-

Öz

Mehmed Kemaleddin Harputi was a scholar of the late period of Ottoman Empire and was a “mufti” of Elazığ. He is also the last religious scholar of Efendigil family which has rooted knowledge tradition. Kemaleddin Efendi is a poet too, and his religious, moral and sufi writings including his poems were published in prominent magazines of his period. His tractate which is called Rakāik: Hadis-i Erbain is one of his writings which was written at madrasah of Darülhilafe where he worked as a muderris. In this article, two copies of his Hadis-i Erbain which were determined as issued alongside their contexts explains the reason of writing and cites the sources issued and the writing edition critic done

Anahtar Kelimeler

• Mehmed Kemaleddin, hadis-i erbain, rakāik, terğib, terhib, Suyuti, Kenzü’lummal

Harput Ulemâsından Müderris-Müftü Mehmed Kemâleddin Efendi’nin Rekāik: Hadîs-i Erbaîn Risâlesi

Öz

Öz: Osmanlı’nın son dönem müderrislerinden Ma‛mûretü’l-azîz (Elazığ) müftüsü Mehmed Kemâleddin Harputî (d. 1283/1867-v. 1354/1936) köklü bir ilmî geleneğe mensup Efendigil âilesinin dinî eserler kaleme alan son âlimidir. Rekāik: Hadîs-i Erbaîn risâlesi aynı zamanda şâir olan, şiirleriyle birlikte dinî, ahlâkî ve tasavvufî yazıları devrin önde gelen mecmualarında yayımlanan Kemâleddin Efendi’nin Harput Dârülhilâfe Medresesi’nde müderrisken yazdığı eserlerinden biridir. Bu makalede Hadîs-i Erbaîn’in tespit edilen iki yazma nüshası ele alınmış, muhtevâsı incelenmiş, tertibi ve sebeb-i te’lifi hakkında bilgi verilmiş, kaynakları tespit edilmeye çalışılmış ve eserin tenkidli neşri yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mehmed Kemâleddin Efendi, hadis-i erbaîn, rekāik, terğįb, terhîb, Suyûtî, Kenzü’l-ummâl.
The Treatise of Rekaik: Hadis-i Erbain by Kemaleddin Efendi, Jurist and Mudarris
Abstract: Mehmed Kemaleddin Harputi was a scholar of the late period of Ottoman Empire and was a “mufti” of Elazığ. He is also the last religious scholar of Efendigil family which has rooted knowledge tradition. Kemaleddin Efendi is a poet too, and his religious, moral and sufi writings including his poems were published in prominent magazines of his period. His tractate which is called Rakāik: Hadis-i Erbain is one of his writings which was written at madrasah of Darülhilafe where he worked as a muderris. In this article, two copies of his Hadis-i Erbain which were determined as issued alongside their contexts explains the reason of writing and cites the sources issued and the writing edition critic done.
Keywords: Mehmed Kemaleddin, hadis-i erbain, rakāik, terğib, terhib, Suyuti, Kenzü’l-ummal.

Anahtar Kelimeler

• Mehmed Kemâleddin Efendi, hadis-i erbaîn, rekāik, terğįb, terhîb, Suyûtî, Kenzü’l-ummâl

Kaynakça

1. Aclûnî, İsmâîl b. Muhammed, Keşfü’l-hafâ ve müzîlü’l-libâs ammâ iştehera mine’l-ehâdîs ‘alâ elsineti’n-nâs, I-II, Beyrut 2000.
2. Ahmed b. Hanbel, el-Müsned (thk. Ahmed Muhammed Şâkir- Hamza Ahmed ez-Zeyn), I-XX, Kahire 1995.
3. Aliyyü’l-kārî, Ebü’l-Hasen Nûreddin Ali b. Sultân Muhammed, Şerhu Müsned-i Ebî Hanîfe, Beyrut 1985.
4. Askalânî, Ahmed b. Hacer, el-Emâli’l-mutlaka (thk. Hamdî b. Abdülmecîd es-Selefî), Beyrut 1995.
5. Beğavî, Ebû Muhammed Muhyissünne Hüseyin b. Mes‛ûd el-Ferrâ, Şerhu’s-sünne (thk. Züheyr eş-Şâvîş- Şuayb el-Arnavut), I-XVI, Beyrut 1983.
6. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali, el-Câmi‛ li Şu‛abi’l-îmân (thk. Saîd b. Be- syûnî Zağlul), I-IX, Beyrut 1990.
7. ______Ma‛rifetü’s-sünen ve’l-âsâr (thk. Abdülmu‛tî Emîn Kal‛aci), I-XIV, Karaçi 1991.
8. Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdülhâlık el-Atîkî, el-Bahrü’z-zehhâr (Müsnedü’l- Bezzâr) (thk. Mahfûzurrahmân Zeynullâh), I-XIII, Medine 1994.

9. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‛fî, el-Câmiu’s-sahîh (thk. Takıyyüddîn en-Nedvî), I-XV, Beyrut 2011.
10. Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri, I-IV, İstanbul 1333.
11. Canan, İbrahim, “Kenzü’l-ummâl”, DİA, Ankara 2002, XXV, 262-263.
12. Dârü’l-hilâfe Medreseleri Ders Cedvelleri ve Müfredât Programı, Ankara 1342.
13. Deylemî, Ebû Şücâ‛ Şîrûye b. Şehredâr b. Şîrûye, el-Firdevs bi-me’sûri’l-hitâb (thk. es-Saîd b. Besyûnî Zağlûl), I-V, Beyrut 1986.
14. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‛as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî, Kitâbü’z-zühd (thk. Ebû Temîm Muhammed- Ebû Bilâl Ğanim), Kahire 1993.
15. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‛as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî, Sünen (thk. İzzet Ubeyd ed- De‛as-Âdil es-Seyyid), I-V, Humus 1973.
16. Ebû Nuaym Ahmed b. Abdullâh b. İshak İsfahânî, Hilyetü’l-evliyâ ve tabakātü’l-asfiyâ, I-X, Kahire 1974-1979.
17. Elbânî, Muhammed Nâsırüddin, Silsiletü’l-ehâdîsi’z-za‛îfe ve’l-mevzû‛a ve eseruha’s-seyyi’ fî’l-ümme, I-XIV, Riyad 1977-2004.
18. Ertan, Veli, “Tarihte Dârü’l-hilâfe Medreseleri ve İhtisas Şubeleri”, İslâm Medeniyeti Mecmuası, V/4 (İstanbul 1982), s. 35-57.
19. Gümüşhanevî, Ahmed Ziyâüddîn, Râmûzü’l-ehâdîs, İstanbul 1275.
20. Hâkim, Ebû Ahmed Muhammed b. Muhammed b. Ahmed en-Nîsâbûrî, el-Müstedrek ale’s- Sahîhayn, I-IV, Haydarâbâd 1334.
21. Harâitî, Ebû Bekr Muhammed b. Ca‛fer b. Muhammed b. Sehl Samerri, Mekârimü’l-ahlâk ve me‛âlîhâ ve mahmûdi tarâikihâ (thk. Eymen Abdülcâbir el-Buheyrî), Kahire 1999
22. Hatipoğlu, İbrahim, “Râmûzü’l-ehâdîs”, DİA, İstanbul 2007, XXXIV, 454-455.
23. Heysemî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Süleymân, Mecma‛u’l-Bahreyn fî zevâidi’l- mu‛cemeyn (thk. Abdülkuddûs b. Muhammed Nezîr), I-IX, Riyad 1992.
24. _____Mecmaü‛z-zevâid ve menbaü‛l-fevâid, I-X, Beyrut 1968.
25. Hindî, Alâüddîn Alî el-Müttakį, Kenzü’l-‛ummâl fî süneni’l-akvâl ve’l-ef‛âl (thk. Bekrî Hayyânî-Saffet es-Sekkā), I-XVIII, Beyrut 1985.
26. Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ (haz. Mehmet Akkuş-Ali Yılmaz), I-V, İstanbul 2006.
27. İbn Adiyy el-Cürcânî, Ebû Ahmed Abdillâh, el-Kâmil fî duafâi’r-ricâl, I-VII, Beyrut 1985.
28. İbn Asâkir, Ebü’l-Kāsım Alî b. el-Hasen b. Hibetillâh b. Abdillâh b. Hüseyn ed-Dımaşkī, Târîhu Medîneti Dımeşk (thk. Muhibbüddîn Ebî Saîd Ömer b. Ğarâme el-Amravî), I- LXXX, Beyrut 1995-1996.
29. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullâh b. Muhammed b. İbrâhim, el-Musannef (thk. Muhammed Avvâme), I-XXVI, Cidde 2006.
30. ____, Müsnedu İbn Ebî Şeybe (thk. Âdil b. Yûsuf el-Ğazavî-Ahmed b. Ferîd el-Mezîdî), I-II, Riyad 1997.
31. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî et-Temîmî, Sahîhu İbn Hib- bân (thk. Şuayb el-Arnavut), I-XVI, Beyrut 1987.
32. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd Mâce el-Kazvînî, Sünen (thk. Muhammed Fuâd Abdülbâki), I-II, Kahire 1975.
33. İbnü’l-A‛râbî, Ebû Sa‛îd Ahmed b. Muhammed b. Ziyâd b. Bişr, Kitâbü’l-mu‛cem (thk. Abdül- muhsin b. İbrâhim b. Ahmed el-Hüseynî), Riyad 1997.
34. İnal, İbnülemîn Mahmud Kemâl, Son Asır Türk Şairleri, İstanbul 1988, I-IV, İstanbul 1988.
35. İpşirli, Mehmet, “Hayri Efendi, Mustafa”, DİA, İstanbul 1998, XVII, 62-64.
36. Kandemir, M. Yaşar, “Cüz”, DİA, Ankara 1993, VIII, 147-148.
37. ______“Kırk Hadis”, DİA, Ankara 2002, XXV, 467-470.
38. Karahan, Abdülkadir, “Kırk Hadis (Türk Edebiyatı)”, DİA, Ankara 2002, XXV, 470-473.
39. _____ Eski Türk Edebiyatı İncelemeleri, İstanbul 1980.
40. ____, İslam-Türk Edebiyatında Kırk Hadis: Toplama, Tercüme ve Şerhleri, İstanbul 1954.
41. Kuzâî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Selâme b. Ca‘fer, Müsnedü’ş-şihâb (thk. Hamdî Abdül- mecîd Selefî), Beyrut 1986.
42. Küçük, Raşit, “İsnad”, DİA, Ankara 2001, XXIII, 154-159.
43. Münâvî, Zeynüddin Muhammed Abdürraûf b. Tâcülârifîn b. Ali, Feyzü’l-kadîr şerhu’l- Câmi‛i’s-sağîr (thk. Hamdî ed-Demirdaş Muhammed), I-XIII, Mekke 1998.
44. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî, es-Sahîh (nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâki), I-V, Kahire 1955.
45. Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb b. Ali, es-Sünenü’l-kübrâ (thk. Abdülğaffâr Süley- mân el-Bündârî-Ebû Abdillâh Seyyid b. Kesrevî b. Hasan), I-VI, Beyrut 1991.
46. Özafşar, Mehmet Emin, “Zühd ve Rekāik”, DİA, İstanbul 2013, XLIV, 535-537.
47. Özcan, Azmi, “Müttakį el-Hindî”, DİA, İstanbul 2006, XXXII, 222-223.
48. Özkan, Halit, “Süyûtî”, DİA, İstanbul 2010, XXXVIII, 188-198.
49. San‛anî, Abdürrezzâk, el-Musannef (thk. Habîbürrahmân A‛zamî), I-XI, Beyrut 1983.
50. Sunguroğlu, İshak, Harput Yollarında, I-IV, İstanbul 1958-1968.
51. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî, Câmi‛u’l- ehâdîs (thk. Abbas Ahmed Sakr-Ahmed Abdülcevâd), I-IX, (Matbaatu Hattâb) yy, ty.
52. Şâşî, Ebû Saîd Heysem b. Küleyb b. Süreyc, el-Müsned (thk. Mahfûzurrahmân Zeynüddîn), I-III, Medine 1993.
53. Şengün, Necdet, “Nazîr İbrâhîm-i Gülşenî ve Farklı Bir Kırk Hadis Denemesi (Risâle-i Ehâdîs- i Erbaîn-i Sülâsiyye)”, Cumhuriyet Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, XI/1 (Sivas 2007), 279-298.
54. Taberânî, Ebü’l-Kāsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb el-Lahmî, el- Mu‛cemü’l-evsat (thk. Mahmûd b. Ahmed et-Tahhân), I-X, Riyâd 1995.
55. ____, el-Mu‛cemü’l-kebîr (thk. Hamdî Abdülmecîd es-Selefî), I-XV, Beyrut 1984.
56. ____, el-Mu‛cemü’s-sağîr (thk. Tevfik b. Abdullâh b. Mes’ûd el-Hâc ez-Zintânî), Riyad 2011.
57. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre, el-Câmi‛u’l-kebîr: Sünenü’t-Tirmizî (thk. Beşşâr Avvad Ma‛rûf), I-VI, Beyrut 1998.
58. Ünal, İ. Hakkı, “İslam Kültüründe Kırk Hadis Geleneği ve Şeyh Hâmid-i Velî’nin Hadîs-i Er- baîn Şerhi”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, XXXIX/1 (Ankara 1999), 137-146.
59. Yıldırım, Selahattin, Osmanlıda Kırk Hadis Çalışmaları I, İstanbul 2000.
60. Zehebî, Ebû Abdillâh Şemseddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman, Telhîsu Kitâbi’l-ileli’l- mütenâhiye li’bni’l-Cevzî (thk. Ebû Temîm Yâsir b. İbrâhîm b. Muhammed), Riyad 1998.
61. Zengin, Zeki Salih, “Kurtuluş Savaşı Döneminde Medrese Öğretim Programları ve Ders İçeriklerinin Düzenlenmesi Çalışmaları”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Der- gisi, XLIV/1 (Ankara 2003), s. 187-226.
62. ____, “Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun Hazırlanmasından Sonraki İlk Dönemde Uygulanışı ve Din Eğitimi”, Dinî Araştırmalar, V/13 (Ankara 2002), s. 81-106. Örnek Varaklar
63. AÜ DTCF Kütüphanesi, Mustafa Con Blm., A396, vr. 1a
64. AÜ DTCF Kütüphanesi, Mustafa Con Blm.,