature of labor law, its validity cannot be recognized in an unrestricted manner. The conditions under which such a provision may be deemed valid, and the scope of its enforceability, must be carefully analyzed. Furthermore, the parties may regulate, within the employment contract, the amount and timing of payments for overtime work. The validity of such stipulations must also be subject to scrutiny. Although agreements providing for time off in lieu are less frequently encountered in practice than wage-related agreements, the conditions under which such arrangements may be considered legally valid likewise require clarification.

Kaynakça

1. Akyiğit E, İçtihatlı ve Açıklamalı 4857 Sayılı İş Kanunu Şerhi (3. Baskı, Seçkin 2008).
2. Alp M, ‘Fazla Çalışmaları Ücrete Dahil Eden Sözleşme Kayıtlarının Geçerliliği ve Denetimi’ (2021) (1) Çalışma ve Toplum Dergisi 11-44.
3. Alpagut G, ‘İş İlişkisinin Kurulması, Hükümleri ve İşin Düzenlenmesi’ Yargıtay'ın İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2014 (On İki Levha 2017) 7-96.
4. Astarlı M, 'Alman ve Türk Hukuklarında Fazla Saatlerle Çalışma Ücretlerinin Asıl Ücrete Dahil Olduğuna İlişkin Sözleşme Hükümleri ve Geçerlilik Koşulları' (2008) 9 Kamu-İş (İnternet baskısı) 1-29.
5. Baycık G, ‘İş İlişkisinin Kurulması, Hükümleri ve İşin Düzenlenmesi’ Yargıtay'ın İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2016 (On İki Levha 2018) 7-357.
6. Civan E, Genel İş Koşulları (Beta 2015).
7. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (36. Baskı, Beta 2023).
8. Çil Ş, ‘Fazla Çalışma Ücretinin Temel Ücret İçinde Ödenmesi Uygulaması’ (2016) 74 (Özel Sayı) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası (Prof. Dr. Fevzi Şahlanan’a Armağan Sayısı) 269-312.

9. Ekmekçi Ö ve Yiğit E, Bireysel İş Hukuku (5. Baskı, On İki Levha 2023).
10. Ertan E, ‘Fazla Çalışma Ücretinin Aylık Ücrete Dahil Edilmesi’ (2015) (34) Sicil İş Hukuku Dergisi 103-124.
11. Eyrenci Ö, Taşkent S, Ulucan D ve Baskan E, İş Hukuku (11. Baskı, Beta 2024).
12. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku (7. Baskı, Lykeion 2022).
13. Narmanlıoğlu Ü, Ferdi İş İlişkileri I (5. Baskı, Beta 2014).
14. Özkaraca E, ‘Temel Ücrete Dahil Edilen 270 Saatlik Fazla Çalışmanın Hesabı’ (2024) Tekstil İşveren Hukuk Eki 169 2-12.
15. Sümer HH, İş Hukuku Uygulamaları (8. Baskı, Seçkin 2024).
16. Süzek S ve Başterzi S, İş Hukuku (24. Baskı, Beta 2024).
17. Taşkent S ve Mutlay FB, Açıklamalı-İçtihatlı 4857 Sayılı İş Kanunu (15. Baskı, Beta 2024).
18. Uşan F ve Erdoğan C, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku (4. Baskı, Seçkin 2023).
19. Ünal Adınır C, ‘İş Yargısında Çalışma Süresinin Düzenlenmesi ve Fazla Çalışma (Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararları ile Karşılaştırmalı)’ (2023) 29(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı) 1292-1319.