Modern Bir Iphigenia Trajedisi: Kutsal Geyiğin Ölümü’nde Kurban, Kefaret ve Adalet Temalarının Girard’ın Kurban Teorisine Göre İncelenmesi

Öz

Yorgos Lanthimos’un yönetmenliğini üstlendiği Kutsal Geyiğin Ölümü (The Killing of a Sacred Deer, 2017) filmi, içeriğini Antik Yunan mitlerinden Iphigenia trajedisinden almaktadır. Film; mitoloji, etik, adalet ve suçluluk temaları etrafında şekillenen bir anlatıya sahiptir. Lanthimos, sinemasında özgün konuları alışılmışın dışında bir anlatım diliyle işlemektedir. Bu filmde kalp cerrahı Steven Murphy, Iphigenia trajedisindeki Kral Agamemnon’un modern bir karşılığı olarak kurgulanmıştır. Steven, geçmişte gerçekleşen bir ölümle ilişkili olarak ailesiyle birlikte adalet ve kefaretin merkezinde yer alır. Ölen hastanın oğlu Martin, tanrıça Artemis’i temsil eden bir figür olarak, Steven’dan bir tür kurban talebinde bulunur. Bu çalışma, filmdeki “kurban”, “kefaret” ve “adalet” temalarını René Girard’ın kuramı doğrultusunda nitel çözümleme yöntemiyle inceleyerek, modern bir trajedide mitolojik ve teorik katmanların nasıl yeniden üretildiğini irdelemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Iphigenia Trajedisi
• Kurban
• Kefaret
• Adalet
• Girard’ın Kurban Teorisi

A Modern Iphigenia Tragedy: Sacrifice, Atonement and Justice in The Death of the Sacred Deer according to Girard's theory of sacrifice

Öz

The Killing of a Sacred Deer (2017), directed by Yorgos Lanthimos, takes its content from the tragedy of Iphigenia from Ancient Greek myths. The film has a narrative shaped around the themes of mythology, ethics, justice and guilt. Lanthimos deals with unique subjects in his cinema with an unusual narrative language. In this film, heart surgeon Steven Murphy is constructed as a modern counterpart of King Agamemnon in the tragedy of Iphigenia. Steven is at the centre of justice and redemption with his family in relation to a past death. Martin, the son of the deceased patient, as a figure representing the goddess Artemis, demands a kind of sacrifice from Steven. This study aims to examine how mythological and theoretical layers are reproduced in a modern tragedy by analysing the themes of "sacrifice", "atonement" and "justice" in the film through qualitative analysis in line with René Girard's theory.

Anahtar Kelimeler

• The Tragedy of Iphigenia
• Sacrifice
• Atonement
• Justice
• Girard

Kaynakça

1. Akşit, O. (2024). Biopower practices in the cinema of Yorgos Lanthimos. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 14(4), 1076–1087. https://doi.org/10.7456/tojdac.1522369
2. Aydoğan, D. (2022). Kurban teorileri ve psikanalitik bakış açısı bağlamında sözleşmenin kuruluşu: Yorgos Lanthimos ve Kutsal Geyiğin Ölümü. SineFilozofi, 7(14), 215-235. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1089526
3. Aygün, P. (2022). René Girard’ın “kurban” kavramının yol göstericiliğinde Emin Alper’in Kız Kardeşler filmi için bir okuma. Balkan Müzik ve Sanat Dergisi, 4(1), 11–21. https://doi.org/10.47956/bmsd.1049417
4. Bostan, A. D., & Bostan, M. (2022). Mimetik teori ve sinema: Tutku Oyunları filminde arzu ve nefret. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 29(1), 357–369. https://doi.org/10.29000/rumelide.1164175
5. Can, Ş. (2011). Klasik Yunan mitolojisi. Ötüken Neşriyat.
6. Cocks, R. (2020, April 9). Two kinds of sacrifice: René Girard’s analysis of scapegoating. VoegelinView. https:// voegelinview.com/two-kinds-of-sacrifice-rene-girards-analysis-of-scapegoating/
7. Cooper, S. (2016). Narcissus and The Lobster (Yorgos Lanthimos, 2015). Studies in European Cinema, 13(2), 163–176. https://doi.org/10.1080/17411548.2016.1216373
8. Çetin, Ö. (2009). Kurban teorileri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 9(1), 189–221.

9. Çılgın, S. (2024). Birinci Haçlı Seferi’nin vekil kurbanları, günah keçileri: Müslümanlar, Türkler. Akademik Hassasiyetler, 11(26), 389–411. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1456494
10. Çoruhlu, Y. (1998). Türk mitolojisinin ABC’si. Kabalcı Yayınevi.
11. Eagleton, T. (2019). Radikal kurban (A. Önal, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
12. Fleming, C. (2002). Mimesis and violence: An introduction to the thought of René Girard. Australian Religion Studies Review, 15(1), 57–72.
13. Girard, R. (1996). The Girard reader. Crossroad Publishing Co.
14. Girard, R. (2003). Şiddet ve Kutsal (N. Alpay, Çev.). Kanat Kitap.
15. Girard, R. (2018a). Dünyanın Kuruluşundan Beri Gizli Kalmış Sırlar (A. Berktay, Çev.). Alfa Yayınları.
16. Girard, R. (2018b). Günah Keçisi (I. Ergüden, Çev.). Alfa Yayınları.
17. Golsan, R. J. (2016). René Girard and myth: An introduction. Routledge.
18. Güler, Z. (2020). Safahat’tan seçmeler: Adalet. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 6(3), 431-442. https://doi.org/10.20322/littera.747765
19. Hardal, E. (2020). Grek mitolojisinde insan kurbanı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(38), 299-360. https://doi.org/10.21550/sosbilder.556098
20. Hoban, P. (2025). Allegory and Gesture in Yorgos Lanthimos’ Dogtooth and Alps. ffk Journal, 10, 64–82. https://doi.org/10.25969/mediarep/23706
21. Ildır, A. (2022, Ağustos 26). Kutsal Geyiğin Ölümü: Kalbi kırık tanrılar. Altyazı Sinema Dergisi. https://altyazi.net/ incelemeler/kutsal-geyigin-olumu/
22. Kahraman, H. B. (2020). Sanat çözümlemesi [Ders notları]. Işık Üniversitesi, Sanat Bilimi Doktora Programı.
23. Kaptan Bazyar, C. (2017). Mitoloji ve çağdaş sanat. Sanat ve Tasarım Dergisi, 18, 113–130.
24. Karadeniz Yağmur, S. (2018). Efsane ve mitoloji üzerine genel bir değerlendirme ve efsane-mitoloji ilişkisi. Asia Minor Studies, 6(12), 317–328. https://doi.org/10.17067/asm.430169
25. Kearney, R. (2012). Yabancılar, tanrılar ve canavarlar: Ötekiliği yorumlamak (B. Özkul, Çev.). Metis Yayınları.
26. Kosmidou, E. R. (2023). Book review: The cinema of Yorgos Lanthimos: Film, form, philosophy, edited by Eddie Falvey. FILMICON: Journal of Greek Film Studies, 8, 179–186. https://filmiconjournal.com/journal/article/ pdf/2023/8/15
27. Lanthimos, Y. (Yönetmen). (2017). Kutsal Geyiğin Ölümü [Film]. https://www.hdfilmizle.life/kutsal-geyigin-olumu/
28. Loğoğlu, E. (2022). Mitoloji ve kadın. Düşünce Dünyasında Türkiz, 7(39), 105-112.
29. Myers, C. (2012). Scapegoats and redemption on Shutter Island. Journal of Religion & Film, 16(1), Article 2. https:// doi.org/10.32873/uno.dc.jrf.16.01.02
30. Pereplotchykova, S. (2023). Yorgos Lanthimos’ The Killing of a Sacred Deer: Contemporary reception of Euripides’ Iphigenia in Aulis. Bulletin of Taras Shevchenko National University of Kyiv. Literary Studies, Linguistics, Folklore Studies, 33, 179–186. https://doi.org/10.17721/1728-2659.2023.33.17
31. Prasad, M. (2023). The affective contours and configurations of dread: Yorgos Lanthimos’s The Killing of a Sacred Deer. Monstrum, 6(1), 76–94. https://doi.org/10.7202/1101389ar
32. Raissi, P., & Ghaffari, M. (2023). Ancient telling, contemporary showing: A reading of The Killing of a Sacred Deer (2017) as film adaptation. CINEJ Cinema Journal. https://doi.org/10.5195/cinej.2023.465
33. Şahin, B. (2023). Kurban ve öteki: René Girard’da mimetik arzu, şiddet ve günah keçisi mekanizması. Veche, 2(2), 76–88.
34. Tailor, V. (2025). Poor Things and Yorgos Lanthimos: A film review intersecting various feminist debates. The Incredible Nineteenth Century, 3(1), Article 5. https://libjournals.mtsu.edu/index.php/I19/article/view/2614/1559
35. Temizer, M. (2025). Sosyolojik bir içerikle Türk mitolojisi ve ikonografisi. Firat University Journal of Social Sciences, 35(3), 949–962. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1575911
36. Topakkaya, A. (2008). Adalet kavramı bağlamında Aristoteles - Platon karşılaştırması. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 27–46.
37. Türk Dil Kurumu. (n.d.). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
38. Tüysüz, D. (2019). Mitolojinin sinemada modern yorumu: Nerdesin Be Birader? ve Kutsal Geyiğin Ölümü filmlerinde çağdaş Odysseus ve Agamemnon hikâyeleri. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21, 323–341. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.453853
39. Uygun, A. (2019). Bir kurban ritüeli olarak kurbanın yakılması ve yağ takdimi. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (43), 148-163.