İBN TUFEYL’İN ‘‘HAY BİN YAKZAN’’ ESERİNDE KULLANILAN METAFORİK UNSURLAR

Öz

Bu çalışma, Endülüs felsefe geleneğinin öncü isimlerinden İbn Tufeyl’in Hay Bin Yakzan adlı eserini akıl, doğa, vahiy ve metafizik bilgi ilişkisi bağlamında epistemolojik ve alegorik açıdan incelemektedir. Eser, dış dünyadan ve toplumsal koşullanmalardan tamamen yalıtılmış bir ıssız adada büyüyen Hay’ın, hiçbir dış kılavuz olmaksızın yalnızca duyusal algı, akıl yürütme ve sezgi yoluyla mutlak hakikate ulaşma serüvenini konu edinir. İbn Tufeyl, “meşriki hikmet” anlayışı çerçevesinde şekillendirdiği felsefi sistemini teorik bir üslup yerine sembolik ve metaforik bir anlatıyla somutlaştırmıştır. Çalışmada, ıssız ada, anne ceylan, emzirme, ateş, güneş gibi anahtar metaforlar analiz edilerek insanın fiziksel olandan metafizik olana yükseliş aşamaları çözümlenmiştir. Eserin son bölümünde yer alan Absal ve Salaman karakterleri üzerinden ise din-felsefe ve akıl-vahiy uzlaşısı problematiği ele alınmıştır. Hay ile Absal’ın mistik ve felsefi hakikati topluma aktarma girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanması, hakikatin evrenselliği ile bireylerin ontolojik algı kapasiteleri arasındaki farkı ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, İbn Tufeyl’in rasyonalizm ile mistisizmi dengeli bir sentezde buluşturduğunu ve Hay Bin Yakzan’ın felsefi düşüncenin sınırlarını sınayan özgün bir laboratuvar niteliği taşıdığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İbn Tufeyl
• Hay Bin Yakzan
• Metafor
• Akıl-Vahiy İlişkisi
• Meşriki Hikmet
• İslam Felsefesi.

METAPHORICAL ELEMENTS USED IN IBN TUFEYL'S “HAY BIN YAKZAN”

Öz

This study examines Hayy ibn Yaqzan, the seminal work of Ibn Tufayl, a leading figure of the Andalusian philosophical tradition, from an epistemological and allegorical perspective within the context of the relationship between reason, nature, revelation, and metaphysical knowledge. The work centers on the journey of Hay, who grows up on a deserted island completely isolated from the external world and social conditioning, to attain absolute truth without any external guidance, relying solely on sensory perception, rational deduction, and intuition. Within the framework of his concept of “Oriental Philosophy” (Hikmat al-Mashriq), Ibn Tufayl contextualized his philosophical system through a symbolic and metaphorical narrative rather than a purely theoretical discourse. In this study, key metaphors such as the deserted island, the mother roe deer, suckling, fire, and the sun are analyzed to decipher the stages of human ascension from the physical to the metaphysical realm. Furthermore, the problem of the reconciliation between religion and philosophy, as well as reason and revelation, is addressed through the characters of Absal and Salaman in the final part of the work. The failure of Hay and Absal’s attempts to convey mystical and philosophical truths to society highlights the discrepancy between the universality of truth and the ontological cognitive capacities of individuals. Consequently, this study demonstrates that Ibn Tufayl established a balanced synthesis between rationalism and mysticism, and that Hay ibn Yaqzan functions as an original laboratory that tests the boundaries of philosophical thought.

Anahtar Kelimeler

• Ibn Tufayl
• Hayy ibn Yaqzan
• Metaphor
• Relationship between Reason and Revelation
• Oriental Philosophy
• Islamic Philosophy

Kaynakça

1. BAYRAKDAR, M. (2010, Eylül). İslam Düşünce Tarihi. Anadolu Üniversitesi, İlahiyat Önlisans Programı. (B. Tatar, A. Arkan , E. Bekiryazıcı, & B. Köroğlu, Dü) Eskişehir.
2. ÇALDAK, H. (2021). “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin İlahiyat Kavramına İlişkin Metaforik Algıları”. EKEV Akademi Dergisi, 25(88), 241.
3. ÇALDAK, H. (2021). “Mantık Dersi Alan Öğrencilerin Mantık Kavramına İlişkin Metaforları”. Journal of History School, IV, 4560-4576.
4. ÇALDAK, H. (2021). “Üniversite Öğrencilerin Bakış açısı ile ‘kadına şiddet kavramı’”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 15.
5. DEMIR, C. P., & KARAKAŞ, Y. (2019, Aralık). “Metaforlar ve Metaforik Anlatımlar”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(4).
6. HARMANCI, M. (2007). İslam Felsefesinde Metaforik Üslup. T.C. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, İslam Felsefesi Bilim Dalı. konya.
7. KÖROĞLU, B. (2018). İbn Bacce ve İbn Tufeyl, Felsefe Endülüs'te. İslam Felsfesi, Tarih ve Problemler, İbn Haldun Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi. (M. Kaya, Dü.) Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
8. KUTLUER, İ. (1999). “İbn Tufeyl”. DİA, 20. İstanbul: TDV Yayınları. PARIN, O. (2017). “Metaforlar: Hayat, Anlam ve Dil”. Söylem Filoloji Dergisi, 3.

9. SÖYLEMEZ, İ. (2020). İbn Tufeyl'in Hay B. Yakzan ve Danıel Defoe'nun Robinson Crusoe Adlı Eserlerinin Tarihsel Fenomenolojik Açıdan İncelenmesi. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi. Erzincan.
10. TANRIVERDI, E., & Yazıcı, H. (2009). “İbn Tufeyl'in Hay B. Yakzan’ı Hakkında”. Şarkiyat Mecmuası, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, (14).
11. TUFEYL. (2004). Hay Bin Yakzan. (M. Yaltkaya, & B. Reşit, Çev.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
12. YAVUZ, Y. Ş. (2007). “Nübüvvet”. DİA, 33. İstanbul: TDV Yayınları.
13. YÜCEL, H. (2020). İbn Tufeyl'in Hayy B. Yakzan'daki İnsanın Kökenine Ve Alemin Mahiyetine Dair ikilemler Üzerine. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü. Ankara.