MATEMATİK TARİHİNDE KADINLARIN İZLERİ: SELMA SOYSAL’IN ‘TARİHTE BÜYÜK KADIN MATEMATİKÇİLER’ MAKALESİ ÜZERİNDEN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu makale, Prof. Dr. Selma Soysal’ın “Tarihte Büyük Kadın Matematikçiler” başlıklı metnini tarihsel bir kaynak olarak ele alarak, kadın matematikçilerin bilim tarihindeki görünürlüğünü ve katkılarını incelemektedir. Soysal’ın metni, yalnızca biyografik bir derleme değil; aynı zamanda tarihsel bir bilinçlenme çağrısıdır. Hypatia, Émilie du Châtelet, Sofia Kovalevskaya ve Emmy Noether gibi figürler üzerinden bilimsel başarılar ve toplumsal bağlamlar değerlendirilmiştir. Makaleye ek olarak Hz. Hatice ve Hz. Aişe gibi İslam dünyasından bilgileriyle öne çıkan kadınlar da entegre edilerek kültürel çeşitlilik sağlanmıştır. Soysal’ın fonksiyonel analiz alanındaki akademik katkıları, özellikle Hilbert uzayları ve kompakt operatörler üzerine yaptığı çalışmalarla Türkiye’de matematik eğitiminin kurumsallaşmasındaki rolünü ortaya koymaktadır. Ayrıca Soysal’ın üniversite özerkliği ve akademik özgürlük konularındaki yazıları, onun toplumsal sorumluluk bilincini yansıtmaktadır. Bu bağlamda çalışmamız, bilim tarihinin cinsiyetli yapısına eleştirel bir bakış sunarken, kadınların bilgi üretimindeki çok yönlü rollerini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Eğitimsel açıdan ise bu çalışmamız, genç kuşaklara ilham veren bir öğretim materyali niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Selma Soysal
• Kadın matematikçiler
• Bilim tarihi
• Fonksiyonel analiz
• Eğitimde kadınlar

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından maddi olarak desteklenmemiştir.

Proje Numarası

2

Etik Beyan

Bu çalışma herhangi bir insan katılımcı, hayvan deneyi veya kişisel veri içermemektedir. Araştırma süreci boyunca akademik ve etik kurallara riayet edilmiştir.

Teşekkür

Yapıcı değerlendirmeleriniz için şimdiden teşekkür ederim.

TRACES OF WOMEN IN THE HISTORY OF MATHEMATICS: AN EVALUATION BASED ON SELMA SOYSAL’S ARTICLE “GREAT WOMEN MATHEMATICIANS IN HISTORY”

Öz

This article examines Prof. Dr. Selma Soysal’s work “Great Women Mathematicians in History” as a historical source, highlighting the visibility and contributions of women in the field of mathematics. Soysal’s text is not merely a biographical compilation but a call for historical awareness, emphasizing the scientific and social significance of figures such as Hypatia, Émilie du Châtelet, Sofia Kovalevskaya, and Emmy Noether. To enrich the cultural scope, the article also integrates influential women from the Islamic world Hz. Hatice and Hz. Aişe who exemplify intellectual leadership through knowledge transmission and ethical reasoning. In addition to this thematic expansion, the study explores Soysal’s academic contributions to functional analysis, particularly her work on Hilbert spaces and compact operators, which played a foundational role in the institutionalization of mathematics education in Turkey. Her writings on university autonomy and academic freedom further reflect her commitment to intellectual responsibility. By critically engaging with the gendered structure of scientific historiography, this article aims to make visible the multifaceted roles women have played in knowledge production. Educationally, Soysal’s article serves as an inspiring resource for younger generations, offering role models and fostering scientific awareness. Ultimately, the study positions Soysal’s work as both a scholarly and pedagogical tool that contributes to a more inclusive and ethically grounded history of science.

Anahtar Kelimeler

• Selma Soysal
• women mathematicians
• history of science
• functional analysis
• women in education

Destekleyen Kurum

No financial support was received from any institution or organization for this study.

Proje Numarası

2

Etik Beyan

The present study involves no human participants, animal testing, or personal data. All academic and ethical guidelines were strictly followed during the research process.

Teşekkür

I would like to thank you in advance for your valuable and constructive comments.

Kaynakça

1. AKGÜNDÜZ, A., (2005), “İslam’da kadın ve bilgi”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 12(2), 78–91.
2. ARSLAN, A., (2015), “Türkiye’de matematik eğitimi ve bilimsel yayıncılık”, Matematik ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 12–25.
3. BOYER, C. B., MERZBACH, U. C., (2011), “A history of mathematics (3rd ed.)”, Wiley.
4. BURTON, D. M., (2010), “The history of mathematics: An introduction (7th ed.)”, McGraw-Hill.
5. COOKE, R. (2005), “The history of mathematics: A brief course”, Wiley.
6. DEMİR, S.,(2012), “Türkiye’de matematik eğitiminin tarihsel gelişimi”, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 45–60.
7. DZİELSKA, M., (1995), “Hypatia of Alexandria”, Harvard University Press.
8. FAUVEL, J., GRAY, J. (Eds.), (1987), “The history of mathematics: A reader”, Macmillan.

9. GRAY, J., (2008), “Worlds out of nothing: A course in the history of geometry in the 19th century”, Springer.
10. GÜMÜŞOĞLU, F., (2001), “Selma Soysal ve Cumhuriyette iz bırakanlar”, Kaynak Yayınları, 422–425.
11. HENRION, C. M.,(1997), “Women in mathematics: The addition of difference”, Indiana University Press.
12. HODGKIN, L., (2005), “A history of mathematics: From Mesopotamia to modernity”, Oxford University Press.
13. İBN HİŞAM, (1990), “Siretü’n-Nebi”, Diyanet Yayınları.
14. İBN SA’D, (2000), “Tabakâtü’l-Kübra”, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
15. İHSANOĞLU, E., (2006), “Osmanlı bilim mirası”, IRCICA Yayınları.
16. İTÜ Arşivi, (2020), “Selma Soysal’ın akademik faaliyetleri”, İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları.
17. KARAMAN, H., (2011), “Hz. Aişe’nin ilimdeki yeri”, İslamî Araştırmalar Dergisi, 24(3), 45–60.
18. KATZ, V. J., (2009), “A history of mathematics: Brief version”, Pearson.
19. KOBLITZ, A. H., (1983), “A convergence of lives: Sofia Kovalevskaia”,Rutgers University Press. Mathematics Genealogy Project, (2025), “ Selma Soysal profile”, Retrieved from https://www.mathgenealogy.org
20. MC GRAYNE, S. B.,(2001), “Nobel prize women in science”,Joseph Henry Press.
21. OSEN, L. M.,(1974), “Women in mathematics”, MIT Press.
22. ROWE, D. E., GREBING, M., (2008), “Emmy Noether: Mathematician extraordinaire”, Springer.
23. SERTÖZ, S.,(2011), “Selma Soysal”, Matematik Dünyası, IV, 36–38.
24. SOYSAL, S., (1967), “Yüksek matematik dersleri: Reel sayılar sistemi”, Arı Kitabevi.
25. SOYSAL, S., (1998), “Sevgili hocalarım Ratip Berker – Cahit Arf”, İTÜ Vakfı Dergisi, 26, 45–50.
26. SOYSAL, S., (2000), “Tarihte büyük kadın matematikçiler”, Bilim ve Ütopya, 72, 118–124.
27. SOYSAL, S., (2005), “Her şey en iyisi için”, İTÜ Vakfı Dergisi, 15, 10–13.
28. SOYSAL, S., (2006), “Türkiye’nin ilk kadın profesörünün özerk üniversite anıları”, Bilim ve Gelecek, 28, 64–70.
29. SOYSAL, S., (2006), “Türk matematiğinin hanımefendisi Suzan Hoca’nın ardından”, Bilim ve Gelecek, 28, 92–93.
30. STILLWELL, J., (2010), “Mathematics and its history”, Springer.
31. TÜBA., (2015), “Türkiye’de kadın bilim insanları raporu”, Türkiye Bilimler Akademisi.
32. YILDIRIM, N., (2005), “Türkiye’de matematik tarihi yazımı”, Bilim ve Ütopya, 142, 30–35.
33. ZİNSSER, J. P., (2006), “La dame d’esprit: A biography of Émilie du Châtelet”, Viking.