PERSIAN POLITICAL CULTURE THROUGH MYTHICAL FEMALE FIGURES IN THE ŞEHNÂME

Öz

This study examines the mythical female figures in Ferdowsi’s Shahnameh within the framework of Persian political culture. The Achaemenid Empire (550–330 BCE) is considered as a historical background, and particular attention is given to the Persepolis Fortification Tablets in order to contextualize women’s roles in economic activities and courtly structures. However, the Shahnameh is not treated as a historical chronicle but as a cultural narrative through which political values are constructed and transmitted. The study analyzes the figures of Gordafarid, Sudabeh, Rudabe, Tahmine, Manijeh, and Farangis, focusing on how themes such as resistance, protection of order, dynastic continuity, lineage, political choice, and legitimacy are associated with female representation. These figures are evaluated not as historical individuals but as symbolic representations reflecting how the Persian past is interpreted within cultural memory. The findings demonstrate that female identity in the epic narrative is not confined to a single role; rather, women are positioned within multiple functions related to the construction, preservation, and transformation of political order. By maintaining a methodological distinction between historical data and epic narrative, the study contributes to a more nuanced understanding of Persian political thought through its cultural representations.

Anahtar Kelimeler

• Shahnameh
• Achaemenid Empire
• Persian political culture
• mythical female figures
• legitimacy

ŞEHNÂME’DE MİTİK KADIN FİGÜRLERİ ÜZERİNDEN PERS SİYASAL KÜLTÜRÜ

Öz

Bu çalışma, Firdevsî’nin Şehnâme adlı eserinde yer alan mitik kadın figürlerini İran siyasal kültürü çerçevesinde incelemektedir. Çalışmada Ahameniş İmparatorluğu (MÖ 550–330) tarihsel bir arka plan olarak ele alınmakta; özellikle Persepolis Tahkimat Tabletleri üzerinden kadınların ekonomik faaliyetler ve saray çevresi içindeki konumuna ilişkin veriler dikkate alınmaktadır. Bununla birlikte Şehnâme, tarihsel bir kronik olarak değil, siyasal değerlerin kültürel hafızada yeniden üretildiği bir anlatı olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, Gordafarid, Sudabeh, Rudabe, Tahmine, Manijeh ve Farangis figürleri üzerinden kadın kimliğinin direniş, düzenin korunması, hanedan sürekliliği, soy aktarımı, siyasal tercih ve meşruiyet gibi kavramlarla nasıl ilişkilendirildiğini analiz etmektedir. Bu figürler tarihsel kişiler olarak değil, İran geçmişinin kültürel düzlemde nasıl anlamlandırıldığını gösteren sembolik temsiller olarak ele alınmaktadır. Elde edilen bulgular, kadın kimliğinin epik anlatıda tek boyutlu bir rol ile sınırlanmadığını; aksine siyasal düzenin kurulması, korunması ve yeniden üretilmesi süreçlerinde farklı işlevler üstlendiğini göstermektedir. Çalışma, epik anlatı ile tarihsel bağlam arasındaki metodolojik ayrımı koruyarak, İran siyasal düşüncesinin kültürel temsilleri üzerinden yeniden değerlendirilmesine katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şehnâme
• Ahameniş İmparatorluğu
• Pers Siyasal Kültürü
• Mitik Kadın Figürleri
• Meşruiyet

Kaynakça

1. Ashrafzadeh, R., & Rahmanian, E. (2020). Women in Shahnameh: Mythical and epic representations. Revista Humanidades, 10(2), 45–60.
2. Briant, P. (2002). From Cyrus to Alexander: A history of the Persian Empire. Eisenbrauns.
3. Brosius, M. (1996). Women in ancient Persia, 559–331 BC. Oxford University Press.
4. Brosius, M. (2010). Women i. In pre-Islamic Persia. In Encyclopaedia Iranica. Retrieved from https://www.iranicaonline.org
5. Davis, D. (Trans.). (2006). Shahnameh: The Persian Book of Kings. Viking.
6. Ferdowsi. (2016). Shahnameh: The Persian Book of Kings (D. Davis, Trans.). Penguin Classics. (Original work published ca. 1010)
7. Firdevsî. (2014). Şehname (N. Lugal, Çev.). Kabalcı Yayınları.
8. Hallock, R. T. (1969). Persepolis Fortification Tablets. University of Chicago Press.

9. Henkelman, W. F. M. (2008). The Other Gods Who Are: Studies in Elamite-Iranian Acculturation Based on the Persepolis Fortification Texts. Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten.
10. Kaska, Ç. (2019). Şâhnâme’deki Kadınlar. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-16. https://izlik.org/JA92JL82WD
11. Khaleghi-Motlagh, D. (2012). Women in the Shahnameh: Their history and social status within the framework of ancient and medieval sources (B. Neuenschwander, Trans.). Mazda Publishers.
12. Kuhrt, A. (2007). The Persian Empire: A Corpus of Sources From The Achaemenid Period. Routledge.
13. Lenfant, D. (2021). Eunuchs as Guardians of Women in Achaemenid Persia. Greek, Roman, and Byzantine Studies, 61(3), 321–345.
14. Llewellyn-Jones, L. (2013). King and Court in Ancient Persia 559 to 331 BCE. Edinburgh University Press.
15. Mozafari, N. (2016). The Status of Women in Shahnameh. Language in India, 16(7), 112–124.
16. Öncü, F. (2018). Persepolis ve çevresinin “Anadolulu” kadın ve çocuk işçileri (kurtaš’lar): M.Ö. 509-458. Tarih Araştırmaları Dergisi, 37(63), 17-48. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000676
17. Wiesehöfer, J. (1996). Ancient Persia From 550 BC to 650 AD. I. B. Tauris. Yarshater, E. (Ed.). (1983–). The Cambridge History of Iran (Vols. 1–7). Cambridge University Press.
18. Yıldırım, N. (2008). Pers Mitolojisi Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
19. Zahmetî, S. B. (1390/2011). Tahlîl-i Âmârî-i Pâygâh-i İctimâî-i Zenân-i Şâhnâme, Pejûheşnâme-i Edeb-i Hamâsî, s.149-78.
20. Zengin, G. E. (2017). Şehnâme’de Kadın ve Ölüm Teması. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 59, 71–82.
21. http://www.perseus.tufts.edu
22. https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-1492/antik-perste-kadinlar/