Depremde Tasarım Faktörünün Rolü ve Yerel Malzemelerle Yapısal Yenileme: İran-Bam Kentindeki Büyük Depremde Kültürel Mekânların Kırılganlığı
Abstract
Günümüzde, doğal, biyolojik, teknolojik ve sosyal afetler, toplumların normal yaşam düzenini bozan ve onun uyum sağlama kapasitesini aşarak yardıma gereksinim duyuran olaylardır. Toprak/hava/su kirliliği, salgın hastalıklar, nükleer/radyolojik/kimyasal kazalar, savaş, terör saldırıları ve göç gibi afetlerin bir kısmı direk insan kaynaklıdır. Bu değerlendirmeyle deprem gibi doğal afetlerde, depremlerin ani ve beklenmeyen bir zamanda olmaları sebebiyle, insan faktörü az etkili görülmektedir. Ancak gerekli mühendislik ve mimarlık hizmeti almış yapılar depremlerle uyumlu davranış sergileyebilmektedir. Bu makalede depremde insan kaynaklı faktörlerin sebep olduğu yıkım, İran’ın Bam kenti bağlamında ele alınmıştır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Bam, önemli tarihi ve kültürel mekânlarıyla İran'ın öne çıkan şehirlerindendir. 2003 yılında meydana gelen 6.6 büyüklüğündeki deprem, kentteki dini ve tarihi yapıları yıkıcı bir şekilde etkilemiştir. Bu makalede kentin önemli yapıları arasındaki Arg-ı Bam(Bam Kalesi), Ulu Camii ve Hanasayi Fabrikası'nın insan kaynaklı tasarım faktörlerinden nasıl etkilendiği ve deprem dirençli hale getirilmeleri süreci, yapım tekniği ve kerpiç malzeme bağlamında açıklanmıştır.
Keywords
Depremde insan kaynaklı faktörler, yenileme, kerpiç, Bam depremi, Arg-ı Bam
Thanks
Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir.
References
- Abdi, K. (2001). Nationalism, politics, and the development of archaeology in Iran, American Journal of Archaeology AJA, 105(1):51-76. Erişim Adresi (08.06.2023): https://doi.org/10.2307/507326
- Ahmadi, N. (2008). Summary of the archaeological studies and activities in the Bam project. Annual report of
- Arg-e Bam research foundation. Tehran: Resaneh Pardaz-Paygah-e Pazhooheshi-e Bam, 53- 63.
- Aveta, A., Marino, G, B., Rouh, J. (2017). Tangible/Intangible: Destruction and Reconstruction of the Iranian Site of Arg-E Bam (Bam Citadel). World Heritage and Disaster Knowledge, Culture and Representation. Naples.
- Bam3DCG. (2016). Virtual 3D Reconstruction of Bam Citadel. Retrieved from http://dsr.nii.ac.jp/Bam3DCG
- Einifar, A. ve Eshreti, P. (2017). Kültürel manzarada "kültür ve doğa arasındaki ilişkiye" bütüncül bir yaklaşım (vaka çalışması: Bam). Güzel Sanatlar Dergisi -Mimarlık ve Şehircilik, 22 (4), 81-92.
- Fallahi, A. ve Aslani F. (2013). 2003 Bam depremi sonrası Bazar mahallesinin toplumsal hafıza yaklaşımıyla yeniden inşası, Güzel Sanatlar Dergisi-Mimarlık ve Şehircilik, 20 (4), 45-58.
- Fallahi, A. (2007). Lessons learned from the housing reconstruction following the Bam Earthquake in Iran. The Australian Journal of Emergency Management, 22(1), 26-33.
- Hasani, A. (2020). Kirman eyaletindeki Hanasayi Bam Fabrikasına bir bakış. El Sanatlarını Geliştirme Fonu, El Dokuması Halı ve Canlandırma, Tarihi ve Kültürel Mekanların İşletilmesi Dergisi. Kültürel Miras, El Sanatları ve Turizm Bakanlığı, 10, 8-11.
- Hoseynpour, M. (2015). Bam depreminin riskini ve 2003 depreminden sonra şehrin yeniden inşa sürecini araştırmak (Yüksek lisans tezi). Sistan ve Belucistan Üniversitesi, İran.