Sexual Orientation as a Base of Discrimination Prohibited in the Light of European Human Rights Court and The Turkish Constitutional Court Decisions

Öz

The principle of equality and the prohibition of discrimination, which is a negative expression of the legal interest that this principle protects, are the basic principles aiming to treat everyone equally and not to discriminate between people. In addition to they are one of the basic building blocks of democratic societies, they are the basic terms on which human rights law is established on. As a matter of fact, it has been regulated in national legislation and many international conventions and has become an international compelling law. The subject of this study is sexual orientation as the basis of discrimination prohibited by this principle. In this study, how the discrimination faced by people with sexual orientations other than heterosexuality is handled by the European Court of Human Rights and the Turkish Constitutional Court are discussed in the context of Article 14 of the European Convention on Human Rights and Article 10 of the Constitution. In this context, it is aimed to contribute to the subject of how this type of discrimination should be handled by the Turkish Constitutional Court by giving comparative examples from the courts' decisions.

Anahtar Kelimeler

• Principle of Equality
• Non-Discrimination
• Sexual Orientation
• Discrimination on the Basis of Sexual Orientation
• European Court of Human Rights
• Turkish Constitutional Court
• Suspicious Categories

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Yasaklanan Ayrımcılık Temeli Olarak Cinsel Yönelim

Öz

Eşitlik ilkesi ve bu ilkenin koruduğu hukuki menfaatin olumsuz ifadesi olan ayrımcılık yasağı, herkese eşit muamele yapılmasını, insanlar arasında ayrım yapılmamasını amaçlayan temel ilkelerdir. Demokratik toplumların temel yapı taşlarından biri olmakla birlikle, insan hakları hukukunun üzerine kurulduğu temel kavramlardır. Nitekim ulusal mevzuatlarda ve birçok uluslararası sözleşmede de düzenlenmiş ve uluslararası buyurucu kural haline gelmiştir. Bu çalışmanın konusunu, bu ilkeyle yasaklanan ayrımcılık temeli olarak cinsel yönelim oluşturmaktadır. Çalışmada, heteroseksüellik dışındaki cinsel yönelimlere sahip insanların maruz kaldığı ayrımcılıkların Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesince nasıl ele alındığı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi madde 14 ve Anayasa madde 10 bağlamında ele alınmıştır. Bu çerçevede mahkeme kararlarından karşılaştırmalı olarak örnek verilerek, bu ayrımcılık türünün Türk Anayasa Mahkemesince nasıl ele alınması gerektiği konusuna katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eşitlik İlkesi
• Ayrımcılık Yasağı
• Cinsel Yönelim
• Cinsel Yönelim Temelinde Ayrımcılık
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
• Anayasa Mahkemesi
• Şüpheli Kategoriler

Teşekkür

Çalışmamın yazım ve düzenleme kısmında desteklerini esirgemeyen hocam Dr. Ayşe ÖZKAN DUVAN'a sonsuz teşekkürler.

Kaynakça

1. AKILLIOĞLU, Tekin, İnsan Hakları: Kavram, Kaynaklar ve Koruma Sistemleri, Ankara, İmaj Yayınevi, 2010.
2. ALTUNPOLAT, Remzi, “LGBTİ’lere Yönelik Ayrımcılığı Tarihsel ve Politik Temelde Kavramak”, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, C.17, S.64, 2017, s.2-14.
3. BLACKSTONE, W.T., “On The Meaning And Justification of Equality Priciple”, Ethics, C.77, S.4, 1967, s.239-253.
4. BORA, Aksu, “Toplumsal Cinsiyete Dayalı Ayrımcılık”, (çevrimiçi) https://tinyurl.com/ybq9mcwg (Erişim Tarihi: 16.06.2020).
5. CHRİSTİAN Rumpf, “Ölçülülük İlkesi ve Anayasa Yargısındaki İşlevi ve Niteliği”, Anayasa Yargısı, C.10, Anayasa Mahkemesi Yayını, Ankara, 1993, s.25-48.
6. ÇAĞLAR, Selda, Anayasa Mahkemesi Kararlarında Eşitliğin Dar Yorumu”, Ankara Barosu Dergisi, S.3, 2012, s.43-87.
7. DOĞAN, İlyas, İnsan Hakları Hukuku, 2.bs., Ankara, Astana Yayınları, 2015.
8. DUVAN, Ayşe Özkan, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarında Eşitlik Hakkı ve Ayrımcılık Yasağı”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S.2, 2017, s.17-81.

9. ELLIS, Evelyn ,WATSON, Philippa, EU Anti-Discrimination Law, Oxford University Press, Oxford(UK), 2012.
10. EREN, Hayrettin, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, Ankara, Hukuk Yayınları Dizisi, 2016.
11. ERGÜL, Ergin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Uygulaması, Ankara, Yargı Yayınevi, 2003.
12. GLAAD, GLAAD Media Reference Guide, 10.bs.,2016. (çevrimiçi), https://www.glaad.org/sites/default/files/GLAAD-Media-Reference-Guide-Tenth-Edition.pdf (Erişim Tarihi: 13.06.2020).
13. GÜL, İdil Işıl, KARAN, Ulaş, Ayrımcılık Yasağı Eğitim Rehberi, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2011.
14. GÜLMEZ, Mesut, “İnsan Haklarında Ayrımcılık Yasaklı Eşitlik İlkesi: Aykırı Düşünceler”, Çalışma ve Toplum Dergisi, Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi 11.Kongre Özel Sayısı, 2010, s.221 (çevrimiçi) http://calismatoplum.org/sayi25/gulmez.pdf (Erişim Tarihi: 25.05.2020).
15. GÜLMEZ, Mesut, İnsan Hakları ve Avrupa Birliği Hukukunda Ayrımcılığın Kaldırılması ve Türkiye, Ankara, Belediye İş Yayınları, 2009.
16. HARRIS, D.J. , O’BOYLE, M. WARBRICK, C., Law of the European Convention on Human Rights, 2.bs., Oxford University Press, Oxford-New York, 2009.
17. International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association(ILGA), State-Sponsored Homophobia 2019, Geneva, March 2019.(çevrimiçi) https://tinyurl.com/y89eprsh (Erişim Tarihi: 16.06.2020)
18. İÇLİ, G., “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Politikaları ve Küreselleşme”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.30, 2018, s.132-143.
19. KABACAOĞLU, Gökhan, “Gey ve Lezbiyenlerde Açılma Süreci: Nitel Bir Çalışma, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bilim Dalı, Ankara, 2015.
20. KABAOĞLU, İbrahim Ö., Özgürlükler Hukuku: İnsan Haklarının Hukuki Yapısı, 6.bs., Ankara, İmge Kitabevi, 2002.
21. KALABALIK, Halil, İnsan Hakları Hukuku, 5.bs., Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2017.
22. Kaos GL, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı İçin LGBT Hakları El Kitabı, 2.bs., Ankara, (yayınevi bilgisi yok), 2017.
23. KARAKAŞ, Asmin Güneş, “Cinsel Yönelim Ayrımcılığının İşe Alım Niyeti Üzerindeki Etkisi: Deneysel Bir Çalışma”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Ankara, 2018.
24. KARAN, Ulaş, “Anayasa Mahkemesi’nin Cemal Duğan Kararı: Ayrımcılığa Karşı Korumada Hiyerarşik Yaklaşım ve İspat Sorunu”, (çevrimiçi) https://anayasatakip.ku.edu.tr/wp-content/uploads/sites/34/2017/08/Ulas%CC%A7-Karan-Ayr%C4%B1mc%C4%B1l%C4%B1g%CC%86a-Kars%CC%A7%C4%B1-Korumada-Hiyerars%CC%A7ik-Yaklas%CC%A7%C4%B1m-ve-I%CC%87spat-Sorunu.pdf (Erişim Tarihi: 20.06.2020).
25. KARAN, Ulaş, “Bireysel Başvuru Kararlarında Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik İlkesi”, Anayasa Yargısı, C.31, S.1, 2015, s.235-306.
26. KARAN, Ulaş, “Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı”, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa, (ed. Sibel İnceoğlu), 3.bs., İstanbul, Beta, 2013.
27. KARAN, Ulaş, Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Anayasa Hukuku Işığında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı, İstanbul, On İki Levha Yayıncılık, 2017.
28. KELEŞ, Burçak, “Ayrımcılık Yasağı Kapsamında Cinsiyet ve Cinsel Yönelim”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, İstanbul, 2019.
29. KİBAR, Bilge Esin, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Bağlamında Ayrımcılık Yasağı”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, İstanbul, 2010.
30. ÖDEN, Merih, Türk Anayasa Hukukunda Eşitlik İlkesi, Ankara, Yetkin Yayınları, 2003.
31. ÖZBUDUN, Ergun: Türk Anayasa Hukuku, Ankara, Yetkin Yayınları, 1995.
32. ROUSSEAU, Jean Jacques, İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı ve Temelleri Üzerine Konuşma, çev. Rasih Ruhi İleri, 15.bs., y.y., Say Yayınları,2018.
33. SAĞLAM, Fazıl, Temel Hakların Sınırlanması ve Özü, Ankara, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, 1982.
34. ŞENEL, Burcu, “Cinsel Yönelim Ayrımcılığının Gündelik Hayat Yansımaları”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Bilimleri Anabilim Dalı, Ankara, 2014.
35. TANÖR, Bülent, YÜZBAŞICIOĞLU Necmi, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku, İstanbul, Beta Yayınevi, 2004.
36. YAZICI, Serap, Yeni Bir Anayasa Hazırlığı ve Türkiye: Seçkinlikten Tolum Sözleşmesine, İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayını, 2011.