Kültür Turizmi ve Mekân Dönüşümü: Side Antik Kenti'nde Geleneksel Konutlarda Kullanıcı Davranışları

Year 2025, Volume: 10 Issue: 2, 983 - 998, 27.12.2025

Serenay Ulusoy , Sıdıka Benan Çelikel , Reyhan Ay

https://doi.org/10.30785/mbud.1778698

Abstract

Bu çalışma, Side Antik Kenti’nde turizmin geleneksel konutlara ve kullanıcı deneyimlerine etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, mekânın estetik ve tarihî karakterinin duygusal deneyim üzerindeki rolü temel alınmış; Norberg-Schulz’un “Genius Loci” kavramı ve Merleau-Ponty’nin beden–mekân ilişkisi kuramsal çerçeve olarak kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen durum çalışması üç aşamadan oluşmuştur: planlama süreci, saha çalışması ve analiz. Saha çalışması kapsamında bir geleneksel konutun günümüzde kafe olarak kullanılan örneği seçilmiş; 10 turistin davranışları gözlemlenmiş, yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve duygu–davranış haritaları oluşturulmuştur. Bulgular, “geçmiş duygusu”nun öne çıktığını, modern müdahalelerin ziyaretçilerde farklı tepkiler yarattığını ve özellikle yabancı turistlerde bilgi eksikliğine bağlı olumsuz duyguların yoğun olduğunu göstermiştir.

Keywords

Mekân-duygu ilişkisi , kültür turizmi , mekân dönüşümü , Side Antik Kenti

Ethical Statement

Makale ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uygundur. Çalışmada Etik Kurul onayı Akdeniz Üniversitesi Etik Kurulu'nun 13.08.2025 tarihli ve 41 sayılı kararı ile alınmıştır.

Cultural Tourism and Spatial Transformation: User Behaviors in Traditional Houses of Side Ancient City

Abstract

This study aims to examine the impact of tourism on traditional houses and user experiences in the Side Ancient City. The study is grounded in the role of the spatial aesthetic and historical character in shaping emotional experiences, employing Norberg-Schulz’s concept of “Genius Loci” and Merleau-Ponty’s theory of body–space relations as its theoretical framework. By using a qualitative research approach, the study comprised a total of three phases: planning process, fieldwork, and then analysis. During the fieldwork period, a traditional house was selected for the reason that it functions as a café; the behaviors of 10 tourists were observed by researchers, semi-structured interviews were also conducted, and emotion, behavior maps were then developed. The findings revealed that the “sense of the past” was the prominent experience, modern interventions elicited varied responses from visitors, and negative emotions—particularly among international tourists—were largely associated with a lack of interpretive information.

Keywords

Space–emotion relationship , cultural tourism , spatial transformation , Side Ancient City

Ethical Statement

The article complies with national and international research and publication ethics. Ethical committee approval for the study was obtained from the Akdeniz University Ethics Committee with the decision dated 13.08.2025 and numbered 41.

References

• Akbaş, S. & Oktay, K. (2020). Geleneksel Türk konaklarının turizme kazandırılması: Kastamonu örneği. Journal of Tourism and Research, 9(2). Access Address (31.08.2025): www.kastamonu.ktb.gov.tr
• Aktaş, E. & Kurgun, A. (2021). Sorumlu turizm yaklaşımı ile turistik destinasyonların gelişimi: Foça örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(4), 1671–1708. Doi: https://doi.org/10.16953/deusosbil.975564
• Alemdağ, E. L., Al Şensoy, S. & İsmailoğlu, S. (2022). Kültürel mirasın sürdürülebilirliği: Rize Kafdağı Konak oteli örneği. SDÜ Art-e Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 15(30), 1570–1601. Access Address (31.07.2025): https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2682941
• Alpman, P. S. (2019). Mekân, kimlik, sınıf: Farklar neden bir arada barınamazlar? İdealkent, 10(26), 373–401. Doi: https://doi.org/10.31198/idealkent.519245
• Asar, H. (2023). Beden-mekân ilişkisi aracılığıyla sıradışı bir deneyim alanına açılan mekânsal algı. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(14), 164–174. Access Address (27.08.2025): https://dergipark.org.tr/tr/pub/tykhe/issue/77961/1247172
• Ay, R. (2025). Workspace photos, Reyhan Ay's personal archive, Antalya, Türkiye.
• Ayten, A. M. (2003). Kentsel Sit alanlarının korunması geliştirilmesinde temel belirleyicilerin üç kentsel sit alanında araştırılmasına dair bir çalışma. Planlama, 3, 72–78.
• Bai, L. & Weng, S. (2023). New perspective of cultural sustainability: Exploring tourism commodification and cultural layers. Sustainability, 15(13). Doi: https://doi.org/10.3390/su15139880
• Birik, M. (2011). Kentsel mekanın değişim sürecinde transformasyon ve deformasyon. (Ph.D. thesis). Mimar Sinan Fine Arts University, Institute of Science, İstanbul. Access Address (20.08.2025): https://www.researchgate.net/publication/338596158
• Bozkurt, S. G. (2022). Kentleşmenin Safranbolu (Karabük)’nun kültürel peyzaj değişimi üzerindeki etkisinin incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 12(1), 476–488. Doi: https://doi.org/10.21597/jist.977314
• Büyüksural, S. M. & Sağıroğlu Demirci, Ö. (2023). Kentsel arkeolojik sit alanı Side Antik Kenti’nde korumaya yönelik uygulamaların değerlendirilmesi. Online Journal of Art and Design, 11(5), 365–381.
• Chavoshi, B. N., Ilbeigi, M., Karimi, M., Asgharzadeh, A. & Behrouzifard, E. (2024). Investigating the relation between emotional and cultural mapping by considering collective memory in Urban design from perspective of citizens (case study: Tehran, Iran). City, Territory and Architecture, 11(1). Doi: https://doi.org/10.1186/s40410-024-00234-8
• Chen, J., Liu, C., Si, Y., Law, R. & Zhang, M. (2022). A study on the mediating role of emotional solidarity between authenticity perception mechanism and tourism support behavior ıntentions within rural homestay Inn tourism. Behavioral Sciences, 12(9). Doi: https://doi.org/10.3390/bs12090341
• Erbaş, A. E. (2021). İstanbul Tarihi Yarımada’da mekânsal planlama ve tarihi çevre koruma İlişkisi. Mimarist, 21(71), 47–56.
• Erçetin, A. & Erdemir, Z. (2021). Mekân özelinde malzemenin önemi. Journal of Interior Design and Academy, 1(1), 49–64. Doi: https://doi.org/10.53463/inda.2021vol1iss1pp49-64
• Gezgin, S. & İralı, A. (2017). Gelişen teknoloji değişen mekân. Eğitim Yayınevi.
• Gültekin, N. (2007). Geleneksel konut dokusunda kullanım sürecinin değerlendirilmesi- Beypazarı örneği. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22(3), 261–272.
• Gümüşçü, O. (2018). Tarihi coğrafya ve kültürel miras. Erdem, 75, 99–120.
• Güven Ulusoy, F. Ö. (2014). Re-integrating the fragmented context: Preservation and presentation of Side (Master’s thesis). Middle East Technical University, Ankara.
• İnam, A. (2008). Mekânın halleri. Mimarlık. Access Address (27.08.2025): http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=290&RecID=1703
• Inam, A. (2024). The role of aesthetic parameters in shaping emotional attachment to build environments. International Journal for Multidisciplinary Research, 6(6), 1–7. Access Address (26.08.2025): www.ijfmr.com
• Kurak Açıcı, F., Ertaş, Ş. & Sönmez, E. (2017). Sürdürülebilir turizm: Kültür turizmi ve kültürel miras sustainable tourism: Culture Tourism and Cultural Heritage. Akademia Disiplinlerarası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 3(1), 52–66.
• Lee, K. (2022). The interior experience of architecture: An emotional connection between space and the body. buildings, 12(3). Doi: https://doi.org/10.3390/buildings12030326
• Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell Publishing.
• Lindberg, S. (2025). How does your environment affect your mental health? Understanding the environment- mental health connection. Access Address (20.08.2025): https://www.verywellmind.com/how-your- environment-affects-your-mental-health-5093687?utm_source=chatgpt.com
• Maarif, L. A. A., Ratnawati, K. & Dwi Vata Hapsari, R. (2023). The authenticity and social media effect on revisit intention mediated by destination image. International Journal of Research in Business and Social Science (2147- 4478), 12(4), 33–43. Doi: https://doi.org/10.20525/ijrbs.v12i4.2660
• Mansel, A. M. (1978). Side / 1947-1966 Yılları Kazıları ve Araştırmalarının Sonuçları. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Merleau-Ponty, M. (2005). Phenomenology of perception (C. Smith, Trans.). Access Address (27.08.2025): https://voidnetwork.gr/wp-content/uploads/2016/09/
• Phenomenology-of-Perception-by-Maurice-Merleau-Ponty.pdf
• Mfon, I. E. (2023). Aesthetic considerations in architectural design: Exploring pleasure, arousal, and dominance. International Journal of Research Publication and Reviews, 4(8), 923–935. Access Address (16.08.2025): https://www.researchgate.net/publication/375061127
• Mürüvet Büyüksural, S., Karamağarali, N. & Demirci, Ö. S. (2022). The development of the ancient city of “Side” from its discovery to the present and determination of conservation problems. Gazi University Journal of Science, 10(2), 171–184. Access Address (21.08.2025): http://dergipark.gov.tr/gujsb
• Norberg-Schulz, C. (1976). Genius Loci towards a phenomenology of architecture. Rizzoli. Access Address (10.08.2025): https://marywoodthesisresearch.wordpress.com/wp-content/uploads/2014/03/genius-loci- towards-a-phenomenology-of-architecture-part1_.pdf
• Olğun, T. N. (2022). Geleneksel konutların korunmasına yönelik bir inceleme: Elazığ evleri örneği. İdealkent, 13(38), 2330–2364. Doi: https://doi.org/10.31198/idealkent.1137408
• Önay Doğan, B. (2012). Kentsel iletişim stratejisi oluşturmada reklam uygulamalarının rolü ve etkisi. (Ph.D. thesis). İstanbul University, Institute of Social Sciences, İstanbul. Access Address (21.08.2025): https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Pallasma, J. (2018). Tenin gözleri: Mimarlık ve duyular (Vol. 4). YEM Yayınları.
• Sarı, V. İ. (2020). Türkiye’de ulusal ve bölgesel politika belgelerinde sürdürülebilir turizm planlaması. Coğrafi Bilimler Dergisi, 18(1), 1–27. Doi: https://doi.org/10.33688/aucbd.615191
• Seamon, D. (2000). A Way of Seeing People and Place. In Theoretical Perspectives in Environment-Behavior Research. (pp. 157–178). Springer US. Doi: https://doi.org/10.1007/978-1-4615-4701-3_13
• Smith, M. K. (2015). Issues in cultural tourism studies. In Issues in Cultural Tourism Studies: Third Edition. Taylor and Francis Inc. Doi: https://doi.org/10.4324/9781315767697
• Spence, C. (2020). Senses of place: architectural design for the multisensory mind. Cognitive Research: Principles and Implications, 5(1). Doi: https://doi.org/10.1186/s41235-020-00243-4
• Strabon. (2000). Antik Anadolu Coğrafyası (Geographika: XII, XIII, XIV). (A. Pekman, Trans.). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Sui, T. Y., McDermott, S., Harris, B. & Hsin, H. (2023). The impact of physical environments on outpatient mental health recovery: A design-oriented qualitative study of patient perspectives. PLoS ONE, 18(4 April). Doi: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0283962
• Taşçıoğlu, S. & Altunkasa, M. F. (2018). Kilis kentsel sit alanında kullanıcı odaklı mekânsal algı belirlemeleri. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(18), 1–16. Doi: https://doi.org/10.16950/iujad.356739
• Temur, B. & Kurak Açıcı, F. (2022). Cultural heritage: Erzurum Yakutiye Madrasa Turkish-Islamic Artifacts and Ethnography Museum. Journal of Architectural Sciences and Applications Research, 7(2), 598–614. Doi: https://doi.org/10.30785/mbud.114326
• Yazan, S. (2022). Uluslararası öğrencilerin yer bağlılığını anlamak: Kastamonu kenti örneği. International Journal of Geography and Geography Education, 46, 40–60. Doi: https://doi.org/10.32003/igge.1083148