Güvenç Şensoy. Sadrüşşerîa’nın Kelâmı Ta’dîl Teşebüsü: Varlık ve Ulûhiyyet Merkezli Bir İnceleme. Istanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Publishing. 2023. 376 Pages.

Yıl 2025, Cilt: 69 Sayı: 69, 431 - 440, 30.12.2025

Buğrahan Koçak

Öz

In studies on the history of Islamic thought, the discipline of kalām is examined through a division into distinct periods. In these periodizations, the language employed, the methodological approaches, the issues under discussion, and the intended audiences emerge as decisive criteria. In this context, there are different views regarding which figure should be regarded as marking the beginning of the later period of the Māturīdī tradition. Drawing on his doctoral dissertation completed in 2022, Güvenç Şensoy, in his work Sadruşşerîa'nın Kelâmı Ta‘dîl Teşebbüsü: Varlık ve Ulûhiyyet Merkezli Bir İnceleme, evaluates Sadr al-Sharīʿa as the figure who inaugurates the later period of the Māturīdī tradition and substantiates this claim through a detailed analysis of his views on essence and divinity.

Anahtar Kelimeler

Kalām , Sadr al-Sharīʿa , Māturīdism , Ashʿarism , Modification

Güvenç Şensoy. Sadruşşerîa’nın Kelâmı Ta‘dîl Teşebüsü: Varlık ve Ulûhiyyet Merkezli Bir İnceleme. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları. 2023. 376 Sayfa.

Öz

Kelam ilminin tarihî serencamı farklı dönemler odağa alınarak incelenmiştir. Bu dönemlendirmeler yapılırken kullanılan dil, yöntem, tartışılan meseleler ve muhatap alınan kesimler belirleyici olmuştur. Eşʿarî gelenekte dönemlendirme görece daha net bir şekilde yapılabilmişken, Mâtürîdî-Hanefî geleneğin geçirdiği dönüşümün zamanı konusunda farklı yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Güvenç Şensoy, 2022 yılında tamamladığı doktora tezinden hareketle kaleme aldığı Sadruşşerîa’nın Kelâmı Ta‘dîl Teşebbüsü: Varlık ve Ulûhiyyet Merkezli Bir İnceleme adlı eserinde, Sadruşşerîa’yı Mâtürîdî geleneğin müteahhir dönemini başlatan isim olarak değerlendirmekte ve bu iddiasını temellendirmek için onun varlık ve ulûhiyyet konularındaki görüşlerini ayrıntılı biçimde analiz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kelâm , Sadrüşşerîa , Mâtürîdîlik , Eş'arîlik , ta'dîl

Teşekkür

Değerlendirmenin yazım sürecindeki katkılarından dolayı İSM İhtisas İslam Düşünce grubuna teşekkür ederim.

Kaynakça

• Altaş, Eşref. “Fahreddin er-Râzî: Küllî Perspektifler Arasında”. İçinde İslam Felsefesi: Tarih ve Problemler, editör M. Cüneyt Kaya, 6. bs, 429-64. İsam Yayınları, 2018.
• ———. “Fahreddin er-Râzî’nin Eserlerinin Kronolojisi”. İçinde İslâm Düşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-Râzî, editörler Ömer Türker ve Osman Demir, 1. Basım, 91-164. İstanbul: İsam Yayınları, 2013.
• ———. Fahreddin er-Râzî’nin İbn Sînâ Yorumu ve Eleştirisi. İstanbul: İz Yayınları, 2009.
• ———. “İbn Sina Felsefesi ve Eş’ariyye Kelamı Arasında Fahreddin er-Râzî’nin Yöntemi”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy 36 (2009): 135-50.
• Gökçe, M. Cüneyt. “Muhammed b. Eşref es-Semerkandî ve Kelâm İlmindeki Yeri”. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 1996.
• Kartal, Fecri. “Şemsüddin es-Semerkandi’de Zat-Sıfat Anlayışı”. Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2019.
• Okşar, Yusuf. “Şemsüddin Muhammed b. Eşref es-Semerkandî’nin İlmü’l-Âfâk ve’l-Enfüs Adlı Eserinin Tahkiki, Tercümesi ve Değerlendirmesi”. Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, 2016.
• Ömer Türker. “Kelam ve Felsefe Tarihinde Fahreddin er-Râzî”. İçinde İslam Düşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-Râzî, editörler Ömer Çelik ve Osman Demir, 1. Basım, 17-40. İstanbul: İsam Yayınları, 2013.
• Semerkandî, Şemseddin es-. İslâm’ın İnanç İlkeleri. Çevirenler İsmail Yürük ve İsmail Şık, Ankara: Araştırma Yayınları, 2011.
• Sezen, Melikşah. Müteahhir Dönem Mâturîdî Kelâmı: Şemseddin es-Semerkandî Örneği. 1. Basım. İstanbul: Ketebe, 2020.
• Şensoy, Güvenç. Sadruşşerîa’nın Kelâmı Ta‘dîl Teşebbüsü: Varlık ve Ulûhiyyet Merkezli Bir İnceleme. 1. Basım. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2023.
• Türker, Ömer. Anlamı Tamamlamak İslam Düşünce Geleneğinin Anadolu Coğrafyasındaki Bileşenleri. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2025.
• ———. “Bir Tümdengelim Olarak Şâhitle Gâibe İstidlâl Yöntemi ve Cüveynî’nin Bu Yönteme Yönelttiği Eleştiriler”. İslâm Araştırmaları Dergisi, sy 18 (2007): 1-27.
• ———. “Eş‘arî Kelâmının Kırılma Noktası: Cüveynî’nin Yöntem Eleştirileri”. İslâm Araştırmaları Dergisi, sy 19 (2008): 1-23.
• Yanmaz, Selami, ve Bilal Taşkın. “el-Envâru’l-ilâhiyye Adlı Eseri Bağlamında Şemseddin es-Semerkandî’nin Kelamî Görüşleri”. Eskiyeni, sy 49 (Haziran 2023): 479-500.