İş Hukukunda Tükenmişlik Sendromu: Koruma, Önleme Ve Fesih Bakımından Bir Değerlendirme

Öz

ÖZ Tükenmişlik sendromu, çalışma hayatında giderek daha sık karşılaşılan, işçiyi sadece psikolojik yönden değil aynı zamanda fiziksel yönden de etkileyen mesleki bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Günlük hayatta da popüler bir kavram olan tükenmişlik sendromu, iş ilişkisinin devamını ve sona ermesini, işyerindeki psikososyal riskler bağlamında işverenin koruma ve gözetme yükümlülüğünü doğrudan etkileyebilmektedir. Bu yönüyle tükenmişlik, yalnızca bireysel bir sağlık sorunu değil, aynı zamanda çalışma hayatını etkileyen ve iş hukukunun konusunu oluşturan psikososyal risktir. Bu çalışmada tükenmişlik sendromu iş hukuku perspektifinden ele alınmaktadır. İlk olarak tükenmişlik sendromunun kavramsal çerçevesi ve gelişim süreci incelenmekte; ayrıca tükenmişlik sendromunun depresyon, işyeri stresi ve psikolojik taciz (mobbing) kavramlarıyla ilişkisi ortaya konulmaktadır. İkinci olarak işverenin tükenmişlik sendromunu önleme yükümlülüğü kapsamında işyerinde alınabilecek önlemler ile iş sağlığı ve güvenliği hukuku çerçevesinde risk değerlendirmesi yapma sorumluluğu tükenmişlik sendromu bakımından değerlendirilmektedir. Son olarak ise tükenmişlik sendromunun iş sözleşmesinin işçi veya işveren tarafından feshi üzerindeki etkileri ele alınmakta ve işverenin koruma ve gözetme yükümlülüğünün ihlalinden doğabilecek tazminat sorumluluğu incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tükenmişlik sendromu
• Psikososyal Riskler
• Tazminat Sorumluluğu
• İşverenin Koruma ve Gözetme Borcu
• İş Sözleşmesinin Feshi
• İş sağlığı ve güvenliği

Burnout Syndrome İn Labour Law: An Assessment With Regard To Protection, Prevention, And Termination

Öz

Burnout syndrome has increasingly become a common phenomenon in working life and emerges as an occupational condition that affects employees not only psychologically but also physically. As a concept that has also become popular in everyday life, burnout syndrome may directly influence both the continuation and the termination of the employment relationship, as well as the employer’s duty of protection and supervision within the context of psychosocial risks in the workplace. In this respect, burnout is not merely an individual health problem, but also a psychosocial risk affecting working life and constituting a subject of labour law. In this study, burnout syndrome is examined from the perspective of labour law. First, the conceptual framework and development process of burnout syndrome are analysed, and its relationship with depression, workplace stress and psychological harassment (mobbing) is discussed. Secondly, the employer’s obligation to prevent burnout syndrome, the measures that may be taken in the workplace within this scope, and the employer’s responsibility to conduct risk assessments under occupational health and safety law are evaluated in relation to burnout syndrome. Finally, the effects of burnout syndrome on the termination of the employment contract by either the employee or the employer are examined, and the employer’s liability for damages arising from the breach of the duty of protection and supervision is addressed.

Kaynakça

1. Adınır K. M, İşçinin Hastalığının İş Sözleşmesine Etkisi (Filiz 2025). Akyiğit E, İş Hukuku (15. Bası, Seçkin 2024).
2. Alpagut G, ‘6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun Genel Esasları’ (2014) 72 (2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 31-46.
3. Arslan Ertürk A, ‘İş Hukuku Boyutuyla Türkiye’de Psikolojik Taciz (Mobbing) ve Dünyadan Örnekler’, (2014) 20(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 285-340.
4. Arslan S, ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na Göre İşverenin Genel Yükümlülükleri’ (2014) 20 (1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası (Prof. Dr. Ali Rıza Okur’a Armağan) 767-808.
5. Balikcioglu J, ‘Psychische Erkrankungen am Arbeitsplatz’, (2015) 23 Neue Zeitschrift für Arbeitsrecht (NZA) 1409-1472.
6. Baycık G, ‘İş İlişkisinin Kurulması, Hükümleri ve İşin Düzenlenmesi’ iç Kübra Doğan Yenisey (edr), Yargıtay’ın İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2016 (Oniki Levha 2018) 7-384.
7. Bayram F, ‘Türk İş Hukuku Açısından İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)’, (2007) 14(4) Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 551-574.
8. Bokuchava T ve Javakhishvili N, ‘Jobs Stress Leads To Professıonal Burnout In Addiction Specialists’ (2025) 28 (1), International Journal of Neuropsychopharmacology i103-i104.

9. Burisch M, Das Burnout-Syndrom: Theorie der inneren Erschöpfung (5 nd, Springer 2010).
10. Caniklioğlu N, Hastalık ve Sakatlığın Hizmet Akdine Etkisi (Beta 2002).
11. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri, (36 Bası, Beta 2023).
12. Damaschke, S, ‘Psychologen wollen klären, was Burn-out wirklich ist’, < Bessere Diagnose: Psychologen wollen klären, was Burn-out wirklich ist – WELT> accessed 21 Nisan 2026.
13. Dirik D ve Gürsel İ, ‘İş Hukuku Boyutuyla Çalışma Yaşamında İşe Bağlı Stres ve Tükenmişlik’, iç Sevinç Köse ve Mustafa Alp (edr), Örgütsel Davranış ve İş Hukukuna Yansımaları, (Seçkin 2020) 59-100.
14. Doğan Yenisey K, ‘İş İlişkisinin Sona Ermesi ve Kıdem Tazminatı’ Yargıtay’ın İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2016 (Oniki Levha 2018) 387-582.
15. Ekmekçi Ö ve Yiğit E, Bireysel İş Hukuku Dersleri, (7. Bası, Oniki Levha 2025).
16. Ekmekçi Ö, Köme Akpulat A ve Ledün Akdeniz A, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (2. Bası, Oniki Levha 2022). Elbir N, ‘İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda İşe Bağlı Stres Kavramı’, (2021) 27 (1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 798-824.
17. Eraslan F, ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Hukukunda Risk Değerlendirmesi Yapma Yükümlülüğü’, (2019) (6-7), 1-2, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 57-115.
18. Ergin H, ‘İşçinin Tedavisi Olanaksız Hastalığı Nedeniyle İşverenin Derhal Fesih Hakkı’, (2017) 38 Sicil İş Hukuku Dergisi 54-64.
19. Eyrenci Ö, Taşkent S, Ulucan D ve Baskan E, İş Hukuku (11. Bası, Beta 2024).
20. Fischer J ve Schneuwly A. M, Alternative Dispute Resolution (Dike 2021).
21. Floyd, L, ‘Escape Burnout’, (Men’s Health 17 September 2021) accessed 13 Mart 2026.
22. Ginal J ve Raif A, ‘Das «Burn-Out – Syndrom» – Präventions – und Reaktionsmöglichkeiten des Arbeitgebers’ (2012) 19 Arbeitsrecht Aktuell 472-485.
23. Güler G, ‘Tükenmişlik Sendromu ve İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Açısından Sonuçları’ (2025) 230, Terazi Hukuk Dergisi 78-89.
24. Güzel A ve Ertan E, ‘İşyeri Sendika Temsilcisine Yönelik Psikolojik Taciz ve Kötüniyet Tazminatı (Karar İncelemesi)’,(2008) 16 (1) Çalışma ve Toplum 149-170.
25. Güzel A ve Ertan E, ‘İşyerinde Psikolojik Tacize (Mobbinge) Hukuksal Bakış: Avrupa Hukuku ve Karşılaştırmalı Hukuk’,(2007) 4 (14) Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 509-550.
26. Heper H, “Uluslararası Düzenlemeler Işığında İşyerinde Psikolojik Tacizle Mücadele: Avrupa Ülke Örnekleri ve Türkiye için Öneriler”, (2016) Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi (Prof. Dr. Fevzi Demir’e Armağan) 427-469.
27. Kabakcı M, ‘6331 sayılı Kanun’un İş Sağlığı ve Güvenliği Anlayışı ve Risklerden Korunma İlkelerinin (m.5) İşlevi’ (2013) 29 Sicil İş Hukuku Dergisi 61-76.
28. Kandemir M, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Boyutuyla Psikososyal Riskler (Legal Yayıncılık 2017).
29. Kaya Göktepe A, Tükenmişlik Sendromu (Nesil Yayınları 2016).
30. Kayık Aydınalp A ve Çelik E, ‘Tükenmişlik Olgusunun İşçi Sağlığı ve Düzgün Bir Çalışma Hakkı Bağlamında Değerlendirilmesi’, (2024) 17 (2) İş Ahlakı Dergisi 59-90.
31. Kinman G, ‘Maslach Burnout Inventory’ (2024) 74 (9) Occupational Medicine 630-631.
32. Kökkılınç Eraltuğ A, ‘İşe Bağlı Stres ve Hukuki Sonuçları’, (2008) 19 (5), Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 901-918.
33. Limoncuoğlu S. A, ‘Anglo – Sakson Hukuk Sistemi Çalışma Mevzuatında Psikolojik Taciz’, (2014) 72(2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 269-294.
34. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku, (7. Bası, Lykeion Yayıncılık 2022).
35. Mörcke A, ‘Ich bin vollkommen ausgebrannt – Die „ Volkskrankheit Burnout aus arbeitsrechtlicher Sicht’ (2012) 3, Zeitschrift für Bilanzierung, Rechnungswesen und Controlling (BC) 122-126.
36. Özdemir E, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku Dersleri (Vedat 2020).
37. Özdemir E, İş Uyuşmazlıklarında İspat, C. III, (Oniki Levha 2025)
38. Özkaraca E ve Adınır K. M, ‘İşçinin İş Kanunu m. 24/I-A Hükmü Uyarınca Haklı Nedenle Fesih Hakkı’ (2025) 31(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1300-1317.
39. Pajonk F-G, ‘Gesundheitsgefährdung und Burnout am Arbeitsplatz’ (2017), 02, MittBayNot 197-199.
40. Palabıyık B, Yargı Kararları Işığında Mobbing ve İspatı, (Seçkin 2019).
41. Poppelreuter S, ‘Präsentismus und Burnout – erkennen, vermeiden, vorbeugen’ (2020) 9 Arbeitsschutz in Recht und Praxis (ARP) 290-295.
42. Roloff S, Erfurter Kommentar zum Arbeitsrecht, ArbSchG § 5 (26. Auflage C.H. Beck 2026).
43. Sasse S ve Schönfeld J, ‘Rechtliche Aspekte psychischer Belastungen im Arbeitsverhältnis’ 2016 (6) Recht der Arbeit (RdA) 346-357
44. Sasse S, ‘Burn-out als arbeitsrechtliches Problem – Rechtliche Fragen von Stress und psychischen Belastungen im Arbeitsverhältnis’ (2013) 29 Betriebsberater (BB) 1717-1720.
45. Savaş F. B, İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Haklı Nedenlerle Feshi (Beta 2012).
46. Savaş Kutsal F. B ve Yüce G, ‘Mobbing Pandemi Dinlemiyor! Pandemi Dönemi Düzenlemelerinin Ortaya Çıkardığı Yeni Mobbing Uygulamaları’, (2021) 72 (18) Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 1427-1466.
47. Savaş Kutsal F. B, ‘Yargıtay Kararları Işığında İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)’, (2016) 74 İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 617-643.
48. Soysal A, ‘İş Yaşamında Tükenmişlik’ (2011), Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası Dergisi 14-26.
49. Sur M, ‘İş İlişkisinin Kurulması, Hükümleri ve İşin Düzenlenmesi’, Yargıtay’ın İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2017 (Oniki Levha 2019) 11-151.
50. Sümer H. H, ‘İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Sağlık Sebepleri ile Feshi’, (2007) 4 (8) Sicil İş Hukuku Dergisi 66-73.
51. Sümer H. H, İş Hukuku (28. Bası Seçkin 2025).
52. Sümer H. H, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (7. Bası, Seçkin 2024).
53. Süzek S ve Başterzi S, İş Hukuku, (24. Bası, Beta 2024).
54. Tınaz P, İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing), (Beta 2006).
55. Tulukcu N. B, ‘İşverenin Risk Değerlendirmesi Yükümlülüğünün Hukuki Boyutu’ (2014) 20 (1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Prof. Dr. Ali Rıza Okur’a Armağan) 711-747.
56. Ünal C, ‘Karşılaştırmalı Hukuk Işığında İşyerinde Psikolojik Tacizin İşverenin İşçinin Kişiliğini Koruma ve Eşit Davranma Borcu Kapsamında Değerlendirilmesi’, (2013) 37 Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 15-73.
57. Vatansever Ç, ‘Risk Değerlendirme’de Yeni Bir Boyut: Psikososyal Tehlike ve Riskler’, (2014) 1 Çalışma ve Toplum 117-138.
58. Yücel Y, ‘İşyeri Stresi’, (2022) 74 (3) Çalışma ve Toplum 1959-1988.