AN ESSAY IN THE SOCIOLOGY OF EMOTIONS: TRACING INTERACTION RITUALS AND EMOTIONAL RESISTANCE IN PERSEPOLIS

Öz

Persepolis, released in 2007, is an animated film adapted from Marjane Satrapi’s autobiographical graphic novel of the same name. The film presents a detailed portrayal of the life strategies, emotional struggles, and adaptation efforts developed by Marjane and her family as they navigate the profound social and political changes brought about by the Iranian Revolution. This study examines how the shifting social, cultural, and political structure of post-revolutionary Iran shapes the emotional world of Marjane and those around her, drawing on the analytical lens of the sociology of emotions. The sociology of emotions explores how individuals’ emotional experiences are influenced by social structures, cultural norms, interpersonal relationships, and everyday interactions. Grounded in the assumption that social transformations and emotional patterns are closely intertwined, this discipline provides a useful framework for understanding how large-scale societal changes resonate at the level of personal and collective feeling. In this context, the main aim of the study is to reveal how the radical transformations in Iran’s social order after the Revolution influenced the emotional experiences, coping mechanisms, and interaction patterns of individuals. To pursue this aim, the study adopts a qualitative research design and employs discourse analysis for an in-depth examination of the film. The analysis is guided primarily by Randall Collins’s interaction ritual chains theory, which offers valuable insights into how emotional energy, group solidarity, and shared rituals shape social life. Furthermore, Michel Foucault’s concepts of power, discipline, and surveillance are used to interpret the emotion of fear that dominates the social atmosphere of post-revolutionary Iran. The findings indicate that the restructured social order after the Revolution directly shaped the emotional lives of individuals and communities. In this sense, Persepolis serves not only as a powerful narrative but also as a significant visual text for understanding how social change becomes inscribed in emotional experience, making it a valuable resource for the sociology of emotions.

Anahtar Kelimeler

• sociology of emotions
• social structure
• Iran
• cinema
• film analysis

BİR DUYGU SOSYOLOJİSİ DENEMESİ: PERSEPOLİS'TE ETKİLEŞİM RİTÜELLERİ VE DUYGUSAL DİRENİŞİN İZİNİ SÜRMEK

Öz

2007 yılında vizyona giren Persepolis, Marjane Satrapi’nin aynı ismi taşıyan ve çizgi roman olarak yazılmış otobiyografisinin sinemaya uyarlanması ile yapılan bir animasyon filmidir. Filmde İran Devrimi sonrası hayatları değişen Marjane ve ailesinin bu yeni düzene karşı geliştirdikleri yaşam stratejileri, uyum çabaları ayrıntılı bir şekilde anlatılmaktadır. Bununla birlikte bu çalışmada, İran Devrimi sonrası İran’da değişen toplumsal, siyasi ve kültürel yapının filmin başkahramanı Marjane ve çevresindekilerin duygu dünyasına etkisi, duygu sosyolojisi açısından ele alınmaktadır. Duygu sosyolojisi, bireylerin duygularının toplumsal yapı, ilişkiler ve etkileşimler ile nasıl şekillendiğini inceler. Bu disiplin, toplumsal dönüşümler ile bireysel ve kolektif duygular arasında bir paralellik olduğu varsayımına dayanır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, İran Devrimi sonrası toplumsal yapıda meydana gelen köklü dönüşümlerin bireylerin duygusal dünyasını nasıl etkilediğini ortaya koymaktır. Bu amacı gerçekleştirmek için nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve söylem analizi tekniği kullanılarak filmin derinlemesine analizi yapılmıştır. Filmin analizinde, duygu sosyolojisi alanında önemli bir yere sahip olan Randall Collins’in “etkileşim ritüel zincirleri teorisi” temel alınmış, ayrıca devrim sonrası İran toplumsal yapısında egemen olan korku duygusunu anlamlandırmak amacıyla Michel Foucault’nun iktidar ve disiplin kavramları bağlamında değerlendirmeler yapılmıştır. Bu teorik çerçeve, bireylerin duygu deneyimlerini, iktidar ilişkileri ve toplumsal normların, nasıl şekillendirdiğini anlamada kritik bir rol oynamaktadır. Çalışmada elde edilen temel bulgu, devrim sonrası İran’da değişen toplumsal yapının, bireylerin ve toplulukların duygusal deneyimlerini doğrudan etkileme gücüne sahip olduğudur. Bu bağlamda film, duygu sosyolojisi açısından önemli bir görsel ve anlatısal veri kaynağı olup, toplumsal değişimlerin bireylerin duygu dünyasına nasıl yansıdığını anlamak açısından değerli bir inceleme nesnesi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• duygu sosyolojisi
• toplumsal yapı
• İran
• sinema
• film analizi

Kaynakça

1. AHMED, Sara (2014), Duyguların Kültürel Politikası, İstanbul, Sel Yayıncılık.
2. APALI, Yasemin (2021), “Michel Foucault’da İktidar ve Güç”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 5(2), ss. 290-304.
3. ASIL, Fulya (2023), “Kolektif Belleğin Aktarıcısı Olarak Sinema: Persepolis Filminin Feminist Bellek Bağlamında İncelenmesi”, Filmvisio (2), ss. 65-90. https://doi.org/10.26650/Filmvisio.2023.0014
4. ASSMANN, Jan (2008), “Communicative and Cultural Memory”, In Erll, A., & Nünning, A., (Eds.), Cultural Memory Studies: An International and Interdisciplinary Handbook (pp. 109-118), Walter de Gruyter.
5. AYTİMUR, Görkem, R., (2024), “Michel Foucault’da Sanat ve İktidar İlişkisi Üzerine Bir İnceleme”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, Cilt: 17, Sayı: 45, ss. 291-306.
6. BAL, Hüseyin (2016), Nitel Araştırma Yöntem ve Teknikleri, İstanbul, Sentez Yayıncılık.
7. BALABAN, Yüksel (2016), “İran Karşı Devrimi Bağlamında Persepolis Filminin Göstergebilimsel Analizi” Uluslararası Hakemli İletişim ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 11 (11), ss. 353-378.
8. BERG, Bruce, L. & LUNE, Howard (2015), Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Konya, Eğitim Yayınevi.

9. BERİCAT, Eduardo (2012), “Emotions”, Sociopedi.isa, DOI: 10.1177/205684601361
10. BOGDANOVA, Maria., & ABROSİMOVA, Larisa, (2019), “Formation of Students' Body Build as an Element of Western Educational Strategy (in m. Foucault's theory)”, International Journal of Cognitive Research in Science Engineering and Education. https://doi.org/10.5937/IJCRSEE1901131B.
11. BRENNER, Neil (1994), “Foucault's New Functionalism”, Theory and Society, 23, pp. 679-709. https://doi.org/10.1007/BF00992907.
12. CLARKE, Jenelle., & WARİNG, Justin, (2018), “The Transformative Role of Interaction Rituals within Therapeutic Communities”, Sociology of Health & Illness, 40, pp. 1277-1293. https://doi.org/10.1111/1467-9566.12773.a
13. COLLİNS, Randall (1990), “Themes and Variations in the Sociology of Emotions”, T. D. Kemper (ed.), Research Agendas in the Sociology of Emotions, Albany: State University of New York Press, pp. 3-27.
14. COLLİNS, Randall (2004), Interaction Ritual Chains, Princeton University Press.
15. DROPPE, Adam (2023), “Emotional Ambience in Interaction Rituals: A Conceptional Completion to Emotional Energy”, Social Sciences. https://doi.org/10.3390/socsci12090509.
16. EMİRBAYER, Mustafa, GOODWİN, Jeef (1994) “Network Analysis, Culture, and the Problem of Agency”, American Journal of Sociology, 99, pp. 1411-1454. https://doi.org/10.1086/230450.
17. ERMAKOFF, Ivan (2017), “Emotions, Cognition, and Collective Alignment: A Response to Collins”, American Journal of Sociology, 123, pp. 284-291. https://doi.org/10.1086/692782.
18. FOUCAULT, Michel (1992), Disiplin ve Ceza: Hapishanenin Doğuşu, İstanbul, İmge Yayınları.
19. FOUCAULT, Michel (2003), Cinselliğin Tarihi 1: Bilme İstenci (Çev. Hülya Tufan), İstanbul, Ayrıntı Yayınları.
20. GÜÇHAN, Gülseren (1993), “Sinema-Toplum İlişkileri”, Kurgu Dergisi. S.2, ss. 51-71.
21. HALBWACHS, Maurice (1992), On collective memory (L. A. Coser, Trans.), University of Chicago Press.
22. KUŞ, Elif (2012), Nitel-Nicel Araştırma Teknikleri, Ankara, Anı Yayıncılık.
23. KNOTTNERUS, David, J. (2010), “Collective Events, Rituals, and Emotions”, pp. 27. https://doi.org/10.1108/S0882-6145(2010)0000027005.
24. LADKİN, Donna, PROBERT, Joana (2019), “From Sovereign to Subject: Applying Foucault's Conceptualization of Power to Leading and Studying Power within Leadership”, Leadership Quarterly, https://doi.org/10.1016101310.
25. MANOKHA, Ivan (2018), “Surveillance, Panopticism, and Self-Discipline in the Digital Age”, Surveillance & Society. https://doi.org/10.24908/SS.V16I2.8346.a
26. MARSHALL, James, D., (1989), “Foucault and Education”, Australian Journal of Education, 33, pp. 113-99. https://doi.org/10.1177/168781408903300201.
27. MARSHALL, Gordon (1999), Sosyoloji Sözlüğü, Ankara, Bilim ve Sanat Yayınları.
28. NİAN, Zhaohao (2021), “A Book Reviews of Foucault’s Discipline and Punish with Educational Refletions”, Open Access Library Journal, 8, pp. 1-5. https://doi.org/10.4236/OALIB.1107466.
29. PRATESİ, Alessandro (2018), Macro-Structural Relevance of Emotions, pp. 63-90. https://doi.org/10.1007/978-3-319-63109-7_4.
30. SALMELA, Mikko, NAGATSU, Michiru, (2016), “Collective Emotions and Joint Action”, Journal of Social Ontology, 2(1), pp. 33-57.
31. SCHERKE, Katharina, (2011), “Sociology of Emotions”, Historical Developments and Theoretical Approaches in Sociology, – vol. 1.
32. ŞİMŞEK, Şüheda, GEÇER, Ekmel, (2020), “Hegemonik İdeoloji, Birey ve Psiko-Politik Etkileşimler: Persepolis Filmi Örnekliği”, Adam Academy Journal of Social Sciences, 10(1), ss. 241-264. https://doi.org/10.31679/adamakademi.624053
33. TEKİN, Ö., Huriye, ATICI, Sümeyye, (2022), ““Madalyonun Bir Yüzü” Olarak Kadın Bedenine Müdahale: Persepolis Filmi Analizi”, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (40), ss. 529-559. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1054523
34. YILDIRIM, Ali & ŞİMŞEK, Hasan, (2021), “Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri”, Ankara, Seçkin Yayınevi.
35. YILDIRIM, Leman, N., (1979), “İran Devrimi Özelinde Muhafazakârlık İdeolojisinin Eleştirisi: Persepolis Filmi ve Göstergebilimsel Analizi”, International Journal of Social Science, 1(1), ss. 32-52.
36. ZABALA, Jon, VÁZQUEZ, Alexandra, CONEJERO, Susana, & PASCUAL, Aitziber, (2024), “Exploring the Origins of Identity Fusion: Shared Emotional Experience Activates Fusion with the Group Over Time”, The British Journal of Social Psychology. https://doi.org/10.1111/bjso.12723.