Obstetride Kullanılan İlaçlar, İlaç Hataları ve İlaç Güvenliğinde Ebe-Hemşirenin Rolleri

Öz

Obstetrik birimlerde ilaç hataları ve advers ilaç reaksiyonları çok yaygın görülmektedir. Doğum ve doğum ortamı dinamik bir yapıya sahiptir. Özellikle acil bir durumda veya kesinti olması halinde hatalar oluşabilir. Güvenli olmayan ilaç uygulamaları fetus ve annede morbidite ve mortaliteye, gebelik sürecinde risklerin ortaya çıkmasına ve fertilite kaybına neden olabilir. Bu dönemde ilaç güvenliği ayrı bir öneme sahiptir. Bireyi sağlığına kavuşturmak ve hastalıkları tedavi etmek amacını taşıyan ilaçların uygun şekilde kullanılmaması ve zararlı etkilere yol açması ilaç hatası olarak tanımlanmaktadır. Hastaların refahına yönelik en büyük tehditlerden birisidir ve önlenebilir bir sorundur. Bireysel, fiziksel, sosyal ve teknolojik pek çok faktör ilaç hatalarına neden olabilir. İlaç uygulamasının gerçekleştirilmesi ebe ve hemşirelerin temel görevlerindendir. Bu sebeple ebe ve hemşirelerin ilaç hatalarına yol açan nedenleri bilmesi, tedbir alması ve oluşan hataların bildirilmesi oldukça önemlidir. Alınacak önlemler ve yapılacak düzenlemeler obstetrik birimlerde güvenliği sağlamada etkili olabilir. Bu derlemede amacımız obstetride ilaç hatalarına neden olan faktörler ile ilaç güvenliğini sağlamada ebe ve hemşirenin rollerini vurgulamaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ebe
• hemşire
• ilaç güvenliği
• ilaç hataları
• obstetri

Etik Beyan

Kullanılan literatür kaynaklar bölümünde gösterilmiştir.

Drugs Used in Obstetrics, Medication Errors and The Roles of Midwives and Nurses in Drug Safety

Öz

Medication errors and adverse drug reactions are very common in obstetric units. The labor and delivery environment is dynamic. Errors may occur, especially in case of emergency or interruption. Unsafe drug administration may cause morbidity and mortality in the fetus and mother, risks during pregnancy and loss of fertility. Drug safety is of particular importance in this period. Medication error is defined as the inappropriate use of drugs that aim to restore health and treat diseases and cause harmful effects. It is one of the biggest threats to the well-being of patients and is a preventable problem. Many individual, physical, social and technological factors can cause medication errors. The realization of drug administration is one of the main duties of midwives and nurses. For this reason, it is very important for midwives and nurses to know the causes of medication errors, to take precautions and to report the errors. Measures to be taken and arrangements to be made can be effective in ensuring safety in obstetric units. The aim of this review is to emphasize the factors that cause medication errors in obstetrics and the roles of midwives and nurses in ensuring medication safety.

Anahtar Kelimeler

• drug safety
• medication errors
• midwife
• nurse
• obstetrics

Kaynakça

1. Acavut, G., Vural, G., & Karaşahin, K.E. (2022). Evaluation of midwifery and nursing practices for maternal and neonatal safety in the delivery room. Bezmialem Science, 10(1), 73-80.
2. ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists) Committee Opinion No. 447. (2009). Patient safety in obstetrics and gynecology. Obstetrıcs & Gynecology, 114(6), 1424-1427.
3. Alandajani, A., Khalid, B., Ng, Y. G., & Banakhar, M. (2022). Knowledge and attitudes regarding medication errors among nurses: A cross-sectional study in Major Jeddah Hospitals. Nursing Reports (Pavia, Italy), 12(4), 1023-1039. https://doi.org/10.3390/nursrep12040098
4. Aljoher, A.M., Alsaeed, M., AlKhlfan, M.A., Almethen, A.W., Almukhaitah, M.A., Zareen, H., & Alia, S.I. (2018). Pregnant Women Risk Perception of Medications and Natural Products Use During Pregnancy in Alahsa, Saudi Arabia. The Egyptian Journal of Hospital Medicine, 70(1), 13-20. https://doi.org/10.12816/0042956
5. Alrabadi, N., Shawagfeh, S., Haddad, R., Mukattash, T.L., Abuhammad, S., Al-rabadi, D., Abu Farha, R.K., AlRabadi, S., & Al-Faouri, I. (2021). Medication errors: a focus on nursing practice. Journal of Pharmaceutical Health Services Research, 12, 78-86. https://doi.org/10.1093/jphsr/rmaa025
6. Aydın, E., Armağan, N., & Aydın Ateş, N. (2019). Gebelikte ilaç teratojenitesinin önlenmesinde ebenin sorumlulukları. Sakarya University Journal of Holistic Health, 2(3), 55-65.
7. Bánhidy, F., Lowry, R. B., & Czeizel, A. E. (2005). Risk and benefit of drug use during pregnancy. International Journal of Medical Sciences, 2(3), 100-106. https://doi.org/10.7150/ijms.2.100
8. Baptiste, C., & D'Alton, M. E. (2019). Applying patient safety to reduce maternal mortality. Obstetrics and Gynecology Clinics of North America, 46(2), 353-365. https://doi.org/10.1016/j.ogc.2019.01.016

9. Baştürk Külahlı, H., & Çınar Pakyüz, S. (2024). Hemşirelerin tıbbi hata yapma eğilimlerinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 40(1), 91-101. https://doi.org/10.53490/egehemsire.1083338
10. Cappadona, R., Di Simone, E., De Giorgi, A., Boari, B., Di Muzio, M., Greco, P., Manfredini, R., Rodríguez-Borrego, M. A., Fabbian, F., & López-Soto, P. J. (2020). Individual circadian preference, shift work, and risk of medication errors: A cross-sectional web survey among Italian Midwives. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(16), 5810. https://doi.org/10.3390/ijerph17165810
11. Chen, Q., Wang, L., Lin, M., Chen, W., Wu, W., & Chen, Y. (2024). Development and implementation of medication-related clinical rules for obstetrics, gynaecology, and paediatric outpatients. European Journal of Hospital Pharmacy: Science and Practice, 31(2), 101-106. https://doi.org/10.1136/ejhpharm-2021-003170
12. Ciarkowski, S. L., & Stalburg, C. M. (2010). Medication safety in obstetrics and gynecology. Clinical Obstetrics and Gynecology, 53(3), 482-499. https://doi.org/10.1097/GRF.0b013e3181ec14c0
13. Çetinkaya Uslusoy, E., Taşçı Duran, E., & Korkmaz, M. (2016). Güvenli enjeksiyon uygulamaları. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 3(2), 50-57.
14. Darici, S., & Yeşilot, Ş. (2024). İlaç güvenliği ve ilaç yönetim sistemlerine güncel bir bakış. OneHealth Plus Journal, 2(1), 68-73.
15. Ersanlı, C., Aydın Berktaş, Ö., & Tutar, S. O. (2023). Gebelikte Bitkisel Ürün Kullanım Durumlarının Belirlenmesi. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 329-335. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1177321
16. Esenkaya, E., Gölbaşı, Z., & Bayer, N. (2022). Perinatal dönemde ilaç güvenliği ve hemşirelerin rolü. Journal of Social and Analytical Health, 2(3), 362-367.
17. Kaya, Ş. D. (2017). Root cause analysıs: Examples of scenarıo. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 247-251.
18. Kayıran, S. M. (2018). Galaktogoglar. Klinik Tıp Pediatri Dergisi, 10(6), 28-31.
19. Kemer, S., & Ergün, H. (2021). İlaç sınıflandırmaları ve yüksek riskli ilaç kavramının sağlık çalışanları tarafından bilinirliği ve meslek içi uygulamalarındaki yeri. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 41(1), 51-62. DOI: 10.5336/medsci.2020-78629
20. Kern-Goldberger, A. R., Kneifati-Hayek, J., Fernandes, Y., Applebaum, J. R., Schechter, C. B., Adelman, J. S., & Goffman, D. (2021). Wrong-patient orders in obstetrics. Obstetrics and Gynecology, 138(2), 229-235. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000004474
21. Kfuri, T. A., Morlock, L., Hicks, R. W., & Shore, A. D. (2008). Medication errors in obstetrics. Clinics in Perinatology, 35(1), 101-ix. https://doi.org/10.1016/j.clp.2007.11.015
22. Koç Aslan, S., Göçmenavcı, G., Özel, Z., & Kuralay, T. M. (2023). İlaç uygulamalarının değerlendirilmesi: Hemşirelik alışkanlıkları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 251-256.
23. Miral, M., & Kızılkaya Beji, N. (2017). Gebelikte ilaç kullanımı ve danışmanlık. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 4(2), 142-148. https://doi.org/10.17681/hsp-dergisi.316897
24. Özdemirci, Ş., Bilge, M., Özdemirci, F., Esinler, D., Karahanoğlu, E., & Kahyaoğlu, İ. (2014). Metoklopramid ve dimenhidrinat kullanan gebelerin erken gebelik komplikasyonları ve perinatal sonuçlarının karşılaştırılması. Perinatoloji Dergisi, 22(3), 147-151.
25. Öztürk, Z. (2019) Gebelikte ilaç kullanımı ve risk değerlendirmesi: Beni kategorize etme. Zeynep Kamil Tıp Bülteni. 2018. 49(1); 109-112. DOI:10.16948/zktipb.322632
26. Salar, A.R., Kiani, F.Z., & Rezaee, N. (2020). Preventing the medication errors in hospitals: A qualitative study. International Journal of Africa Nursing Sciences, 13, 100235.
27. Siddiqui D. E. (2020). Minimizing medication errors by triangle check of look-alike sound-alike medications from crash cart of gynecology and obstetrics in emergency. Innovations in Pharmacy, 11(4), 10.24926/iip.v11i4.3480. https://doi.org/10.24926/iip.v11i4.3480
28. Şenoğlu, A., Taşpınar, A., & Karaçam, Z. (2020). Doğum ve doğum sonu dönemde hasta güvenliği ve ebelerin sorumlulukları. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi, 11(40), 66-73.
29. Şimşek, H., Karaağaç, Y., Tunçer, E., & Yardımcı, H. (2021). Gebelikte folik asit, B12 vitamini, D vitamini ve iyot destekleri kullanmak gerekli midir? Olası riskler. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 16(3), 439-447. doi:10.17517/ksutfd.832401
30. Tariq, R.A., Vashisht, R., Sinha, A., et al. Medication Dispensing Errors and Prevention. [Updated 2024 Feb 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519065/
31. Tarrahi, M. J., Farzi, S., Farzi, K., Shahzeydi, A., Saraeian, S., Moladoost, A., & Pebdeni, A. S. (2023). Medication safety climate from the perspectives of healthcare providers: A cross-sectional study. Journal of Education and Health Promotion, 12, 195. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_1096_22
32. Uzuntarla, E., & Tural Büyük, E. (2021). Hemşirelerin ilaç uygulama hata deneyimleri ile ilaç hata nedenlerine yönelik algıları. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 641-654. https://doi.org/10.47115/jshs.1001431
33. World Health Organization (2019, 26 August). 10 facts on patient safety. https://www.who.int/news-room/photo-story/photo-story-detail/10-facts-on-patient-safety (Erişim tarihi: 05.12.2024)
34. Yağbasan, F., Işıkalan, M. M, & Çolakoğlu, M. C. (2020). Erken gebelikte kullanılan vajinal, intramuskuler veya kombine progesteronun serum progesteron düzeylerine etkisinin karşılaştırılması. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi,17(3), 487-91.
35. Yalçınkaya, B., & Atalık, B. (2024). İlaç tedavisinde hekimin sorumluluğu. Karatekin Hukuk Dergisi, 2(2), 131-165. https://doi.org/10.70011/kahd.1477993.
36. Yılmaz Esencan, T., & Aslan, E. (2015). Jinekoloji ve obstetride tıbbi hatalar ve hasta güvenliği. Journal of Health and Nursing Management, 2(3), 152-161. DOI:10.5222/SHYD.2015.152
37. Yüksel Koçak, D., & Yaman, Ş. (2015). Kadın doğum kliniklerinde çalışan hemşirelerin yaptıkları ilaç hataları ve etkileyen faktörler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 12(2), 99-104.