Cerrahi Hemşirelerinin Hasta Mahremiyetine İlişkin Algıları: Bir Metafor Çalışması

Öz

Bu çalışmanın amacı, cerrahi servislerde ve ameliyathanelerde çalışan hemşirelerin hasta mahremiyetine ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla ortaya çıkarmaktır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini Türkiye genelinde cerrahi birimlerde çalışan ve araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 331 hemşire oluşturmuştur. Veriler, “Tanımlayıcı Özellikler Formu” ve “Metaforik Cümle Tamamlama Formu” aracılığıyla çevrimiçi olarak toplanmıştır. Katılımcılardan “Hasta mahremiyeti … gibidir, çünkü …” ifadesini tamamlamaları istenmiştir. Veriler içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmacılar arası uyum oranı %91 olarak bulunmuştur. Katılımcılar tarafından toplam 299 farklı metafor üretilmiştir. Bu metaforlar altı tema altında toplanmıştır: Koruma ve Güvenlik (n=69), Kırılganlık ve Hassasiyet (n=57), Gizlilik ve Sınır (n=51), Değer ve Onur (n=45), Temel Hak ve Etik Değer (n=40) ve Kaliteli Bakım Unsuru (n=37). Hemşireler hasta mahremiyetini korunması gereken bir alan, hassas ve kırılgan bir yapı, kişisel sınırları olan gizli bir alan ve bireyin onuru ile ilişkili bir değer olarak tanımlamıştır. Ayrıca mahremiyetin temel bir insan hakkı olduğu ve profesyonel bakımın ayrılmaz bir parçası olduğu vurgulanmıştır. Cerrahi hemşireleri hasta mahremiyetini yalnızca fiziksel gizlilik olarak değil; etik, insani ve profesyonel boyutları olan çok yönlü bir kavram olarak algılamaktadır. Mahremiyetin korunması, kaliteli ve güvenli bakımın temel bileşenlerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu bulgular doğrultusunda hemşirelik eğitimlerinde ve klinik uygulamalarda mahremiyet konusuna yönelik farkındalığın artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Cerrahi
• Hasta mahremiyeti
• Hemşire
• Metafor
• Nitel Araştırma

Destekleyen Kurum

Bu çalışma TÜBITAK 2209-A Üniversite Ögrencileri Arastırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 1919B012426304 başvuru numarasıyla desteklenmiştir.

Proje Numarası

Bu çalışma TÜBITAK 2209-A Üniversite Ögrencileri Arastırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 1919B012426304 başvuru numarasıyla desteklenmiştir.

Etik Beyan

Araştırma için Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır (Tarih:17.01.2025, No:52/23).

Teşekkür

Araştırmaya katılan hemşirelere teşekkür ederiz.

Surgical Nurses’ Perceptions of Patient Privacy: A Metaphor Study

Öz

This The aim of this study is to explore the perceptions of nurses working in surgical units and operating rooms regarding patient privacy through the use of metaphors. This study was conducted using the phenomenological design, one of the qualitative research methods. The study sample consisted of 331 nurses working in surgical units across Turkey who voluntarily agreed to participate in the research. Data were collected online using the “Demographic Information Form” and the “Semi-Structured Interview Form.” Participants were asked to complete the statement: “Patient privacy is like … because …” The data were analyzed using content analysis. The inter-rater reliability was found to be 91%. A total of 299 distinct metaphors were generated by the participants. These metaphors were grouped under six themes: Protection and Security (n=69), Fragility and Sensitivity (n=57), Privacy and Boundaries (n=51), Value and Dignity (n=45), Fundamental Rights and Ethical Values (n=40), and an Element of Quality Care (n=37). Nurses defined patient privacy as an area that must be protected, a delicate and fragile structure, a private space with personal boundaries, and a value associated with the individual’s dignity. They also emphasized that privacy is a fundamental human right and an integral part of professional care. Surgical nurses perceive patient privacy not merely as physical privacy, but as a multifaceted concept with ethical, humanitarian, and professional dimensions. The protection of privacy is regarded as one of the fundamental components of high-quality and safe care. In light of these findings, it is recommended that awareness of privacy issues be enhanced in nursing education and clinical practice.

Anahtar Kelimeler

• Surgery
• Patient Privacy
• Nurse
• Metaphor
• Qualitative Research

Destekleyen Kurum

This study was supported under the TÜBITAK 2209-A University Student Research Projects Support Program, grant number 1919B012426304.

Proje Numarası

Bu çalışma TÜBITAK 2209-A Üniversite Ögrencileri Arastırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 1919B012426304 başvuru numarasıyla desteklenmiştir.

Etik Beyan

Approval for this study was obtained from the Ethics Committee of Sakarya University of Applied Sciences (Date: January 17, 2025, No. 52/23).

Teşekkür

We would like to thank the nurses who participated in the study.

Kaynakça

1. WHO (2000) World Health Report 2000- Health Systems: Improving Performance. Geneva. https://www.who.int/publications/i/item/924156198X adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi: 02.01.2026
2. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlıkta Kalite, Akreditasyon ve Çalışan Hakları Dairesi Başkanlığı. (2020). Sağlıkta Kalite Standartları Hastane (Sürüm 6.1).
3. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/41258/0/skshastane-seti-s-61--09082021pdf.pdf adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi: 05.01.2026
4. Nightingale, F. & Cross, F. (2020). “Notes on Nursing - What It Is, and What It Is Not”. Read Books Ltd. https://www.perlego.com/book/1383285/notes-on-nursing whatit-is-and-what-it-is-not-with-a-chapter-from-beneath-the-bannerbeing-narratives-of-noble-lives-and-brave-deeds-by-f-j-crosspdf adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi: 22.07.2025
5. Türk Hemşireler Derneği THD. (2009). Hemşireler için etik ilke ve sorumluluklar. Ankara; https://www.thder.org.tr/hemsireler-icin-etik-ilke-ve-sorumluluklar adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi: 12.08.2025
6. Atabek Aştı, T. & Karadağ, A. (2016). Hemşirelik esasları hemşirelik bilim ve sanatı.İstanbul: Akademi Basın ve Yayıncılık.
7. International Council of Nurses ICN (2021). The ICN code of ethics for nurses. https://www.icn.ch/sites/default/files/2023-06/ICN_Code-of-Ethics_EN_Web.pdf adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi: 20.07.2025
8. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2016). “Hasta Mahremiyetine Saygı Gösterilmesi Genelgesi”. Sayı: 54567092-641-99-3104. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/4283/0/hasta-mahremiyetine-saygi-gosterilmesi-2016-10pdf.pdf?_tag1=96E870A967D2F4DBCBA0A86DF8607E4E533E467F adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi: 20.06.2025

9. Eti Aslan, F., Çınar, F,. & Es, M. (2019). Cerrahi Hemşirelerinin Mahremiyet Bilinçlerinin İncelenmesi. Kocaeli Med J. 8 (3), 95-103
10. Bostan, S., & Ünal, C. (2019). Hastaların hasta mahremiyeti hakkında farkındalık ve tutumları. Türkiye Klinikleri J Med Ethics. 27(3):239-49
11. Royani, Z., Heidari, M., Sabzi, Z., Kalantari, S., Chehrehgosta, M., Kouchaki, G.M. & Shahmiri, M. (2021). Patient privacy from the perspectives of perioperative nurses:a qualitative study. Journal of Multidiciplinary Care. 10(4):144-148. https://doi.org/10.34172/jmdc.2021.28
12. Akyüz, E., & Erdemir, F. (2013). Surgical patients' and nurses' opinions and expectations about privacy in care. Nursing ethics, 20(6), 660–671. https://doi.org/10.1177/0969733012468931
13. Tanrıkulu, F., Erol, F., Ziyai, N.Y., Gündoğdu, H., Karabulut, B., & Dikmen, Y. (2020). Hemşirelerin hasta mahremiyetini gözetme durumlarının incelenmesi. Journal of Innovative Healthcare Practices, 1(1), 22-29
14. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık Erdoğan S. Hemşirelikte araştırma süreç uygulama ve kritik. 5th ed. İstanbul: Nobel Kitabevi; 2024. Nitel araştırmalar; p. 131-64
15. Creswell, J. W. (2013). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches (3rd ed.). Sage Publications
16. Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research (COREQ): a 32-item checklist for interviews and focus groups. International journal for quality in health care: journal of the International Society for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042
17. Baltacı, A. (2018). Nitel Araştırmalarda Örnekleme Yöntemleri ve Örnek Hacmi Sorunsalı Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274.
18. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, London. Second edition. Erişim adresi: https://vivauniversity.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/11/milesandhuberman1994.pdf
19. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles- Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 3(1): 1-15.
20. Ağdaş, O., & Bayraktar, D. (2025). Hemşirelerin hasta mahremiyetine yönelik davranışları: Kuzeydoğu Anadolu ikinci bölge örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 14(2): 776 – 787. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1560424
21. TDK (2025). https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi: 18.8.2025
22. Sepehrirad, E., Heidarzadeh, M., Asl, Z. E., Abbasian, Z., & Ashtari, S. (2021). The Relationship between Moral Sensitivity, Ethical Climate, and Job Strain with Patient Privacy from Viewpoint of Operating Room Staffs. Iranian journal of nursing and midwifery research, 26(2), 183–187. https://doi.org/10.4103/ijnmr.IJNMR_22_20
23. Amiri, E., Ebrahimi, H., Vahidi, M., Asghari Jafarabadi, M., & Namdar Areshtanab, H. (2019). Relationship between nurses' moral sensitivity and the quality of care. Nursing ethics, 26(4), 1265–1273. https://doi.org/10.1177/0969733017745726
24. Öztürk, H., Torun Kılıç, Ç., Kahriman, İ., Meral, B., & Çolak, B. (2021). Assessment of nurses' respect for patient privacy by patients and nurses: A comparative study. Journal of clinical nursing, 30(7-8), 1079–1090. https://doi.org/10.1111/jocn.15653