The External Factor Element in the Determination of Occupational Accidents within Social Security Law

Öz

This study comparatively examines the position of the external factor element in the determination of the concept of occupational accident under Turkish and German social security law. In Turkish law, the requirement of an external factor is not explicitly stipulated in the legislation, and judicial decisions apply the provision on the matter in a manner favorable to the insured, treating any sudden event as an occupational accident. In contrast, German law regards the external factor as a mandatory element for the classification of an occupational accident. However, the concept has been interpreted broadly by the case law of the German Federal Social Court, thereby strengthening the protective function of social insurance. Within the scope of this study, a joint evaluation of both legal systems reveals that Turkish law, in practice, provides more comprehensive protection for the insured but departs from conceptual clarity, whereas German law, while maintaining theoretical consistency, ensures protection through flexible jurisprudence.

Anahtar Kelimeler

• Occupational accident
• external factor element
• social law
• judicial decisions
• social protection.

Sosyal Güvenlik Hukukunda İş Kazasının Belirlenmesinde Dış Etken Unsuru

Öz

Bu çalışma, iş kazası kavramının belirlenmesinde dış etken unsurunun Türk ve Alman sosyal güvenlik hukuklarındaki konumunu karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Türk hukukunda dış etken unsuru kanunda açıkça öngörülmemekte ve yargı kararları da konuya ilişkin hükmü, sigortalı lehine bir yaklaşımla her türlü ani olayı iş kazası olacak şekilde uygulamaktadır. Buna karşılık, Alman hukukunda dış etken, iş kazası nitelemesi bakımından zorunlu unsur olarak kabul edilmektedir. Ancak söz konusu kavram, Alman Federal Sosyal (Güvenlik) Mahkemesi içtihatlarıyla geniş yorumlanarak sosyal sigortanın koruma işlevi güçlendirilmektedir. Çalışmamız kapsamında her iki hukuk sisteminin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, Türk hukukunun uygulamada sigortalıyı daha kapsamlı koruduğu ancak kavramsal netlikten uzaklaştığı, buna karşılık, Alman hukukunun ise teorik tutarlılığı koruyarak esnek içtihatlarla koruma sağladığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İş kazası
• dış etken unsuru
• sosyal güvenlik hukuku
• yargı kararları
• sosyal koruma.

Kaynakça

1. Akdeniz A L, ‘İşverenin İş Kazası ve Meslek Hastalığından Doğan Zararlardan Sorumluluğunun Niteliği’ (2014) 72(2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 3-29.
2. Akın L, İş Kazasından Doğan Maddi Tazminat (Yetkin 2001).
3. Arıcı K, Türk Sosyal Güvenlik Hukuku (2. Baskı, Gazi 2022). Atabek R, İşkazası ve Sigortası (Erdini 1978).
4. Atasoy Karyağdı Y, Sosyal Güvenlik Hukukunda İş Kazası ve Yapılacak Parasal Yardımlar (Seçkin 2021).
5. Aumann A, Arbeitsunfall 4.0 – Die Abgrenzung privater und beruflicher Risikosphären in der modernen Arbeitswelt (Nomos 2019).
6. Balcı M, ‘İş Kazası ve Meslek Hastalığı Nedeniyle İşverenin Sorumluluğu’ (2006) 1(4) Sicil İş Hukuku Dergisi 151-182.
7. Becker P, ‘Der Arbeitsunfall’ (2007) 54(12) Die Sozialgerichtsbarkeit 721-729.
8. Caniklioğlu N, ‘Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Tasarısına Göre Kısa Vadeli Sigorta Hükümleri’ (2006) 1(8) Çalışma ve Toplum 50-92.

9. Caniklioğlu N, Sosyal Sigorta Türleri Açısından Yargıtayın 2002 Yılı Kararlarının Değerlendirilmesi, Yargıtayın İş Hukukuna İlişkin Kararlarının Değerlendirilmesi, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi (Çimento Müstahsilleri İşverenleri Sendikası 2004).
10. Centel T, ‘İşyerindeki Öldürme Olayının İş Kazası Sayılması’ (1980) (III) İş Hukuku Uygulaması (İHU), Kararlar ve İncelemeleri, SSK. 11 (No. 1) 1-4.
11. Çenberci M, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi (Olgaç 1985).
12. Demir K ve Karaç S T, ‘İşverenin İş Kazasından Doğan Hukuki Sorumluluğunun İşyeri Devri Açısından Sonuçları’ (2024) 26(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1301-1357.
13. Demircioğlu M, Korkmaz D ve Kaplan H A, Sorularla İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (Beta 2020).
14. Ekmekçi Ö, Köme Akpulat A ve Akdeniz A L, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (2. Baskı, On İki Levha 2022).
15. Elma R, Sosyal Güvenlik Hukuku (Seçkin 2024).
16. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (25. Bası, Yetkin 2020).
17. Eren F, Borçlar Hukuku ve İş Hukuku Açısından İşverenin İş Kazası ve Meslek Hastalığından Doğan Sorumluluğu (Sevinç 1974).
18. Giesen G, Arbeitsunfall und Dienstunfall – Zur Reichweite des Unfallschutzes von Arbeitnehmern und Beamten nach § 8 SGB VII und § 31 BeamtVG (Duncker & Humblot 2016).
19. Günay C İ, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri (6. Bası, Yetkin 2020).
20. Güneş V, Türk Borçlar Kanunu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Çerçevesinde İşverenin İş Kazası ve Meslek Hastalığından Doğan Sorumluluğunun Hukuki Niteliği (On İki Levha 2017).
21. Güzel A, Okur A R ve Caniklioğlu N, Sosyal Güvenlik Hukuku (19. Bası, Beta 2021).
22. Heise D, ‘Sozialversicherungspflicht in der agilen Arbeitswelt’ (2017) 34(24) Neue Zeitschrift für Arbeitsrecht (NZA) 1571-1577.
23. Holtstraeter R, ‘§ 8 Arbeitsunfall’ in Sabine Knickrehm, Gundula Roßbach and Raimund Waltermann (eds), Kommentar zum Sozialrecht SGB VII (9. aufl, C.H.Beck 2025).
24. Keller W, ‘Anmerkung zum Urteil des 2. Senats des BSG vom 29.11.2011 – B 2 U 10/11 R’ (2012) 59(11) Die Sozialgerichtsbarkeit 666-671.
25. Korkusuz M R ve Uğur S, Sosyal Güvenlik Hukuku (8. Baskı, Ekin 2022).
26. Köhler K F, ‘Der Unfallbegriff der gesetzlichen Unfallversicherung im Lichte der neueren Rechtsprechung und Literatur’ (2014) 61(2) Die Sozialgerichtsbarkeit 69-78.
27. Köhler K F, ‘Die Gelegenheitsursache im Recht der gesetzlichen Unfallversicherung’ (2013) (1) Vierteljahresschrift für Sozial – und Arbeitsrecht (VSSAR) accessed 23 October 2025 47-74.
28. Kunkel S, ‘§ 8 Arbeitsunfall’ in Frank Ehmann, Carsten Karmanski and Gabriele Kuhn-Zuber (eds), Gesamtkommentar Sozialrechtsberatung (3. aufl, Nomos 2023).
29. Marschner A, ‘§ 2 Versicherung kraft Gesetzes’ in Christian Rolfs, Richard Giesen, Ralf Kreikebohm and Peter Udsching (eds), Beck’scher Online-Kommentar zum Sozialrecht SGB VII (46. aufl edn, C.H.Beck 2017).
30. Mutlay F B, Sosyal Sigorta Yardımlarına Hak Kazanma Koşulları ve Eşitlik İlkesi (Beta 2014).
31. Özdemir E, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (Vedat 2014).
32. Özdemir E, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku Dersleri (Vedat 2020).
33. Plagemann H and Radtke-Schwenzer K, ‘Aktuelle Entwicklungen im Recht der Gesetzlichen Unfallversicherung’ (2010) 63(4) Neue Juristische Wochenschrift (NJW) 201-208.
34. Presting C K, Die Erfassung psychischer Erkrankungen in der gesetzlichen Unfallversicherung (Duncker & Humblot 2022).
35. Ricke W, ‘§ 8 Arbeitsunfall’ in Anne Körner, Stephan Leitherer and Bernd Mutscher (eds), Kasseler Kommentar zum Sozialversicherungsrecht SGB VII (88. aufl, C.H.Beck 2015).
36. Ricke W, ‘Neue Worte – neue Wahrheiten? Zur jüngeren Rechtsprechung des BSG in Sachen Arbeitsunfall’ (2013) 67(9) Wege zum Sozialrecht 241-246.
37. Rolfs C, ‘§ 104 Beschränkung der Haftung der Unternehmer, § 105 Beschränkung der Haftung anderer im Betrieb tätiger Personen, § 106 Beschränkung der Haftung anderer Personen’ in Rudi Müller-Glöge, Christian Rolfs, Inken Gallner and Ingrid Schmidt (eds), Erfurter Kommentar zum Arbeitsrecht (26. aufl, C.H.Beck 2026).
38. Saraç C, ‘İşyerinde Kalp Krizinden Ölüm ve İşverenin İş Kazasından Dolayı Sorumluluğu’ (2012) 7(26) Sicil İş Hukuku Dergisi 125-130.
39. Seiwerth S, ‘§ 104 Beschränkung der Haftung der Unternehmer, § 105 Beschränkung der Haftung anderer im Betrieb tätiger Personen, § 106 Beschränkung der Haftung anderer Personen’ in Anne Körner, Martin Krasney, Bernd Mutschler and Christian Rolfs (eds), beck-online.GROSSKOMMENTAR Kasseler Kommentar SGB VII (15.11.2025, C.H.Beck 2025).
40. Sözer A N, Türk Sosyal Sigortalar Hukuku (6. Baskı, Beta 2023).
41. Spellbrink W, ‘§17 Unfallversicherung’ in Franz Ruland, Ulrich Becker and Peter Axer (eds), Sozialrechtshandbuch (SRH) (7. aufl, Nomos 2022).
42. Sümer H H, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (7. Baskı, Seçkin 2024).
43. Sümer H H, Sosyal Güvenlik Hukuku (4. Baskı, Seçkin 2023).
44. Şakar M, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku (15. Baskı, Beta 2024).
45. Tuncay A C, ‘İş Kazası ve İşverenin Sorumluluğu’ (2015) 5(10) Giresun Barosu Bülteni 16-27.
46. Tuncay A C, Ekmekçi Ö ve Gülver E, Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri (22. Baskı, Beta 2023).
47. Uşan M F, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku (5. Baskı, Seçkin 2024).
48. Uşan M F, Türk Sosyal Güvenlik Hukukunun Temel Esasları (2. Baskı, Seçkin 2009).
49. Wagner G, ‘§ 8 Arbeitsunfall’ in Rainer Schlegel and Thomas Voelzke (eds), juris PraxisKommentar SGB VII, Sozialgesetzbuch Siebtes Buch (SGB VII) Gesetzliche Unfallversicherung (3. aufl, juris 2022).
50. Wietfeld A C, ‘§ 8 Arbeitsunfall’ in Christian Rolfs, Richard Giesen, Miriam Meßling and Peter Udsching (eds), SGB VII – Gesetzliche Unfallversicherung, BeckOK Sozialrecht (77. aufl, C.H.Beck 2025).
51. Yılmaz A, ‘Sosyal Güvenlik Hukukunda İş Kazası Kavramı: Kıta Avrupası ve Anglosakson Hukuk Sistemlerinden Birer Örnek İle Türk Hukuku Karşılaştırması’ (2017) 6(11) Sosyal Güvence Dergisi 107-127.
52. Zehiroğlu Ş, Türk ve Alman Sosyal Güvenlik Hukukunda İş Kazası Kavramı (On İki Levha 2024).
53. Ziegler E, ‘§ 8 Arbeitsunfall’ in Harald Becker, Edgar Franke, Thomas Molkentin and Denis Hedermann (eds). SGB VII Gesetzliche Unfallversicherung Lehr – und Praxiskommentar (6. aufl, Nomos 2024).