An Analysis of Middle School Turkish Textbooks in Terms of Humor Theories

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 753 - 768, 24.12.2025

Ömer Çelik

https://doi.org/10.52826/mcbuefd.1584015

Öz

The objective of this study is to examine the texts in middle school Turkish textbooks that can be discussed in the context of humor theories in terms of their types, the textbooks and grade levels in which they are used, the themes they cover, and the humor theories they contain. In this study, the reading texts in five middle school Turkish textbooks available on the Education Information Network during the 2023-2024 academic year were examined. The data were obtained through document analysis. The grade level with the highest number of humor theories in the textbook was 6th grade. The predominant humor theories identified in the texts were incongruity and superiority theories. 15 narrative texts and 1 informative text in the textbooks can be evaluated in the context of humor theories. The number of texts that can be addressed in the context of humor theories in textbooks is limited. It is thought that the number of such texts should be increased in middle school Turkish textbooks at every grade level. Thus, students can encounter humor theories in different themes. Using texts that include various humor theories together in books will be useful for students to compare humor created with different theories.

Anahtar Kelimeler

Middle school Turkish textbooks , reading texts , theories of humor

Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarının Mizah Kuramları Yönünden İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, ortaokul Türkçe ders kitaplarında, mizah kuramları bağlamında ele alınabilecek metinleri; türleri, kullanıldıkları ders kitapları ve sınıf kademeleri, bulundukları temalar, içerdikleri mizah kuramları yönünden incelemektir. 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Eğitim Bilişim Ağı’nda yer alan 5 ortaokul Türkçe ders kitabındaki okuma metinlerinin incelendiği çalışmada, veriler doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Araştırmanın sonucunda ders kitabında mizah kuramlarını en fazla bulunduran sınıf kademesinin 6. sınıf olduğu tespit edilmiştir. Metinlerde en çok yer alan mizah kuramları uyumsuzluk ve üstünlük kuramlarıdır. Ders kitaplarında yer alan 15 öyküleyici metnin ve 1 bilgilendirici metnin mizah kuramları bağlamında değerlendirilebileceği ortaya çıkmıştır. Çalışma sonucunda, ders kitaplarında mizah kuramları bağlamında ele alınabilecek metinlerin az sayıda olduğu tespit edilmiştir. Bu tip metinlerin sayısının her sınıf kademesindeki ortaokul Türkçe ders kitabında artırılması gerektiği düşünülmektedir. Bu sayede öğrenci mizah kuramlarıyla farklı temalarda karşılaşabilir. Çeşitli mizah kuramlarını bir arada bulunduran metinlerin kitaplarda kullanılması, öğrencilerin farklı kuramlarla yapılan mizahı karşılaştırmalarına olanak sağlamak adına yararlı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

ortaokul Türkçe ders kitapları , okuma metinleri , mizah kuramları

Kaynakça

• Alay, O. (2019). Mizah kavramı ve mizahın tarihsel süreci. Türk Dili, (116)808, 22-30.
• Altunay, F. (2022). Sosyal bilgiler öğretiminde mizah unsurlarının kullanımının akademik başarıya, düşünme eğilimlerine etkisi ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi (Yayın No. 755397) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Aydın, İ. S. (2006). Türkçe derslerinde mizah kullanımının öğrenci tutum ve başarısına etkisi (İzmir ilköğretim 8. sınıf örnekleminde) (Yayın No. 189833). [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Aydoğmuş, M. (2017). İlkokul Türkçe ders ve öğrenci çalışma kitaplarının mizahi ögeler bakımından incelenmesi (Yayın No. 465871). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Aykaç, N. (2018). Eğitim sürecinde mizah ve ortaokul Türkçe ders kitaplarında mizahi unsurlar. Sobider, 27, 433-447.
• Baudelaire, C. (1997). Gülmenin özü. (Çev. İ. Yalçın). İris. (Orijinal yayın tarihi 1868).
• Bergson, H. (2011). Gülme (3. Baskı). (Çev.Y. Avunç). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal yayın tarihi 1900).
• Çelik, E. (2006). Fizik öğretiminde bilgisayar destekli mizahın öğrenci başarısına ve tutumuna etkisi (Yayın No. 205157). [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Demirci, G. (2013). Eğitimde mizah ve karikatür kullanmanın öğrenci başarısı ve motivasyonuna etkisi (ortaokul 7. sınıf fen ve teknoloji dersi örneği) (Yayın No. 349027). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Dereli, K. (2017). Rıfat Ilgaz’ın çocuk romanlarındaki mizah unsurlarının çocuk edebiyatı açısından incelenmesi (Yayın No. 486343). [Yüksek lisans tezi, Adıyaman Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Durukoğlu, S. & Kaçmaz, G. (2024). Mizah teorilerine göre ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1070-1094. DOI 10.17679/inuefd.1455618
• Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (6. Baskı). Anı.
• Erdal, N. (2019). 7. sınıf Türkçe ders kitabı. Dörtel Yayıncılık.
• Eroğlu, E. (2008). Muzaffer İzgü’nün çocuk kitaplarının mizah unsurları yönüyle incelenmesi (Yayın No. 216928). [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Eselioğlu, H., Set, S. & Yücel, A. (2021). 8. sınıf Türkçe ders kitabı. MEB.
• Esen, H. B. (2021). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi ders kitaplarının mizah ögeleri açısından değerlendirilmesi (Yayın No. 695136). [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Feinberg, L. (2004). Mizahın sırrı. (Çev. A. Çelik & F. G. Özyazıcıoğlu Koçsoy). Millî Folklor, 16(62), 105-113. (Orijinal yayın tarihi 1978).
• Karagül, A. (2018). İngilizce mizah metinlerinin 9. sınıf öğrencilerinin İngilizce dersine yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi (Diyarbakır ili örneği) (Yayın No. 532598). [Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Katipoğlu, M. (2016). Matematik öğretiminde eğlence ve mizah içeren karikatürlerin kullanılmasının öğrencilerin matematik başarısına etkisi (Yayın No. 436760). [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kavcar, C. (2017). Edebiyat ve eğitim (4. Baskı). Anı Yayıncılık.
• Kaynaköz, A. (2019). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde mizahi unsurlardan yararlanma (Yayın No. 592347). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Klein, A. (1999). Mizahın iyileştirici gücü. (Çev. S. Karayusuf). Epsilon. (Orijinal yayın tarihi 1989).
• Koestler, A. (1997). Mizah yaratma eylemi. (Çev. S. Kabakçıoğlu & Ö. Kabakçıoğlu). İris. (Orijinal yayın tarihi 1964).
• Miles, M. B. A. & Huberman, M. (1994). Qualitive data analysis (2. Baskı). Sage Publications.
• Morreal, J. (1997). Gülmeyi ciddiye almak. (Çev. K. Aysevener & Ş. Soyer). İris. (Orijinal yayın tarihi 1983).
• Ocak, G. (2019). Bilimsel araştırmalarda kullanılan veri toplama yolları. G. Ocak (Ed.) Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri içinde (ss. 217-272). Ankara: Pegem Akademi.
• Oruç, Ş. (2006). Sosyal bilgiler öğretiminde mizah (Yayın No. 221596). [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Öngören, F. (1983). Cumhuriyet dönemi Türk mizahı ve hicvi (4. Baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Örge Yaşar, F. (2010). Mizahta uyumsuzluk kuramı bağlamında tekerlemeler. Zeitschrift für die Welt der Türken, 2(1), 49-57.
• Özkan, H. İ. (2008). Öğretmen ve öğrencideki mizah anlayışının sınıf atmosferine etkisi (Yayın No. 211367). [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Özünlü, Ü. (1999). Gülmecenin dilleri. Doruk Yayıncılık.
• Sağlam, M. (2013). Bektaşî fıkralarının “uyumsuzluk kuramı” bağlamında incelenmesi. Millî Folklor, 98, 100-108.
• Savaş, S. (2013). İlköğretim 7. sınıf Türkçe derslerinde mizah kullanımının öğrenci başarısına etkisi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 176-186.
• Savaş, S. (2014) İlköğretim 7. sınıf Türkçe derslerinde mizah kullanımının derse yönelik öğrenci tutumuna etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(1), 73-88.
• Saygı, S. (2023). 8. sınıf Türkçe ders kitabı. Ferman Yayıncılık.
• Sevim, B. (2023). 5. sınıf Türkçe ders kitabı. Koza Yayıncılık.
• Şahin, A. (2018). Yönetsel ve eğitsel araç olarak eğitim kurumlarında mizah. Anı Yayıncılık.
• Şakiroğlu, Y. (2021). Açık öğretim ortaokulu Türkçe ders kitaplarında mizahi ögeler. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 7(3), 164-182. https://doi.org/10.47714/uebt.1027130.
• Tavşancıl, E. & Aslan, A. E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. İstanbul: Epsilon.
• Usta, Ç. (2005). Mizah dilinin gizemi. Akçağ.
• Ünveren, D. (2020). Türkçe öğretiminde mizah: Ders kitapları örneği. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 67, 715-735.
• Yavuz, D. & Kahraman, G. (2019). 6. sınıf Türkçe ders kitabı. Anka Kuşu Yayınevi.