Peyzaj Mi̇marlığı Eği̇ti̇mi̇nde Ergonomi̇k Kentsel Donatı Tasarımı Üzeri̇ne Uygulamalı Bi̇r Eği̇ti̇m Modeli̇ Öneri̇si̇

Öz

Çalışmada peyzaj mimarlığında ergonomik kentsel donatı tasarımı üzerine uygulamalı bir eğitim modeli önerisi sunmak amaçlanmıştır. Model kapsamında öğrencilerden bir kent parkı tasarımı geliştirmeleri istenmiş ve bu tasarımlarda donatı elemanlarını kullanıcı ergonomisine uygun şekilde yerleştirilmesi hedeflenmiştir. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı çalışmada Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Bölümünde Mimaride Ergonomi dersi kapsamında yürütülen uygulamalı bir eğitim sürecine odaklanılmıştır. Uygulama sonunda seçilen beş (5) proje içerik analizi yöntemiyle tasarım konsepti, plan organizasyonu, donatı ergonomisi, erişilebilirlik ve bitkilendirme stratejileri bağlamında değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde plan ve kesit çizimleri üzerinden ergonomik standartlara dayalı kriterler referans alınarak karşılaştırmalı analizler yapılmıştır. Analizler sonucunda öğrencilerin donatıların yerleşiminde ergonomik kriterlere uygun nitelikte kararlar aldıkları tespit edilmiştir. Fakat plan ağırlıklı çalışmaları ve kesitlerin son aşamada üretilmesi nedeniyle düşey mekan çözümlemelerinde eksiklikler olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışma öğrencilere konforlu ve kapsayıcı mekanlar üretme konusunda çok boyutlu bir tasarım pratiği kazandırmakta ve peyzaj mimarlığı eğitiminde ergonomi temelli yaklaşımın önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ergonomi
• kentsel donatı
• peyzaj mimarlığı eğitimi
• kullanıcı konforu
• eğitim modeli

An Applied Educational Model Proposal on Ergonomic Urban Furniture Design in Landscape Architecture Education

Öz

This study aims to propose an applied educational model focused on ergonomic urban furniture design within the field of landscape architecture. As part of the model, students were tasked with developing a city park design, with the objective of placing urban furniture elements in accordance with user ergonomics. Employing a qualitative research method, the study focused on a hands-on educational process conducted within the 'Ergonomics in Architecture' course at the Department of Landscape Architecture, Nevşehir Hacı Bektaş Veli University. At the end of the implementation, five (5) selected student projects were evaluated through content analysis in terms of design concept, plan organization, furniture ergonomics, accessibility, and planting strategies. During the analysis phase, comparative assessments were carried out based on ergonomic standards using plan and section drawings as references. The results indicated that students made decisions aligned with ergonomic criteria in the placement of furniture. However, due to a design process focused primarily on plan drawings and the production of sections at a later stage, deficiencies were observed in the vertical spatial resolutions. In conclusion, this study provides students with a multidimensional design practice for creating comfortable and inclusive spaces, while highlighting the importance of an ergonomics-based approach in landscape architecture education.

Anahtar Kelimeler

• Ergonomics
• urban furniture
• landscape architecture education
• user comfort
• education model

Kaynakça

1. Külekçi, E. (2018). Kent Donatı Elemanlarında Özgün Tasarımların Peyzaj Ergonomisi Yaklaşımıyla İrdelenmesi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 3(2), 89-109. https://doi.org/10.30785/mbud.419786.
2. Gülgün, B. ve Türkyılmaz, B. (2001). Peyzaj mimarlığında ve insan yaşamında ergonominin yeri-önemi ve Bornova örneğinde bir araştırma. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2001, 38 (2-3):127-134.
3. Bayramoğlu, E. ve Özdemir, B. (2012). Trabzon Kent Merkezi, Uzun Sokak Kentsel Donatı Elemanlarının Kent Kimliği Açısından Değerlendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 12(2), 182-191.
4. Karayılmazlar, A.S. (2017). Kamusal Alanların Kentsel Ergonomi Açısından İrdelenmesi, Bartın Örneği. Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Bartın.
5. Eşkil, M. (2011). Kentsel tasarımda donatı elemanlarının algısal etkisi. Megaron, 6(1), 25–33.
6. Civelek, P., & Atabeyoğlu, Ö. (2024). Donatı Erişilebilirliği ve Ergonomi Bakımından Trabzon Zağnos Vadisi. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 7(2), 111-113.
7. Gülgün, B. ve Altuğ, İ. (2006). İzmir Kıyı Bandı Uygulamalarında Ergonomik Standartlara Uygunluğun Değerlendirilmesi Üzerine Bir Araştırma. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 43(1), 145 156.
8. Salama, A. M. (2016). Spatial design education: New directions for pedagogy in architecture and beyond. Routledge.

9. Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
10. Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic Books.
11. Barrows, H. S. (1996). Problem-based learning in medicine and beyond: A brief overview. New Directions for Teaching and Learning, 68, 3-12. https://doi.org/10.1002/tl.37219966804.
12. Öztürk, Z., & Akçay, E. (2020). Mimarlık eğitiminde eleştiri kültürünün dönüşümü: Yeni pedagojik yaklaşımlar. Mimarlık ve Eğitim Dergisi, 24(2), 45–58.
13. Uzun, G., & Gülgün, B. (2003). "Ergonomi ve peyzaj tasarımında kullanıcı ölçeği." ZKÜ Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 5(4), 51-60.
14. Civelek, D., & Atabeyoğlu, Ö. (2024). Kamusal alanlarda ergonomi ve donatı standartları. Ankara: İdeal Kent Yayınları.
15. Bayramoğlu, E., & Özdemir, Y. (2012). Kentsel donatı elemanları ve tasarım ilkeleri. İstanbul: Literatür Yayıncılık.
16. Rinaldi, A., Viviani, S., & Busciantella-Ricci, D. (2025). Urban Furniture Design Strategies to Build Healthy and Inclusive Neighborhoods. Sustainability, 17(3), 859.
17. Gumasing, M. J. J., Cruz, I. S. V. D., Piñon, D. A. A., Rebong, H. N. M., & Sahagun, D. L. P. (2023). Ergonomic factors affecting the learning motivation and academic attention of SHS students in distance learning. Sustainability, 15(12), 9202.
18. Okulova, L. P. (2020). An ergonomic approach to higher education of psychology and pedagogy students. Revista espacios, 41(02).
19. Bayramoğlu, E., Akıncı, Y. A. ve Demirel, Ö. (2016). Interaction Between Urban Design and Ergonomics of Fittings: Case Study of Trabzon Coastal Area. Journal of Environmental Protection and Ecology, 17(2), 711-718.
20. Neufert, E., Neufert, P. (2002). Architects’ data, third edition. B. Baiche ve N. Walliman (Ed.). Wiley Blackwell. Uzun, G. (2002). Peyzaj konstrüksiyonu II, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Genel Yayın No: 137, Ders Kitapları Yayın No: A-42, Adana, 296 s.
21. Kirazlı, M. B. ve Aşur,F., (2023). Examinatıon of the urban furniture elements of Van 15 Temmuz Şehitler Park in terms of landscape architecture. Journal of Environmental and Natural Studies, 5(2), 136-149.
22. Çelikyay, S., & Karayılmazlar, A. S. (2016). Bartın kent merkezindeki kamusal alanların kentsel ergonomi ve kent kimliği açısından incelenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 18(2), 224-238.
23. Karakuş, M. K. (2016). Engellilere Yönelik Kent Mobilyaları Üzerine İnceleme. Haliç Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
24. Akın, Ö., & Demir, M. (2021). Karamürsel ilçesi (kocaeli) kıyı bandı rekreasyonel alanlarında kentsel donatı elemanlarının ergonomi kriterleri yönünden değerlendirilmesi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(1), 268-287.
25. Yörük, İ., Gülgün, B., Sayman, M., ve Ankaya, F. Ü. (2006). Peyzaj Planlama Çalışmaları Kapsamında Ege Üniversitesi Kampüs Örneğindeki Peyzaj Donatı Elemanlarının Ergonomik-Antropometrik Açıdan İrdelenmesi, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 43(1), 157-168.
26. Şişman, E, E. ve Yetim, L. (2004). Tekirdağ kentinde donatı elemanlarının peyzaj mimarlığı açısından irdelenmesi. Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 5(1): 43-51.
27. Yücel, G.F. (2006). Kamusal açık mekânlarda donatı elemanlarının kullanımı, Ege Mimarlık Dergisi, (4) 59, 26-29.
28. Türk Standartları Enstitüsü (TSE) (2024), Türkiye. Erişim Adresi (07.07.2025) https://www.tse.org.tr/. Şerefhanoğlu, M. (1991). Kentsel tasarımda aydınlatmanın rolü. 1. Kentsel Tasarım ve Uygulamalar Sempozyumu, Mimar Sinan Üniversitesi, İstanbul, 131-140.
29. Başal M, Memlük Y, Yılmaz O, Kurum E. (1997). Peyzaj Konstrüksiyonu, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları: 1484, Ders Kitabı: 445, 160S. Ankara.
30. Yılmaz, T. ve Gökçe, D. (2014). Parkların Engelli Bireylerin Serbest Dolaşımı Açısından Erişilebilirliğinin İrdelenmesi, Antalya Atatürk Kültür Parkı Örneği. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 27(1), 21-30. Kuter, N. & Çakmak, M. (2017). Kamusal Dış Mekânlarda Engelliler İçin Tasarım: Ankara, Seğmenler Parkı Örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 3(2), 93-110.
31. Kuter, N. ve Kaya, Z. (2019). Kentsel donatı elemanlarının peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi: Çankırı Örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(1),s. 81-96. Öztürk, S. ve İsmail, T. S. Y. (2015). Kastamonu Kent Merkezinde Fiziksel Engelli Hareketliliği. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 3(3), 511-516.
32. Alpagut, Z. (2005). Kamu Mekanlarında Kent Mobilyalarından Bilgilendirme, Yönlendirme ve İşaretlendirme Elemanlarının İrdelenmesi: Taksim Örneği. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İTÜ.
33. Aydoğdu, H. (2017). Kentsel Donatı Elemanlarının Peyzaj Mimarlığında Kullanımı. Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Lisans Bitirme Tezi, Konya. Aygün, E., Korkut, A. ve Kiper, T. (2018). Engelli Bireyler İçin Kentsel Dış Mekânlara Erişilebilirliğin İncelenmesi: Tekirdağ Örneği. Artium (2), 20-32.