Avrupa Birliği ve Türk Hukukunda İşverenin Çalışma Sürelerini Kaydetme Yükümlülüğü ve Çalışma Süresinin Belirlenmesine İlişkin Değerlendirmeler

Öz

İşverenin çalışma sürelerinin kayıt altına alma yükümlülüğünde olup-olmadığı Avrupa Birliği’nde Avrupa Adalet Divanı’nın CCOO v. Deutsche Bank kararı ile oldukça tartışılan güncel bir sorun haline gelmiştir. Birçok birlik üyesi ülke anılan karardan sonra mevzuatlarında değişiklikler yaparak işverenin çalışma sürelerinin kayıt alınması yükümlülüğünü düzenlemiştir. Avrupa Adalet Divanı CCOO kararında çalışma sürelerinin etkin bir biçimde uygulanmasının objektif, erişilebilir ve güvenilir bir kayıt sistemi ile mümkün olduğunu ifade etmiştir. Divanın önemle vurguladığı üzere çalışma sürelerinin sınırlandırılması yoluyla işçinin sağlığının korunması amaçlanmaktadır. Bununla birlikte söze konu karardan sonra, çalışma sürelerinin kayıt altına alınmasına yönelik uygulamalar ve özellikle istisna tutulabilecek gruplara ilişkin belirsizlik bulunmaktaydı. CCOO kararı sonrasında ülkelerin hukuki düzenlemeleri ve bu yükümlülüğün teorik temelleri tartışılırken Divanın önüne gelen Loredas kararı bu tartışmaları daha farklı bir boyuta taşımıştır. Loredas kararında Divan hangi işçilerin ya da işçi gruplarının çalışma sürelerinin kayıt altına alınması yükümlülüğünden muaf tutulabileceğine ilişkin önemli tespitlerde bulunmuştur. Çalışmamızda, öncelikle çalışma süresinin sınırlandırılması ile korunmak istenen değerler, Avrupa Adalet Divanı CCOO ve Loredas kararları ışığında incelenerek, çalışma sürelerinin kayıt altına alınma yükümlülüğünün teorik temelleri ve Türk iş hukukuna ilişkin düzenlemeler ve uygulamada karşılaşılan sorunlara yer verilecektir. Bununla birlikte çalışmamızın son bölümünde karşılaştırmalı hukukta yer alan çalışma sürelerinin belirlenmesine ilişkin önemli bulduğumuz düzenleme ve uygulamalara yer verilerek Türk iş hukuku için önerilerde bulunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Çalışma süresi
• İş sağlığı ve güvenliği
• Avrupa Adalet Divanı
• Çalışma süresinin kaydedilmesi.

Kaynakça

1. Alpagut G, ‘İş Kanunu Kapsamında Çalışma ve Dinlenme Süreleri Yargılama Sürecinde Emsal Ücret Sorunu’, iç Levent Akın (ed), İş Uyuşmazlıklarında Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri Kararları Değerlendirme Toplantısı 6 Nisan 2019 (İntes, 2020)67-89.
2. Alpagut G, ‘Teknolojik Gelişmelerin İşçilik Haklarına Etkisi-Daimi Ulaşılabilirlik’ iç Ender Demir/ – Beste Gemici Filiz (edr.)Prof. Dr. Turhan Esener III. İş Hukuku Uluslararası Kongresi, (Seçkin Yayıncılık, 2021)317-388.
3. Astarlı M, İş Hukukunda Çalışma Süreleri (Turhan 2008).
4. Atalay S, ‘İş Hukukunda Ofis İşçilerinin Psikososyal Riskler Bağlamında İş Sağlığı ve Güvenliği’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2020).
5. Aydın U ve Kutlu M, ‘The Right to Disconnect: Lessons From Europe and Turkish Labour Law’ (2020) 8(2) Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 261-280.
6. Caniklioğlu N ‘Sosyal Hukukta Ayrımcılık Olarak Değerlendirilebilecek Düzenlemeler ve Mağduriyetin Giderilmesi İçin Başvurulabilecek Yollar’ iç İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi 30. Yıl Armağanı (TŞOF Plaka Matbaası, 2006).
7. Çankaya Y, İş İlişkisinde İşçinin Özel Yaşamının Gizliliği, (Beta 2021).
8. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (36.Baskı, Beta 2023)

9. Çetin E, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 8. ve 11. Maddeleri Bağlamında Çalışanların Hakları (Onikilevha 2015) 163.
10. Çil Ş, ‘İş Hukukunda Çalışma Süreleri’ içinde Levent Akın (ed), İş Uyuşmazlıklarında Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri Kararları Değerlendirme Toplantısı 6 Nisan 2019 (İntes, 2020)90-118.
11. Dagnino E, ‘Working Anytime, Anywhere’ and Working Time Provisions. Insights from the Italian Regulation of Smart Working and the Right to Disconnect’, (2020) 19(3) E-Journal of International and Comparative Labour Studies 1-25.
12. Daubler W, ‘Challenges to labour law’ (2017) 3(2) Law Journal of Social and Labor Relations 36-56.
13. Dulay Yangın D, Türk İş Hukukunda Evde Çalışma, (Turhan 2016).
14. Dulay Yangın D ve Kutlu Mutluer M, ‘Avrupa Adalet Divanı’nın Çağrıya Hazır Bekleme Süresinin Nitelendirilmesine İlişkin Yaklaşımı: D.J. v Radiotelevizija Slovenija C-344/19, RJ v Stadt Offenbach am Main C-580/19 ve MG v Dublin City Council C-214/20 Kararları Çerçevesinde Değerlendirmeler’ (2022) 9(2) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 481-512.
15. Doğan Yenisey K, ‘Kadın Erkek Eşitliği Bakımından Türk İş Hukukunun Avrupa Birliği ile Olası Uyum Sorunları’ (2002) 8(4) Kamu İş (Dr. Aydın Özkul’a Armağan) 31-72.
16. Doğan Yenisey K, ‘İş Kanununda Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı’ (2006) 4(11) Çalışma ve Toplum 63-81. Doğan S, ‘Dijitalleşmenin Çalışma Yaşamına Etkisi: İşçinin Ulaşılamama Hakkı’ iç Kübra Doğan Yenisey, Seda Güneş Emrağ (edr) İş Hukukunda Yeni Yaklaşımlar IV, (Onikilevha Yayınları, 2021) 109-145.
17. Edoardo A ‘Is performance appraisal compatible with the employment relationship? A conclusive plea in favour of an achievement-oriented approach to work organisation’ içinde Tindara Addabbo & Edoardo Ales & Ylenia Curzi & Tommaso Fabbri & Olga Rymkevich & Iacopo Senatori (edt) Performance Appraisal in Modern Employment Relations – An İnterdisciplinary Approach (Springer, 2020) 255-262.
18. Erikson M, ‘Introducing the autonomous employee category: The chance to create a flexible and secure employment relationship?’ (2021) 3 European Labour Law Journal 387–398.
19. Erkanlı Başbüyük B, ‘Uzaktan Çalışmanın Bir Türü Olarak Tele Çalışmada İşçinin Dinlenme Hakkı’ 2023 29(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 656-678.
20. Eyrenci Ö, Taşkent S, Ulucan D ve Baskan E, İş Hukuku (11. Baskı, Beta 2024).
21. Fairweather N B ‘Surveillance in employment: the case of teleworking’ (1991) 22(1) Journal of Business Ethics 39-49.
22. Ferrante V ‘Between health and salary: the incomplete regulation of working time in European law’, (2019) 10(4) European Labour Law Journal 370-385.
23. Galea C, Houkes I ve de Rijk A D, ‘An Insider’s Point of View: How a System of Flexible Working Hours Helps Employees to Strike a Proper Balance between Work and Personal Life’ (2014) 25 (8) The International Journal of Human Resource Management 1090–1111.
24. Genin É, ‘Proposal for a theoretical framework for the analysis of time porosity’ (2016) 32(3) International Journal of Comparative Labour Law 280-300.
25. Godart ON, Görg H ve Hanley A, ‘Trust-based Work Time and Innovation: Evidence from Firm-level Data’ (2017) 70 (4) ILR Review 894–918.
26. Gülmez M ‘İnsan Haklarında Ayrımcılık Yasaklı Eşitlik İlkesi: Aykırı Düşünceler’ (2010) 2(25) Çalışma ve Toplum 217-266.
27. Güneş V ‘Güvene Dayalı Çalışma Süresi (Vertrauensarbeitszeit)’ (2019), 23(4) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 249-275.
28. Huybrechts S, ‘Working time and autonomy: Lessons for the new ways of working’ (2023) 14(4) European Labour Law Journal 570-587.
29. Hüseyinli N ve Ünal E ‘Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararı Işığında, Türk İş Hukuku’nda Çalışma Sürelerinin Kayıt Altına Alınması’ (2024), 7(1) Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 44-71.
30. Ilsøe A, ‘Between Trust and Control: Company-level Bargaining on Flexible Working Hours in the Danish and German Metal Industries’ (2010) 41(1) Industrial Relations Journal 34–51.
31. Kandemir M, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Boyutuyla PsikoSosyal Riskler, (1. Baskı, Legal Yayıncılık, 2017).
32. Karan U,‘Uluslararası İnsan Hakları Işığında Türk Hukukunda Ayrımcılık Yasağı’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2012).
33. Kaynar D ve Urhanoğlu İ, ‘İşçinin Ulaşılamama Hakkı’ (2024) 21 Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, (Prof. Dr. Ali Nazım Sözer Armağanı) 319-382.
34. Katsabian T, ‘It’s the End of Working Time as We Know It – New Challenges to the Concept of Working Time in the Digital Reality’ (2020), 65 McGill Law Journal 379-572.
35. Kártyás G, ‘Unlimited employee autonomy over working time? The potentially empty notion of autonomous workers in EU law’ (2024) 16(2) European Labour Law Journal 281-296.
36. Kocher E, ‘Equal treatment for domestic workers – one more step on a long and winding road’, (Global Workplace Law & Policy Blog, 2025) accessed 12 February 2026.
37. Kutlu Mutluer M ‘Şeffaf ve Öngörülebilir Çalışma Koşulları: 2019 1152 Sayılı Avrupa Birliği Direktifi ve Türk İş Hukukunda İşverenin Çalışma Koşulları Hakkında İşçilere Bilgi Verme Yükümlülüğü’ (2024) 28 (2) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 81-136.
38. Kutlu M, İş Hukukunda Tele Çalışma (Onikilevha, 2025).
39. Leccese VS, ‘Monitoring Working Time and Working Time Directive 2003/88/EC: A purposive approach’ (2022) 14(1) European Labour Law Journal 21-34.
40. Lokiec P, Droit du Travail (2. Baskı, PUF, 2019).
41. Messenger JC, Working time and the future of work, (Genève, International Labour Office, 2018).
42. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku (7. Baskı, Lykeion Yayınevi 2022).
43. Mutlay FB, Sosyal Sigorta Yardımlarına Hak Kazanma ve Eşitlik İlkesi (Beta 2014). Özdemir E, İş Uyuşmazlıklarında İspat (Onikilevha 2025).
44. Peskine E ve Wolmark C, Droit du Travail, (13. Baskı Dalloz, 2020).
45. Ray J, Droit du Travail, (28. Baskı Wolters Kluwer, 2020).
46. Schreiner P ve Stephan N, ‘The obligation to record working time in the light of European and national (German) case law – part 1 (GE)’(2023) 8(3) European Employment Law Cases 133-137.
47. Shotwell JT, The Origins of the International Labour Organization (Columbia University Press, 1934).
48. Supiot A, Beyond employment Changes in work and the future of labour law in Europe, (Oxford University Press, 2001).
49. Sümer HH, İş Hukuku (28. Baskı, Seçkin 2025).
50. Süzek S ve Başterzi S, İş Hukuku (24. Baskı, Beta Yayınevi 2024).
51. Tuncay AC, ‘Çalışma İlişkilerinde Irk ve Etnik Kökene Dayalı Ayrımcılık’ içinde Süleyman Başterzi (edt), Prof. Dr. Sarper Süzek’e Armağan I. Cilt, (Beta, 2011) 724-770.
52. Uçar A ve Astarlı M, ‘İşverenin Çalışma Sürelerini Kaydetme Yükümlülüğüne İlişkin Avrupa Birliği Hukuku ve Alman Hukukundaki Güncel Gelişmeler’ (2025), 3(86) Çalışma ve Toplum, 3(86) 1111-1146.
53. Ugan Çatalkaya D, ‘Kişisel Yaşamı Kapsamında İşçinin, İşverence “Ulaşılabilir Olmama” Hakkı’ (2016) 74 (Özel Sayı Prof. Dr. Fevzi Şahlanan’a Armağan) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 737-755.
54. Uşan F, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku (5. Baskı, Seçkin 2024).
55. Ünal C, İş Hukukunda Yaş Ayrımcılığı (Onikilevha 2018).
56. Ünal Adınır C, ‘İş Yargısında Çalışma Süresinin Düzenlenmesi ve Fazla Çalışma (Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararları ile Karşılaştırmalı)’ (2023) 29 (2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, (Özel Sayı) 1292-1319.
57. Yamakoğlu E, Deniz İş Hukuku (1. Baskı, Filiz Kitabevi 2025).
58. Yayvak Namlı İ, Dijital Çalışmada İşçinin Korunması: Çalışma Süreleri ile İş Sağlığı ve Güvenliği (Onikilevha, 2024)
59. Yıldız GB, İşverenin Eşit İşlem Yapma Borcu (1. Baskı, Yetkin 2008).