İlk Mesleki Hukuk Gazetesi: Hukuk (İnceleme-Dizin)

Öz

19. yüzyılda yenileşme hareketleri ile birlikte devletin her alanında reform çalışmaları yapılmıştır. Yapılan çalışmalar hukuk alanında da kendini göstermiş ve kanunlaştırma hareketleri başlamıştır. 1840 Ceza Kanunnamesi Osmanlı hukukunda kanunlaşmanın ilk adımı olmuştur. Akabinde ticaret, ceza ve arazi gibi önemli alanlarda kanunnameler/nizamnameler yayımlanmıştır. Çıkarılan bu yeni kanunnameler/nizamnameler Düstûr’da toplanmıştır. Bu sayede devletin mevzuat kitabı olurken aynı zamanda herkesin ulaşabileceği bir yayın meydana getirilmiştir. Çünkü Düstûr, düzenli olarak çıkarılmış ve neredeyse günümüze kadar ulaşmıştır. Düstûr’a ek olarak Ceride-i Mehâkim ve bu gibi resmî yayınlarla kanunnameler yayımlanmıştır. Hukuk alanında süreli yayınların arttığı bu dönemde ticaret ve eğitim alanlarında çok öncesinde bireysel yayınlar ve mesleki gazeteler çıkarıldığı görülmüştür. Bu yayınlar incelendiğinde herkesin takip edebileceği özelliğe sahip olduğu anlaşılmaktadır. Hukuk alanında da resmî kurumlarca çıkarılan yeni düzenlemelerin hukuk alanında çıkarılacak bir mesleki gazete ile yaşanılan dönüşümün topluma duyurulması gerekmektedir. Hukuk alanındaki mesleki gazeteye hukuk reformundan ihtiyaç duyulmuştur. 1890 yılında Osmanlı’da ilk hukuk gazetesi Hukuk adıyla Doktor ve hukukçu İlyas Matar ile hukukçu İlyas Ressam tarafından çıkarılmıştır. Hukuk Gazetesi’nin yaklaşık altı yıl süren yayın hayatında toplam 50 sayı çıkarılmış ve 1896 yılında maddi destek görememesinden dolayı yayın hayatına son verilmiştir. Gazetede, genel olarak yayın dönemi içerisinde çıkarılan kanunlar, açıklanmaya muhtaç olan mahkeme ilamları ve önemli konularda makaleler farklı mesleklerden kişiler tarafından kaleme alınmıştır. Bu çalışmada, hukuk alanında ilk meslek gazetesi olan Hukuk Gazetesi’nde yazılan makalelerin muhtevasının tespiti ile yaşanan değişimin gazeteye yansıdığı hususları ve gazetenin temel amacına ulaşıp ulaşmadığı gibi sorulara cevap aranmıştır. Belirtilen hedeflere somut örnekler sunmak ve gelecekte yapılacak araştırmalara kaynak teşkil edebilmek amacıyla, çalışmanın sonuna Hukuk Gazetesi’nin dizini eklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• osmanlu hukuku
• ilk hukuk gazetesi
• kanunnameler
• İlyas matar
• ilyas ressam

The First Professional Law Newspaper: Hukuk (Analysis-Index)

Öz

In the 19th century, modernization efforts in the Ottoman Empire led to reforms across various state institutions, including the legal system. The 1840 Penal Code marked the beginning of legal codification, followed by regulations in areas such as commerce, criminal law, and land tenure. These were compiled in the Düstûr, which functioned both as a legislative compendium and a publicly accessible resource, published regularly and enduring through the years. Alongside it, official periodicals like Ceride-i Mehâkim published legal texts. While legal publications expanded during this period, earlier individual and professional journals in commerce and education had already appeared. These publications were designed to be understandable to a general audience. As legal reforms increased, the need to convey these developments to the public through a professional legal newspaper became evident. This need materialized with the founding of Hukuk in 1890 by Dr. and lawyer İlyas Matar and lawyer İlyas Ressam. The newspaper ran for six years, publishing 50 issues before ceasing in 1896 due to financial constraints. Hukuk featured new laws, judicial interpretations, and legal commentary written by contributors from various professional backgrounds, serving as an essential medium for legal communication and public engagement with jurisprudential developments. This study seeks to identify the content of the articles published in ‘Hukuk’, the first professional legal newspaper in the Ottoman legal field, and to examine how the ongoing legal transformations were reflected in its pages. It also investigates whether the newspaper achieved its fundamental objectives. In order to provide concrete examples aligned with the stated objectives and to serve as a foundation for future research, an index of ‘Hukuk’ has been appended to the conclusion of the study.

Anahtar Kelimeler

• ottoman law
• first newspaper
• codes
• ilyas matar
• ilyas ressam

Kaynakça

1. BEO. 945/70812.
2. DH. MKT, 55/9; 2536/93.
3. DH. SAİDd, 76/351.
4. İ.AZN, 19/5; 43/3.
5. İ. DH, 1049/82437; 1272/100034.
6. İ. TAL, 99/58.
7. MF. MKT, 261/7.
8. Y.EE, 38/31.

9. Y.MTV, 75/218.
10. Hukuk Gazetesi
11. Ceride-i Mehâkim
12. Abdurrahman Hakkı, Rehber-i Kavanin Lahikası-Ceride-i Mehakim Fihristi (Mihran Matbaası 1301).
13. Aydın M A, ‘Düstur’ (1994) (30) DİA 48-49.
14. Bardakoğlu A, ‘Ferâiz’ (1995) (12) DİA 362-363.
15. Bingöl S, Tanzimat Devrinde Osmanlı’da Yargı Reformu (Nizâmiyye Mahkemelerinin Kuruluşu ve İşleyişi 1840-1876), (Anadolu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 2004).
16. Birinci A, ‘Hassas Bir Mevzuda Hassasiyetten Uzak Bir Kitap: Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Basın Sansürü’ (1995) 1 Kebikeç, 91-96.
17. Demirel F, ‘Kütüphane Rafında Okuyucusunu Bekleyen Bir Yayın: İlm-i Hukuk ve Mukayese-i Kavanin Mecmuası’ (2005) 3 (5) Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 755-766.
18. Demirel F, II. Abdülhamid Döneminde Sansür (2. Bası, Bağlam 2007).
19. Demirel F, Adliye Nezareti (2. Bası, Boğaziçi Üniversitesi İstanbul 2010).
20. Doğrusadık Z, ‘Fatma Âliye’nin Son Dönem Osmanlı Toplumundaki Kadın Görüşleri’ (Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi 2018).
21. Duman H, Başlangıçtan Harf Devrimine Kadar Osmanlı-Türk Süreli Yayınlar ve Gazeteler Bibliyografyası ve Toplu Kataloğu (Enformasyon ve Dokümantasyon Hizmetleri Vakfı 2000).
22. Duman H, ‘Başlangıcından Karınca’ya Kadar Türk Basınına Kısa Bir Bakış’, (1995) 9 (1) Türk Kütüphaneciliği 21.
23. Erdem Ş C, ‘Cumhuriyet Öncesinde Avukatlık ve İstanbul Barosu’nun Kuruluşu’ (2018) (39) Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi İstanbul, 127-168.
24. Gencer A İ ‘Tanzimat Fermanı’nın İlanı ve Tatbiki Meselesi’ (Aydınlar Ocağı 1990) 150. Yılında Tanzimat 6-20.
25. Ebuziyya Z, ‘Tanzimat’a Osmanlı Basının Tesiri’ (Aydınlar Ocağı 1990) 150. Yılında Tanzimat 61-64.
26. Erk H B, Meşhur Türk Hukukçuları (1958).
27. İnuğur, M. N, Basın ve Yayın Tarihi (5. Bası, DR 2005).
28. İskit S, Türkiye’de Matbuat İdareleri ve Politikaları, (1. Bası, Başvekalet Basın ve Yayın Umum Müdürlüğü 1943).
29. Kabacalı A, Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Basın Sansürü, (Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, İstanbul 1990).
30. Kalıpçı M E, ‘Nağmesi Yarıda Susan Erganun: Son Dönem Osmanlı Hukukçularından Seyyid Haşim Bey’ (2010) (10) Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, 77-105.
31. Önder A R, ‘Ceride-i Mehakim’den Yargıtay Dergisi’ne’ (1976) 2 (4) Yargıtay Dergisi 121-143.
32. Reyhan C, ‘1864-1871 Vilayet Nizamnamelerinde İdare Meclisleri: Osmanlı Taşrasında “Bir Örnek Yönetim Modeli”nin Kuruluş Sorunu’ içinde Erkan Tural-Selim Çapar (edr), (1864 Vilayet Nizamnamesi (Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü 2015).
33. Serkis Y İ, Mu‘cemü’l-Matbuati’l-Arabiyye, Mektebetu Ayetullah Maraşî Necefî, Kum, (1410), c. 2.
34. Tahiroğlu B, ‘Tanzimat’tan Sonra Kanunlaştırma Hareketleri’ (1985) 3, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 588-601.
35. Turan A, ‘Ahmet Cevdet Paşa’nın “Mahkeme-i Temyiz’in Vezaifine Dair” Adlı El Yazma Risalesi, Türk Hukuk Tarihi Sempozyumu Bildiriler Kitabı (Türkiye Adalet Akademisi 2023) 729-752.
36. Turan A, ‘Türk Hukuk Tarihinden Bir Yaprak: Hadisat-ı Hukukiye ve Tarihiye Mecmuası’ (2022) 2 (1) Kırıkkale Hukuk Mecmuası 291-322.
37. Turan A, ‘Divân-ı Ahkâm-ı Adliye: Kuruluşu, Teşkilat ve İşleyişi’ (Doktora Tezi, Kırıkkale Üniversitesi 2020).
38. Turan A, ‘Abdurrahman Âdil Eren’in Hayatı (1868-1942), Eserleri ve Mahkeme-i Temyiz Adlı Eserinin Tahlili’ Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları (2017) (23), 57-81.
39. Yahyalı D, ‘Karîne’, (2001) (24), DİA, 492-493.
40. Yavuz H, ‘Ceride-i Mehakim’, (1993) (7) DİA 408-409.
41. Yılmaz B, ‘Kitapçı Arakel’in Yayın Katalogları’ (Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi 2015)
42. Yörük, A A, ‘Mekteb-i Hukuk’un Kuruluşu ve Faaliyetleri (1878-1900)’ (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi 2008)
43. Erişim Tarihi 10 Ekim 2021.
44. Erişim Tarihi 10 Ekim 2021.