Ömer Türker, Allah’ın Hikmetinden Sual Olur mu? Istanbul: Ketebe Publications. 2024. 98 Pages.

Yıl 2025, Cilt: 69 Sayı: 69, 425 - 430, 30.12.2025

Merve Keleş

https://izlik.org/JA48SF37EA

Öz

The issue of the reasons that prompt God to an action is one of the ongoing debates in Islamic thought traditions. This study evaluates Ömer Türker’s book titled Can Allah’s Wisdom Be Questioned?, published in October 2024. Türker, who investigates the causality of divine actions from the perspective of theological schools, evaluates the answers given to the question of whether God performs his actions voluntarily or necessarily and the structure of metaphysical thought that these answers directly determine. The book first examines the concept of aslah in the Muʿtazila tradition, which holds that divine actions must be attributed to a cause, as well as Qadi ʿAbduljabbar’s limited understanding of necessity on this issue. It then highlights the problems arising from Imam al-Ashʿarī’s view—that all of Allah’s actions contain wisdom—within theological thought, which maintains that the universe was created while its Creator is eternal. The Māturīdī approach is examined in the context of the understanding of wisdom, based on the idea that Allah encompasses everything with wisdom by virtue of His essence, with different aspects of the tradition highlighted. Türker, who reexamines the wisdom-centered understanding of divine power in the Ashʿarī tradition, argues that al-Ghazālī’s solution, which prioritizes divine knowledge, represents the most theologically consistent view.

Anahtar Kelimeler

Divine Actions , Causalty , Creation

Ömer Türker. Allah’ın Hikmetinden Sual Olur Mu? İstanbul: Ketebe Yayınları. 2024. 98 Sayfa.

https://izlik.org/JA48SF37EA

Öz

Allah’ı bir fiile sevk eden saikler meselesi İslam düşünce gelenekleri tarafından süregelen tartışma konulardan biridir. Bu çalışma Ömer Türker’in Ekim 2024 yılında yayınlanan Allah’ın Hikmetinden Sual Olur Mu? başlıklı kitabını değerlendirmektedir. İlahi fiillerin nedenliliğine dair kelam ekolleri açısından bir soruşturma yürüten Türker, Tanrı’nın fiillerini iradî mi yoksa zorunlu olarak mı gerçekleştirdiği sorusuna verilen cevapları ve bu cevapların doğrudan belirlediği metafizik düşüncenin yapısını değerlendirmektedir. Eserde öncelikle ilahi fillerin illette talilini zorunlu gören Mu‘tezilî geleneğin aslah kavramı ve bu konuda Kadı Abdulcebbâr’ın sınırlı zorunluluk anlayışı ele alınmaktadır. Daha sonra İmam Eş‘arî’nin Allah’ın tüm fiillerinin hikmet içermesine dayanan görüşünün kelam düşüncesinde alemin hâdis, muhdisinin de kadim olduğu kabulünde ortaya çıkarttığı sorunlara işaret edilmektedir. Mâtürîdî geleneğin tavrı Allah’ın zâtı gereği hakîm olduğuna dayanan hikmet tasavvuru bağlamında incelenerek geleneklerin birbirinden farklılaşan yönlerine dikkat çekilmektedir. Eş‘arî geleneğin hikmet merkezli kudret görüşünü yeniden sorunsallaştıran Türker, Gazzâlî’nin ilâhî bilgiyi önceleyen çö- zümünün kelâmî açıdan en tutarlı görüş olduğunu düşünmektedir.

Anahtar Kelimeler

İlahi Fiiller , Nedensellik , Yaratma