İŞLETMELERİN SERMAYE VE AR-GE HARCAMALARININ KÂRLILIK ORANLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Öz

Bu çalışmanın amacı, BİST Tüm Endeksi’nde yer alan finans dışı işletmelerin sermaye ve araştırma-geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının satış, aktif ve özkaynak kârlılığına etkisini tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda ilgili işletmelerin 2005-2019 yılları arasındaki verileri kullanılarak regresyon analizi yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda kısa vadede sermaye harcaması ile satış kârlılığı arasında istatiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki tespit edilmesine rağmen aktif ve özkaynak kârlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Uzun vadede sermaye harcaması ile satış kârlılığı arasında negatif bir ilişki tespit edilmiştir. Ancak uzun vadede sermaye harcaması ile aktif ve özkaynak kârlılığı arasında herhangi bir ilişki bulunamamıştır. Diğer bir taraftan kısa vadede Ar-Ge harcaması ile satış kârlılığı arasında pozitif; aktif ve özkaynak kârlılığı arasında ise negatif bir ilişki ortaya konmuştur. Son olarak uzun vadede Ar-Ge harcaması ile özkaynak kârlılığı arasında pozitif ilişki bulunmasına karşın satış ve aktif kârlığı arasında istatiksel olarak ilişki tespit edilememiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sermaye Harcaması
• Ar-Ge Harcaması
• Kârlılık

Kaynakça

1. Akgün, A. & Akgün, V. Ö. (2016). İşletmelerde Ar-Ge Harcamalarının Karlılığa Etkisi: Aselsan Örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (12), 1-12. http://sosyoteknik.selcuk.edu.tr/sustad/article/view/83/65
2. Aktaş, N., Croci, E. & Petmezas, D. (2015). Is Working Capital Management Value-Enhancing? Evidence From Firm Performance and Investments. Journal of Corporate Finance, 30, 98–113. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2014.12.008
3. Amir, E., Guan, Y. & Livne, G. (2007). The Association of R&D and Capital Expenditures with Subsequent Earnings Variability. Journal of Business Finance & Accounting, 34(1), 222-246. https://doi.org/10.1111/j.1468-5957.2006.00651.x
4. Apergis, N. & Sorros, J. (2014). The Role of R&D Expenses for Profitability: Evidence from U.S. Fossil and Renewable Energy Firms. International Journal of Economics and Finance, 6(3), 8-15. http://dx.doi.org/10.5539/ijef.v6n3p8
5. Aytekin, S. & Güler Özçalık, S. (2018). Borsa İstanbul Teknoloji ve Bilişim Endeksi Firmalarında Ar-Ge Harcamaları ve Finansal Performans İlişkisi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(ICEESS’ 18), 67-73. http://dx.doi.org/10.18506/anemon.452625
6. Baltagi, B. H., Jung, B. C., Song, S. H. (2010). Testing for Heteroskedasticity and Serial Correlation in A Random Effects Panel Data Model. Journal of Econometrics, 154(2), 122-124. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2009.04.009
7. Bil, E. & Özdemir, E. (2021). The Effect of Technological Innovation Capabilities on Companies' Innovation and Marketing Performance: A Field Study on Technopark Companies in Turkey. Journal of Life Economics, 8(3), 361-378. https://doi.org/10.15637/jlecon.8.3.08
8. Dağlı, H. & Ergün, T. (2017). Türkiye’de Ar-Ge Harcamalarının Firma Karlılığına Etkisi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 69-83. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/323890

9. Demir, C. & Güleç, Ö. F., (2019). Araştırma ve Geliştirme Giderlerinin Firma Kârlılığı Üzerine Etkisi: BIST İmalat Sektörü Örneği, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (34), 57-72. https://doi.org/10.30794/pausbed.411141
10. Doğan, M. & Yıldız, F. (2016). Araştırma ve Geliştirme Harcamalarının (Ar-Ge) Firma Karlılığı Üzerindeki Etkisi: BIST’te İşlem Gören İmalat Sanayi Firmaları Üzerine Bir Araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(4), 178-187. https://dergipark.org.tr/en/pub/iibfdkastamonu/issue/29650/318435
11. Fındık, D. & Ocak, M. (2016). Türkiye’de Maddi Olmayan Varlık Yatırımlarının İşletmelerin Finansal Performansı Üzerine Etkisi. Ege Akademik Bakış, 16(3), 397-414. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/561019
12. Firli, A., Primiana, I. & Kaltum, U. (2015). The Impact of Increasing CAPEX on Customer Number, Profit, and ROI in Indonesia Telecommunication Industry. American Journal of Economics, 5(2): 135-138. https://doi.org/10.5923/c.economics.201501.14
13. Gradzewicz, M. (2021). What Happens After an Investment Spike-Investment Events and Firm Performance. Journal of Business & Economic Statistics, 39(3), 636-651. https://doi.org/10.1080/07350015.2019.1708369
14. Grazzi, M., Nadia, J. & Tania, T. (2016). Dynamics of Investment and Firm Performance: Comparative Evidence From Manufacturing Industries. Empirical Economics, 51, 125–179. https://doi.org/10.1007/s00181-015-0991-2
15. Grozdic, V., Mari´c, B., Radiši´c, M., Šebestová, J. & Lis, M. (2020). Capital Investments and Manufacturing Firms’ Performance: Panel-Data Analysis. Sustainability, 12(4), 1-18. https://doi.org/10.3390/su12041689
16. Güzen, H. D. & Başar, B. (2019). Ar-Ge Harcamalarının Raporlanması ve Kârlılığa Etkisi: BIST Sınai Endeksi İşletmeleri Üzerine Bir Araştırma. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 1-24. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/819497
17. Heshmati, A. & Lööf, H. (2008). Investment and Performance of Firms: Correlation or Causality? Corp. Ownersh. Control, 6, 268–282. Corporate Ownership and Control, 6(2), 268–282. https://doi.org/10.22495/cocv6i2c2p2
18. House, W. C., Parks, D. M. & Lindstrom, G. L. (1994). Relationships Between R&D and Profitability: An Exploratory Comparison of Two Business Simulations with Two Real-World. Technology Intensive Industries. Developments In Business Simulation & Experiential Exercises, 21, 75-78. https://absel-ojs-ttu.tdl.org/absel/index.php/absel/article/view/1297
19. Işık, N., Engeloğlu, Ö. & Kılınç, E. C. (2016). Araştırma ve Geliştirme Harcamalarının, Kârlılık ve Satışlar Üzerindeki Etkisi: Borsa İstanbul Firmaları Üzerine Bir Uygulama. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (47), 27-46. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/282803
20. Jaisinghani, D., Tandon D. & Batra, D. K. (2018). Capital Expenditure and Persistence of Firm Performance: An Empirical Study For The Indian Automobiles Industry, International Journal of Indian Culture and Business Management, 16(1), 39-56. https://doi.org/10.1504/IJICBM.2018.088595
21. Jindrichovska, I., Ugurlu, E. & Kubickova, D. (2013). Changes in Capital Structure of Czech SMEs: A Dynamic Panel Data Approach. Ekonomika A Management, (3), 1-16. https://www.vse.cz/eam/202?lang=en
22. Jovanovic, B. & Rousseau, P. L. (2014). Extensive and Intensive Investment Over the Business Cycle. Journal of Political Economy, 122(4), 863–908. https://doi.org/10.1086/676405
23. Karacaer, S., Aygün, M. & İç, S. (2009). Araştırma ve Geliştirme Giderlerinin Firma Performansı Üzerindeki Etkisi: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Üzerine Bir İnceleme. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 11(2), 65-86. https://eds.s.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=1&sid=fa46d02b-fbf7-4dca-b4bb-e8503ff752db%40redis
24. Kayıhan, B. & Tepeli, Y. (2017). Faaliyet Giderlerinin İşletme Karlılığı Üzerindeki Etkisi: BIST Metal Eşya, Makine ve Gereç Yapım Sektöründe Bir Araştırma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(20), 327-337. https://doi.org/10.20875/makusobed.341455
25. Kılıç, M. (2020). BIST Bilişim Sektöründeki Firmaların Ar-Ge Harcamalarının Finansal Performans Üzerindeki Etkisi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (49), 219-234. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erusosbilder/issue/58345/841929
26. Kim, S., Saha, A. & Bose, S. (2021). Do Capital Expenditures Influence Earnings Performance: Evidence from Loss-Making Firms. Accounting & Finance, (61), 2539–2575. https://doi.org/10.1111/acfi.12675
27. Kiracı, M. & Arsoy, M. F. (2014). Araştırma Geliştirme Giderlerinin İşletmelerin Karlılığı Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi: İMKB Metal Eşya Sektöründe Bir Araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, (41), 33-48. https://dergipark.org.tr/en/pub/mdbakis/issue/63903/967273
28. Öneş, U. (2019). Effects of R&D and Capital Expenditure on Fırm Performance: Evidence from Technology Hardware and Equipment Sector. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 74(4), 1401-1421. https://doi.org/10.33630/ausbf.607446
29. Özer, A., Öztürk, M. & Özer, N. (2019). BİST İmalat Sanayi Firmalarının Araştırma Ve Geliştirme Giderlerinin Piyasa Değeri ve Firma Kârlılığı Üzerindeki Etkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (82), 135-146. https://doi.org/10.25095/mufad.536034
30. Özkan, N. (2018). Replicating The R&D Investments and Financial Structure Relationship: Evidence from Borsa Istanbul. Management Review Quarterly, 68, 399–411. https://doi.org/10.1007/s11301-018-0145-7
31. Özkan, N. (2022). R&D Spending and Financial Performance: An Investigation in An Emerging Market. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(1), 38-58. http://dx.doi.org/10.17130/ijmeb.964849
32. Öztürk, M. B. (2008). Araştırma-Geliştirme Yatırımlarının Firma Değeri Üzerindeki Etkisi: İMKB’de Bir Uygulama. Verimlilik Dergisi, (1), 25-34. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/875733
33. Pandya, B. (2017). Impact of Capital Expenditure on Firm's Financial Performance A Study of Select Infrastructure Companies in India. NICE Journal of Business, 12(1), 75-83. https://web.s.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?vid=1&sid=b190a358-c4de-43fa-88f7-bcd80fc2d3f7%40redis
34. Parcharidis, E. & Varsakelis, N. C. (2007). Investments in R&D and Business Performance. Evidence from the Greek Market. Aristotle University of Thessaloniki Department of Economics Working Paper. https://www.researchgate.net/profile/Nikos-Varsakelis/publication/265927562_Investments_in_RD_and_business_performance_Evidence_from_the_Greek_market/links/54b7f0ff0cf269d8cbf5a707/Investments-in-R-D-and-business-performance-Evidence-from-the-Greek-market.pdf
35. Sircar S., Turnbow, J. L. & Bordoloi, B. (2000). A Framework for Assessing the Relationship between Information Technology Investments and Firm Performance. Journal of Management Information Systems, 16(4), 69-97, https://doi.org/10.1080/07421222.2000.11518266
36. Sudiyatno, B., Puspitasari, E. & Kartika, A. (2012). The Company's Policy, Firm Performance, and Firm Value: An Empirical Research on Indonesia Stock Exchange. American International Journal of Contemporary Research, 2(12), 30-40. https://aijcrnet.com/journals/Vol_2_No_12_December_2012/4.pdf
37. Sürmen, Y. & Bayraktar, Y. (2021). Türkiye’deki Muhasebe Düzenlemeleri Çerçevesinde Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Harcamalarının Muhasebeleştirilmesi. Muhasebe ve Denetime Bakış, (63), 39-60. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1560765
38. Taipi, E. & Ballkoci, D. (2017). Capital Expenditure and Firm Performance Evidence from Albanian Construction Sector. European Scientific Journal, 13(28), 231-238. http://dx.doi.org/10.19044/esj.2017.v13n28p231
39. Tuna, G. & Yıldız, Ş. (2016). The Impact of Operating Expenditures on Firm Performance in Turkey: Evidence from Technology Sector. Ekonomika, 62(4), 1-16. https://doi.org/10.5937/ekonomika1604001T
40. Uzun Kocamış, T. & Güngör, N. (2014). Türkiye’de Ar-Ge Harcamaları ve Teknoloji Sektöründe Ar-Ge Giderlerinin Kârlılık Üzerine Etkisi: Borsa İstanbul Uygulaması. Maliye Dergisi, (166), 127-138. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/09/166-08.pdf
41. Yao, T., Yu, T., Zhang, T. & Chen, S. (2011). Asset Growth and Stock Returns: Evidence from Asian Financial Markets. Pacific-Basin Finance Journal, 19, 115–139. https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2010.09.004
42. Yerdelen Tatoğlu, F. (2020), Panel Veri Ekonometrisi Stata Uygulamalı. (5. Baskı), Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.
43. Yu, X., Dosi, G., Grazzi, M. & Lei, J. (2017). Inside the Virtuous Circle Between Productivity, Profitability, Investment and Corporate Growth: An Anatomy of Chinese Industrialization. Research Policy, 46, 1020–1038. https://doi.org/10.1016/j.respol.2017.03.006
44. Yücel, T. & Kurt, G. (2003). Araştırma-Geliştirme ve Pazarlama Giderlerinin Firma Karlılığı Üzerine Etkisi. İktisat İşletme ve Finans Dergisi, 18(209), 18-24. https://doi.org/10.3848/iif.2003.209ek.4980