Araştırma Makalesi

Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili

Cilt: 69 Sayı: 69 30 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili

Öz

Hadis ilminin teşekkülü ve gelişimini motive eden temel unsur, Hz. Peygamber’den nakledilen haberlerin ona ait olup olmadığının tespitidir. Sahabe döneminden itibaren hadislerin nakliyle meşgul olan kimseler, bu konuda ellerinden gelen gayreti göstermişlerdir. Hadislerin tespiti işlemi bazen râvilerin naklettikleri hadisler, bazen de râvi hakkında verilen hükümler üzerinden yapılmıştır. Du‘afâ literatüründe, naklettiği haberlerden hareketle tenkit edilen râvilerden biri de Hanefî mezhebinin üçüncü asırdaki önde gelen isimlerinden Muhammed b. Şücâ‘ es-Selcî’dir (266/880). İbnü’s-Selcî, başta Osman ed-Dârimî (ö. 280/894) ve İbn Adî (ö. 365/976) olmak üzere, Ehl-i Hadis alimleri tarafından “Allah’ın önce bir at yarattığı, sonra onu koşturup o atın terinden kendisini yarattığı” şeklindeki rivayeti uydurup nakletmesi sebebiyle sert bir şekilde eleştirilmiş, hatta küfre düşmekle itham edilmiştir. Hanefî tabakat eserlerinde ise onun hakkında tam tersi olarak alim, âbid, verâ sahibi biri olduğu söylenerek olumlu bir portre çizildiği görülür. Makalede öncelikle İbnü’s-Selcî hakkında kısaca bilgi verilecek, hakkında yapılan olumlu ve olumsuz değerlendirmelerden bahsedilecektir. Daha sonra söz konusu rivayetin isnad değerlendirmesi yapılarak, haberi kimin uydurmuş olabileceği incelenecektir. Son olarak da Dârimî’den başlamak üzere, hadis münekkitleri tarafından ortaya atılan söz konusu iddianın gerçeği ne kadar yansıttığı üzerinde durulacak ve Ehl-i Rey’in önde gelen isimlerine karşı rical tenkitçilerinin görüşlerinin sıhhati değerlendirilmeye çalışılacaktır. Söz konusu rivayetin isnad incelemesi sonucunda, haberin senedinde daha İbnü’s-Selcî’ye ulaşmadan adalet ve zapt açısından tenkit edilen râvilerin bulunduğu, bu durum ortadayken haberi uyduran kişinin İbnü’s-Selcî’nin olduğunun söylenmesinin taraflı bir tutum olduğu ortaya konmaya çalışılacaktır. Zira ilk olarak söz konusu iddiayı dile getiren Dârimî ve İbn Adî, muhaddisler arasında Ehl-i Rey’in önde gelenlerine karşı müteşeddid yaklaşımlarıyla bilinen isimlerdir. Makalede başta Hanefî mezhebi imamları olmak üzere, onların Ehl-i Rey alimlere karşı taraflı yaklaşımlarına da değinilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, Bursa Uludağ Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi isimli kamu kuruluşunun Hızlı Destek Projesi kapsamında ‎desteklenen SHIZ-2023-1488 ‎numaralı, “Hanefi Mezhebi Alimlerinden İbnü’s-Selci ve Hadisçiliği” başlıklı projeden hareketle hazırlanmıştır.

Proje Numarası

SHIZ-2023-1488

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Kaynakça

  1. Abdülkâhir el-Bağdâdî, İbn Tâhir b. Muhammed el-İsferâyînî. el-Fark beyne’l-firak ve beyânü’l-firkati’n-nâciye minhum. Beyrut: Dâru’l-Âfâki’l-Cedîde, 1977.
  2. Aydınlı, Abdullah. “Dârimî, Osman b. Saîd”, https://islamansiklopedisi.org.tr/darimi-osman-b-said (Erişim 08.09.2025).
  3. Ahmed Muhammed Şâkir. el-Bâʻisü’l-hasîs şerhu İhtisâri ulûmi’l-hadîs. Cidde: Dâru İbni’l-Cevzî, 1435.
  4. Başaran, Selman. “İbn Adî” https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-adi (Erişim 08.09.2025).
  5. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyn. el-Esmâ ve’s-sıfât (nşr. Abdullah b. Muhaammed el-Hâşidî). Cidde: Mektebetü’s-Sevâdî, 1993. Boynukalın, Mehmet. Hanefî Fıkıh ve Usûlünün Doğuşu (Şeybânî’nin el-Asl Adlı Eserinin Tanıtım ve Tahlili). İstanbul: İFAV Yayınları, 2021.
  6. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmaîl, Sahîh (nşr. Muhammed Züheyr b. Nâsır). Cidde: Dâru Tavkı’n-Necât, 1422.
  7. Cessâs, Ebû Bekir er-Râzî. el-Füsûl fi’l-usûl (nşr. Uceyl Câsim en-Neşemî). Kuveyt: Vizâratü’l-Evkâf, 1994.
  8. Cûzekânî, Ebû Abdillah el-Hüseyn b. İbrahim. el-Ebâtîl ve’l-menâkîr ve’s-sıhâh ve’l-meşâhîr (nşr. Abdurrahman el-Firyevâî). Riyad: Dâru’s-Samiî, 2002.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hadis

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

9 Eylül 2025

Kabul Tarihi

3 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 69 Sayı: 69

Kaynak Göster

APA
Gül, M. (2025). Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 69(69), 67-90. https://doi.org/10.15370/maruifd.1781066
AMA
1.Gül M. Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili. MÜİFD. 2025;69(69):67-90. doi:10.15370/maruifd.1781066
Chicago
Gül, Mutlu. 2025. “Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 69 (69): 67-90. https://doi.org/10.15370/maruifd.1781066.
EndNote
Gül M (01 Aralık 2025) Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 69 69 67–90.
IEEE
[1]M. Gül, “Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili”, MÜİFD, c. 69, sy 69, ss. 67–90, Ara. 2025, doi: 10.15370/maruifd.1781066.
ISNAD
Gül, Mutlu. “Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 69/69 (01 Aralık 2025): 67-90. https://doi.org/10.15370/maruifd.1781066.
JAMA
1.Gül M. Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili. MÜİFD. 2025;69:67–90.
MLA
Gül, Mutlu. “Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 69, sy 69, Aralık 2025, ss. 67-90, doi:10.15370/maruifd.1781066.
Vancouver
1.Mutlu Gül. Hanefî Fakihi İbnü’s-Selcî Tarafından Uydurulduğu İddia Edilen Bir Rivayet ve Tahlili. MÜİFD. 01 Aralık 2025;69(69):67-90. doi:10.15370/maruifd.1781066

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi açık erişimli bir dergidir

32812

Açık Erişim Politikası için tıklayınız.


This work is licensed under a Commons Attribution-NonCommercial 4.0.