Okul Öncesi Eğitim Alanındaki Lisansüstü Eğitim Tezleri Kapsamında Okula Uyum: Bir Sistematik Literatür Taraması

Öz

Bu çalışmada, “Okul öncesi eğitimde okula uyum” konusuyla ilgili olarak Türkiye’de 01.01.2010-31.12.2025 tarihleri arasında yayımlanan lisansüstü tezlerin incelenmesi amaçlanmaktadır. Sistematik Literatür Taraması-SLT yöntemiyle gerçekleştirilen bu araştırmanın çalışma grubunu “Okul öncesi eğitimde okula uyum” konusuyla ilgili Türkiye’de 01.01.2010-31.12.2025 tarihleri arasında yayımlanan 32 lisansüstü tez oluşturmaktadır. Çalışma kapsamına dahil edilen tezler, Sistematik Literatür Taraması yönteminin felsefesine uygun olarak, öncelikle araştırma konusunun belirlenmesi ve sonrasında dahil etme-çıkarma kriterleri belirlenmesi neticesinde seçilmiştir. Lisansüstü tezlerden elde edilen veriler, Betimsel Analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Yapılan çözümlemeler neticesinde ilgili konu hakkında yayımlanmış olan yüksek lisans tezi sayısının, doktora tezi sayısından oldukça fazla olduğu; yayımlanmış olan lisansüstü tezlerin en çok Temel Eğitim, İlköğretim ve Okul Öncesi Eğitimi Anabilim Dallarında çalışıldığı anlaşılmıştır. İncelenen lisansüstü tezlerin yöntem ve desenlerine bakıldığında ise tezlerde en çok nicel araştırma yöntemlerinin ve ilişkisel tarama deseninin tercih edildiği görülmektedir. Bu tezlerde veri kaynağının genel olarak öğretmenler olduğu, çocuklar ve ebeveynlerin de bazı tezlerde veri kaynağını oluşturdukları anlaşılmaktadır. Lisansüstü tezlerde veriler elde edilirken genel olarak öğretmen değerlendirmesine dayalı likert tipi ölçeklerin kullanıldığı ve veri analizi sürecinde ise ağırlıklı olarak parametrik ve non-parametrik testlerin kullanıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim
• Okula uyum
• Lisansüstü tezler
• Sistematik Literatür Taraması

School Adjustment in the Context of Postgraduate Theses in the Field of Preschool Education: A Systematic Literature Review

Öz

This study aims to examine postgraduate theses published in Turkey between January 1, 2010, and December 31, 2025, on the topic of “school adjustment in preschool education.” This research, conducted using the Systematic Literature Review (SLR) method, consists of 32 postgraduate theses published in Turkey between January 1, 2010, and December 31, 2025, on the topic of “school adjustment in preschool education.” The theses included in the scope of the study were selected in accordance with the philosophy of the Systematic Literature Review method, primarily by determining the research topic and subsequently establishing inclusion and exclusion criteria. Data obtained from postgraduate theses were analyzed using the Descriptive Analysis method. The analysis revealed that the number of published master's theses on the subject was significantly higher than the number of doctoral theses; it was also found that the majority of published postgraduate theses were in the departments of Primary Education and Preschool Education. When examining the methods and designs of the postgraduate theses reviewed, it is seen that quantitative research methods and correlational survey designs are most frequently preferred in the theses. It is understood that in these theses, the data source is generally teachers, while children and parents also constitute the data source in some theses. It has been concluded that in postgraduate theses, data is generally obtained using Likert-type scales based on teacher evaluation, and that parametric and non-parametric tests are predominantly used in the data analysis process.

Anahtar Kelimeler

• Preschool education
• School adjustment
• Postgraduate theses
• Systematic Literature Review

Kaynakça

1. Ahi, B. & Kıldan, A.O. (2013.) Türkiye’de okul öncesi eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi (2002-2011). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(27), 23-46.
2. Akıncı Düzel, S. (2023). Okul öncesi dönemdeki özel gereksinimli çocukların okula uyum durumlarının incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
3. Akış, G. (2018). Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş grubu çocukların okula uyumlarını yordayan değişkenlerin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
4. Aktaş Arnas, Y., Aslan, D. & Günay Bilaloğlu, R. (2014). Okul öncesi dönemde fen eğitimi (4. Baskı). Vize Yayıncılık.
5. Alanyüz Öz, E. (2024). Okul öncesi dönem 48-72 aylık çocukların yürütücü işlev becerileri ve okula uyum düzeylerinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
6. Arabacıoğlu, B. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarının okula uyum düzeyleri ile ebeveyn tutumları ve çocuğun mizaç özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
7. Atış Akyol, N. & Tuğluk, E. (2024). Okul öncesi eğitimde okula uyum: Türkiye’de yapılmış çalışmaların incelenmesi. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 5(2), 206-227. https://doi.org/ 10.54637/ebad.1531169.
8. Atmaca, G. (2025). Okul öncesi dönem çocukların okula uyum düzeylerinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Giresun Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Giresun.

9. Aydos, E.H., Uysal, H. & Akman, B. (2014). Sınıfa uyum öğretmen gözlemi-kontrol listesi'nin Türkçeye uyarlama çalışması. Kastamonu Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(2), 809 - 824.
10. Bakkaloğlu, H., & Sucuoğlu, B. (2018). Okul öncesi sınıflardaki özel gereksinimli olan ve olmayan çocukların okula uyumları. İlköğretim Online, 17(2), 580-595.
11. Dockett, S., & Perry, B. (2007). Trusting children's accounts in research. Journal of Early Childhood Research, 5, 47 - 63.
12. Erdinç, H.B. (2022). Covıd-19 pandemisi sürecinde okul öncesi eğitime yeni başlayan özel gereksinimli çocukların okula uyumlarının incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
13. Erten, H. (2012). Okul öncesi eğitime devam eden 5-6 yaş çocuklarının sosyal beceri, akran ilişkileri ve okula uyum düzeyleri arasındaki ilişkilerin izlenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
14. Gedik, S. (2015). Öğretmen algılarına göre 60-66 aylık çocuklarda okula uyumun incelenmesi (Fatih ilçesi örneği) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yeditepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
15. Gill, S., Winters, D., & Friedman, D.S. (2006). Educators’ views of pre-kindergarten and kindergarten readiness and transition practices. Contemporary Issues in Early Childhood, 7(3), 213-227. https://doi.org/10.2304/ciec.2006.7.3.213.
16. Gough, D., Oliver, S., & Thomas, J. (2012). An ıntroduction to systematic reviews. Los Angeles, CA: Sage. Güllüdağ, K. (2025). Okul öncesi dönemdeki yabancı çocukların okula uyum süreçlerinde türkçenin rolünün incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
17. Güven, Y. & Işık, B. (2006). Beş yaş çocukları için marmara sosyal duygusal uyum ölçeğinin (MASDU-5 Yaş) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 23, 125–142.
18. Kaufman, S.E., Pianta, R.C. & Cox, M.J. (2000). Teachers' judgments of problems in the transition to kindergarten. Early Childhood Research Quarterly, 15(2), 147–166. https://doi.org/10.1016/S0885-2006(00)00049-1.
19. Kaya, Ö. S. (2014). Okul öncesi dönemdeki çocukların okula uyum düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
20. Kaya Daşik, M. & Kazu, İ. (2025). Okul öncesi eğitim alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4): 1558-1578
21. Köleoğlu, K. (2023). Geliştirilen sosyal beceri eğitim programının okul öncesi dönem çocuklarının sosyal becerilerine, problem davranışlarına ve okula uyumlarına etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
22. Kurt, F. (2017). Okul öncesi çocuklarının okula uyumlarına ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi: şanlıurfa örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
23. Kurt Esen, O. (2016). Farklı sosyo-ekonomik düzeylerdeki anaokuluna başlayan çocukların okula uyum süreci ve nörebilişsel bağıntıların incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
24. Ladd, G. W., Herald, S. L., & Kochel, K. P. (2006). School readiness: are there social prerequisites? Early Education and Development, 17(1), 115–150. https://doi.org/10.1207/s15566935eed1701_6
25. Lambert, V. A., & Lambert, C. E. (2012). Qualitative descriptive research: an acceptable design. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 16, 255-256.
26. Mamur Kar, H. (2022). Okul öncesi çocukların okula uyumlarının kaygı durumlarıyla ilişkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
27. Mercan Uzun, E. (2015). Okul öncesi dönemde uygulanan “okula hazırız” eğitim programının ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin okula uyum ve hazırbulunuşluk düzeylerine etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
28. Miles, M.B. ve Huberman, A.M. (1994). Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. New York: Sage Publications, Inc.
29. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı. 25 Aralık 2025 tarihinde https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programokuloncesiOnayli.pdf adresinden erişildi.
30. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & PRISMA Group (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. PLoS medicine, 6(7), e1000097. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000097.
31. Nur, İ. (2020). Okul öncesi çocuklarının ebeveynleri, öğretmenleri ve arkadaşları ile ilişkilerinde sahip oldukları zihinsel temsillerinin okula uyumla ilişkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
32. Nur, İ., & Aktaş-Arnas, Y. (2019). Psychometric properties of the school liking and avoidance questionnaire in a Turkish preschool sample. International Journal of Assessment Tools in Education, 6(4), 539-554. https://doi.org/10.21449/ijate.571664
33. Ogelman, H. & İbiş, Ö. (2025). Okul öncesi eğitimde okula uyum konulu makale ve tezlerin incelenmesi. Educatione, 4(2), 93-122.
34. Önder, A. & Gülay, H. (2010). 5-6 yaş çocukları için okula uyum öğretmen değerlendirme ölçeği’nin güvenirlik ve geçerlik çalışması. International Online Journal of Educational Sciences, 2 (1), 204-224.
35. Özarslan, N. (2014). Birinci sınıfta öğrenim görmekte olan (60-71 ve 72-84 aylık) öğrencilerin okul olgunluğu düzeyleri ve bu öğrencileri okutmakta olan öğretmenlerin gözlediği okula uyum ve sınıf yönetimi sorunları (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
36. Özen Altınkaynak, Ş. & Akman, B. (2019). Okul öncesi dönemdeki çocukların okula uyum becerilerine anne baba tutumlarının etkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(1), 19-36.
37. Pati, D., & Lorusso, L. N. (2017). How to write a systematic review of the literature. HERD, 11(1), 15–30. https://doi.org/10.1177/1937586717747384
38. Pianta, R.C. & Stuhlman, M.W. (2004). Teacher-child relationships and children's success in the first years of school. School Psychology Review, 33(3), 444–458.
39. Rimm-Kaufman, S. E., & Pianta, R. C. (2000). An ecological perspective on the transition to kindergarten: a theoretical framework to guide empirical research. Journal of Applied Developmental Psychology, 21, 491-511. https://doi.org/10.1016/S0193-3973(00)00051-4
40. Sandelowski M. (2000). Whatever happened to qualitative description?. Research in Nursing & Health, 23(4), 334–340. https://doi.org/10.1002/1098-240x(200008)23:4<334::aid-nur9>3.0.co;2-g
41. Sarıbaş, Ş. (2025). Sosyoekonomik açıdan dezavantajlı okul öncesi dönem çocuklarının okula uyumunu etkileyen faktörlerin yapısal denklem modeli ile incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
42. Seven, S. (2011). Okula uyum öğretmen değerlendirmesi ölçeği’nin geliştirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 29-42.
43. Spencer, M.B. (1999). Social and cultural influences on school adjustment: the application of an identity-focused cultural ecological perspective. Educational Psychologist, 34(1), 43 57.
44. Spratling, R., Coke, S.P., & Minick, P. (2012). Qualitative data collection with children. Applied nursing research : ANR, 25 (1), 47-53 .
45. Şahin, G. & Bartan, M. (2017). Okul öncesi eğitim alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 60, 69-84.
46. Şahin, L. (2025). Okul öncesi dönemde okula uyum ile öğrenme güçlüğü erken gelişimsel belirtileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Eskişehir.
47. Şentürk Berber, S. (2015). Okul öncesi 5 yaş çocukları için eğitici drama temelli okula uyum programının değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
48. Şepitçi, M. (2018). Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş çocuklarının öz düzenleme becerilerinin okul uyumu ile ilişkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
49. Şimşek, E.E. (2022). Çok kültürlü bir okul öncesi eğitim sınıfındaki çocukların okula uyum sürecinin öğretmen, ebeveyn ve akran ilişkileri bağlamında incelenmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
50. Tangüner, D. (2017). Okul öncesi eğitim almış ve almamış ilköğretim birinci sınıf öğrencilerinin okula uyum düzeyi ve anksiyete düzeyi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
51. Tiryaki, E. E. (2022). Kaynaştırma uygulamaları kapsamında okul öncesi eğitimi alan özel gereksinimli öğrencilerinin pragmatik dil becerileri ile okula uyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
52. Topçu, Z. (2012). Okul öncesi eğitiminin ilköğretim birinci sınıf öğrencilerinin okula uyum ve türkçe dil becerilerine etkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
53. Topçu, E. (2017). Veli oryantasyon programının okul öncesi öğrencilerinin okula uyumuna etkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
54. Tuğluk, E. (2023). Okul öncesi dönemdeki Suriyeli mülteci çocukların akran ilişkileri ile okula uyumlarının incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sivas.
55. Türker Üçüncü, Ş. (2019). Erken çocukluk döneminde sığınmacı ve türk asıllı çocukların okula uyum sürecinin analizi (Çabaçam Örneği) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale.
56. Yalçın, V. (2016). Okul öncesi dönem çocuklarının okula uyum süreci ile ebeveynlerinin çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
57. Yalçınkaya, Z.E. (2022). Okul öncesi dönemde suriyeli göçmen çocukların okula uyum düzeylerinin incelenmesi: akçakale örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
58. Yaşın Tekizoğlu, F., Çoksan, S. & Göncü Köse, A. (2023). Nitelik mi, nicelik mi? Türkiye’de psikoloji lisansüstü programlarına yönelik bir inceleme. Türk Psikoloji Yazıları, 26(52), 30-48.
59. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. Baskı). Seçkin Yayınevi.
60. Yıldırım, M. (2025). 5-6 Yaş okul öncesi eğitimi alan çocukların öz düzenleme becerileri ile aile içi iletişim özelliklerinin çocukların okula uyum süreci ile ilişkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Topkapı Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
61. Yıldız, A. (2022). Bir araştırma metodolojisi olarak sistematik literatür taramasına genel bakış. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 367-386.
62. Yılmaz Aydın, D. (2025). Okul öncesi dönem çocuklarının okula uyumu üzerinde problem davranışlar ve ebeveynlik stillerinin etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya. Yükseköğretim Kurulu (YÖK). Ulusal Tez Merkezi. 7 Ocak 2026 tarihinde https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi.