FİNANSAL OKURYAZARLIK SEVİYESİNİN K-ORTALAMALAR YÖNTEMİYLE ÖLÇÜLMESİ: BINGÖL İLİ UYGULAMASI

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 159 - 176, 25.12.2025

Emine Kaya , Ömer Kaya , Ahmet Uslu

https://doi.org/10.62809/matbuat.1771877

Öz

Finansal sistemde ortaya çıkan değişimlerle beraber finansal araçlar ve finans uygulamalarında ortaya çıkan çeşitlenmeler dünyanın pek çok ülkesinde finansal okuryazarlığı önemli hale getirmiştir. Finansal okuryazarlık toplumdaki her birey için, mevcut kısıtlı finansal kaynaklarını verimli kullanabilmeleri noktasında son derece önemlidir. Bu araştırmada Bingöl ili hanehalkının finansal okuryazarlık seviyesinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ek olarak borçlanma ve tasarruf davranışı ve demografik değişkenler ile finansal okuryazarlık seviyesi arasındaki ilişkinin incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini basit tesadüfi örnekleme yöntemi dâhilinde seçilen finansal tüketiciler oluşturmaktadır.
Kümeleme analizi sonuçlarında hanehalkının %77 oranıyla çoğunluğunun düşük seviyede, %23’ünün ise yüksek seviyede finansal okuryazar olduğu saptanmıştır. Analizler sonucunda tüm demografik değişkenler, tasarruf etme ve borçlanma davranışı ile finansal okuryazarlık seviyesi arasında ilişki olduğu görülmüştür. Araştırma sonuçları yüksek düzeyde okuryazar olan bireylerin bütçe yönetimi konusunda başarılı olması sonucunda gelir-gider dengesi kurduğu ve bunun sonucunda sağlıklı bir borçlanma davranışında bulunduğunu ve düzenli miktarda tasarruf ettiğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Finansal Okuryazarlık , Hane Halkı , Borçlanma , Tasarruf

Etik Beyan

Bingöl Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Müdürlüğü tarafından Kurulumuza sunulan "Finansal Okuryazarlık Seviyesinin K-Ortalamalar Yöntemiyle Ölçülmesi: Bingöl İli Uygulaması" isimli araştırma Kurulumuz tarafından etik yönden değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda; söz konusu anket çalışmasının Üniversitemiz Etik Kurul Yönergesi ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiş ve araştırma etiği açısından "UYGUN OLDUĞUNA" oy birliği ile karar verilmiştir.

MEASURING FINANCIAL LITERACY LEVEL WITH K-MEANS METHOD: BİNGÖL PROVINCE APPLICATION

Öz

Along with the changes in the financial system, the diversifications in financial instruments and financial applications have made financial literacy important in many countries of the world. Financial literacy is extremely important for every individual in the society in terms of using their limited financial resources efficiently. In this study, it was aimed to determine the financial literacy level of households in Bingöl province. In addition, it was aimed to examine the relationship between borrowing and saving behavior and demographic variables and financial literacy level.The research method is based on survey analysis. The sample of the research consists of financial consumers selected within the simple random sampling method.
In the cluster analysis results, it was determined that the majority of the households, with a rate of 77%, were financially literate at a low level, while 23% were financially literate at a high level. As a result of the analyses, it was observed that there was a relationship between all demographic variables, saving and borrowing behavior and financial literacy level. The research results showed that highly literate individuals were successful in budget management and established an income-expenditure balance, and as a result, they engaged in healthy borrowing behavior and saved regular amounts.

Anahtar Kelimeler

Financial Literacy , Household , Borrowing , Saving

Kaynakça

• ACARAVCI, S. K., & BEDİROĞLU, K. (2019). Finansal Okuryazarlık: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Üzerine Uygulama. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 7(2), 30-51.
• AKIN, D. & KAYACI, A. (2021). Akademisyenlerin Finansal Okuryazarlık Düzeyinin Demografik Özellikler Açısından Değerlendirilmesi: Dicle Üniversitesi’nde Bir Araştırma. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11 (22) , 543-567.
• AKIN, G. GÜLSÜN A., AHMET F. ÖZÇELİK, S. & YILDIRAN, L. (2012). Credit Card Satisfaction and Financial Literacy: Evidence from an Emerging Market Economy, Emerging Markets Finance & Trade, 48 (5),103–115.
• ARSLAN, Ö.(2020). Üniversite Öğrencilerinde Finansal Okuryazarlık Düzeyinin Belirlenmesi: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 227-257.
• AY, S., YAPICI, E. C., OTAY, Y., AK, Y. E., & AYDİNLİ, F. (2022). Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Tutum Ve Davranışlarının İncelenmesi (Özel Ve Devlet Üniversitesi Örneği). Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi, 4(2), 16-29.
• BALCI, S. (2022). Finansal Okuryazarlık Düzeyinin Belirlenmesi ve Sosyoekonomik Önemi: Bilecik İli Örneği (Yüksek Lisans Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü).
• BALTACI, N. (2020). Üniversite Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Seviyelerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma: Doğu Karadeniz Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 805-815.
• BARIŞ, S., & Şahin, M. (2018). Kamu Çalışanlarında Finansal Okuryazarlık. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 79-98.
• BARİŞ, S. (2016). Finansal Okuryazarlık Ve Bütçeleme Davranışı: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Tesam Akademi Dergisi, 3(2).
• BERNHEIM, B. Douglas & GARRETT, Daniel M. (2003). The Effects of Financial Education in The Workplace: Evidence from a Survey of Households, Journal of Public Economics, 87(7–8), 1487–1519.
• CEYHAN, İ. F., & TOSUN, S. (2023). Finansal Okuryazarlık İle Tasarruf Davranışları İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Alanya Akademik Bakış, 7(3), 1081-1103.
• CHEN, H. & VOLPE, R.P. (2002), Gender Differences in Personal Financial Literacy amaong College Students, Financial Service Review, 289-307.
• CONTUK, F. Y. (2018). Üniversite Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Durumunu Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (77), 115-136.
• COŞKUN, S. (2016). Üniversite Öğrencilerinin Finansal Davranış ve Tutumlarının Belirlenmesi: Finansal Okuryazarlık Algıları Üzerine Bir Araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(7), 2247-2258.
• ÇAM, A. V., & BARUT, A. (2015). Finansal Okuryazarlık Düzeyi ve Davranışları: Gümüşhane Üniversitesi Ön lisans Öğrencileri Üzerinde Bir Araştırma. Global Journal of Economics and Business Studies, 4(7), 63-72.
• ÇELİKKOL, H., ÇELİKKOL, M. M., & ÖZKAN, N. (2017). Dumlupınar Üniversitesi Akademik Personelinin Finansal Okuryazarlık Düzeyi Üzerine Bir Araştırma. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(4), 447-461.
• ÇİNKO, M., AVCI, E., ERGUN, S., & TEKÇE, M. (2017). Üniversite Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Düzeyleri: Marmara Üniversitesi Örneği. Marmara Business Review, 2(1), 25-50.
• DİCK, C. D., & JAROSZEK, L. (2013). Knowing What Not To Do: Financial Literacy And Consumer Credit Choices. ZEW discussion papers, 13.
• DURMUŞKAYA, S., & KAVAS, Y. (2018). Akademik Gelişim Ve Finansal Okuryazarlık Arasındaki İlişkinin Tespiti Üzerine Bir Araştırma. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 25(3), 925-939.
• DÜNDAR, A., & ŞEKEROĞLU, B. (2024). Investigation of Financial Literacy Attitudes of University Students in Terms of Some Demographic Characteristics: The Example of Mus Alparslan University Social Sciences Vocational School. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(4), 1258-1271.
• EKİNCİ, T. (2022). Hanehalkının Finansal Okuryazarlık Düzeylerini Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma: Konya İli Örneği (Doktora Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi).
• ER, F. , TEMİZEL, F. , ÖZDEMİR, A. & SÖNMEZ, H. (2014). Lisans Eğitim Programlarının Finansal Okuryazarlık Düzeyine Etkisinin Araştırılması: Türkiye Örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14 (4) , 113-125.
• ESMER, Y., & DAYI, F. (2021). Akademisyenlerin Finansal Tutum ve Davranışlarının İncelenmesine Yönelik Bir Araştırma. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 16(61), 1-19.
• FETTAHOĞLU, S. (2015). Hane Halkının Finans Eğitimi ve Finansal Okuryazarlık Düzeyleri Üzerine Kocaeli’nde Bir Araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (67), 101-116.
• GÜLTEKİN, G., & ÇARIKÇI, O. (2021). Kamu Çalışanlarının Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Ölçülmesi: Isparta İli Örneği. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(25), 432-456.
• GÜNEŞ, H. (2022). Finansal Okuryazarlık Seviyesi Tespiti: Lisans Eğitimi Süresince. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(26), 135-152.
• HUSTON, S. J. (2012). Financial Literacy And The Cost Of Borrowing. International Journal of consumer studies, 36(5), 566-572.
• JAPPELLİ, T., & PADULA, M. (2013). Investment İn Financial Literacy And Saving Decisions. Journal of Banking & Finance, 37(8), 2779-2792.
• KARADENİZ, E., KOŞAN, L., GECGİN, E., & BEYAZGÜL, M. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Analizi: Kafkas Üniversitesi Sarıkamış Kampüsünde Bir Araştırma. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 325-346.,
• KARAKOÇ, M., & YEŞİLDAĞ, E. (2019). Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Düzeylerini Tespit Etmeye Yönelik Bir Alan Araştırması: Ege Bölgesi’nde Bir Uygulama. Journal of Accounting and Taxation Studies, 12(3), 511-531.
• KAYA, M. & GÜNEŞ, H. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Analizi: Bankacılık ve Finans Bölümü Öğrencileri Üzerine Bir Uygulama. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(28) , 295-305 .
• KAYACAN, E. N. (2019). Hanehalkının Finansal Okuryazarlık ve Para Yönetme Becerisinin Ölçülmesi: Zonguldak İli Örneği (Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi).
• KEOWN, L. A. (2011). The Financial Knowledge Of Canadians. Canadian Social Trends, 91(11), 30-39. KILIÇ, Y., ATA, H. A., & SEYREK, İ. H. (2015). Finansal Okuryazarlık: Üniversite Öğrencilerine Yönelik Bir Araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (66), 129-150.
• KILINÇ, E., & ANTEPLİ, A. (2020). Bazı Sosyo-Demografik Değişkenler Açısından Kamu Çalışanlarının Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (43), 95-109 . KOCABIYIK, T., & Teker, T. (2018). Finansal Okuryazarlık: Süleyman Demirel Üniversitesi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 117-144.
• KUYUMCU, O. (2018). Finansal Okuryazarlığın Makro Ekonomik Önemi ve Ülkemizde Finansal Okuryazarlık Düzeyinin Belirlenmesi: Bursa İli Uygulaması (Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi).
• LUSARDİ, A., & BASSA SCHERESBERG, C. (2013). Financial Literacy And High-Cost Borrowing İn The United States (No. w18969). National Bureau of Economic Research.
• LUSARDİ, A., & MİTCHELL, O. S. (2008). Planning And Financial Literacy: How Do Women Fare?. American economic review, 98(2), 413-417.
• MAVRİNAC, S. C., & CHİN, W. P. (2004). Financial Education For Women İn Asia Pacific. Available at SSRN 695042.
• OECD (2009). Financial Literacy and Consumer Protection: Overlooked Aspects of the Crisis, Oecd Recommendation on Good Practices on Financial Education and Awareness Relating to Credit.
• ÖNDES, H., & ARLI, N. B. (2020). Üniversite Çalışanlarının Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(Armağan Sayısı), 101-116.
• ÖZDEMİR, F. S., BENGÜ, H., BULUT, E., & ÇELİK, S. (2021). Bilim İnsanlarının Finansal Okuryazarlık Tutum ve Davranışları Üzerine Bir Araştırma: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 449-482.
• ÖZGÜLER, İ. (2015). Bireysel Finansal Kaynakların Yönetiminde Bir Araç Olarak Finansal Eğitimde Dünya Uygulamaları ve Türkiye Karşılaştırması (Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi).
• ÖZMERDİVANLI, A., & KARAGÖZ, S. (2022). Karaman İlinde Finansal Okuryazarlık Seviyesinin Belirlenmesine Yönelik Bir Uygulama. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 5(2), 114-132.
• ÖZTÜRK, E., & DEMİR, Y. (2015). Finansal Okuryazarlık ve Para Yönetimi: Süleyman Demirel Üniversitesi Akademik Personel Üzerine Bir Uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (68), 113-134.
• SABRİ, M. F., & MACDONALD, M. (2010). Savings Behavior And Financial Problems Among College Students: The Role Of Financial Literacy İn Malaysia. Cross-Cultural Communication, 6(3), 103-110.
• SATOĞLU, S. (2014). Bireysel Yatırımcıları Koruma Aracı Olarak Finansal Okuryazarlık ve Türkiye Uygulaması, Yüksek Lisans Tezi.
• SEVİM, N., TEMİZEL, F., & SAYILIR, Ö. (2012). The Effects Of Financial Literacy On The Borrowing Behaviour Of T Urkish Financial Consumers. International Journal of Consumer Studies, 36(5), 573-579.
• SÖNMEZ, Y., & KILIÇ, E. (2020). Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma: Kastamonu Üniversitesi Örneği. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10(2), 479-497.
• ŞAHİN, M., & BARİŞ, S. (2017). Finansal Okuryazarlık ve Tasarruf Davranışları: Kamu Çalışanları Üzerine Bir İnceleme. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2), 77-103.
• ŞAMİLOĞLU, F., KAHRAMAN, Y. E., & BAĞCI, H. (2016). Finansal Okuryazarlık Araştırması: Erciyes Üniversitesi Öğrencileri Üzerinde Bir Uygulama. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 308-318.
• TÜFEKÇİ, M. T., & DİLEK, Ö. (2022). Finansal Okuryazarlık Düzeyi Üzerine Bir Araştırma: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Örneği. The Journal of International Scientific Researches, 7(1), 99-113.
• VAN ROOİJ, M., LUSARDİ, A., & ALESSİE, R. (2011). Financial Literacy And Stock Market Participation. Journal of Financial economics, 101(2), 449-472.
• WORLD BANK (2009). “The Case for Financial Literacy in Developing Countries: Promoting Access to Finance by Empowering Consumers”.
• YAMAN, E., YUVALI, O. G., & AKSOY, Ö. N. (2021). Bazı Sosyo-Demografik Değişkenler Açısından Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi Bandırma Örneği. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3), 533-548.
• YILDIRIM, M., & BÜYÜKAKIN, F. (2021). Kadınların Finansal Okuryazarlığı Üzerine Bir Değerlendirme: Kocaeli Örneği. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(42), 91-114.
• YILMAZ, E., & ASLAN, T. (2020). Finansal Okuryazarlık Ve Siirt Üniversitesi Öğrencilerine Yönelik Bir Araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (87), 181-202.
• YÜRÜK, M. F. (2023). Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma: Dicle Üniversitesi Örneği. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (33), 426-452.