Lise Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Becerileri ile Akademik Erteleme Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırma lise öğrencilerinin dijital okuryazarlık becerileri ile akademik erteleme davranışları arasındaki ilişkiyi belirlemek ve dijital okuryazarlık becerileri ile akademik erteleme davranışlarının farklı değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesine devam eden 260 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Dijital Okuryazarlık Ölçeği (2020) ve Akademik Erteleme Ölçeği (2003) ile toplanmıştır. Elde edilen veriler t-Testi, Anova, ve Pearson Korelasyon Analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarından elde edilen bulgular doğrultusunda; erkek öğrencilerin daha fazla akademik erteleme davranışı sergiledikleri belirlenmiştir. Kız öğrencilerin güvenlik boyutunda dijital okuryazarlık becerilerinin daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Öğrencilerin sınıf düzeyleri arttıkça iletişim boyutunda dijital okuryazarlık beceri düzeylerinin arttığı, öğrencilerin kardeş sayıları arttıkça dijital okuryazarlık becerileri düzeylerinin azaldığı belirlenmiştir. Öğrencilerin dijital okuryazarlık beceri düzeyleri ile akademik erteleme davranışları arasında anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır. Sadece dijital okuryazarlık ölçeği iletişim alt boyutundaki becerileri ile akademik erteleme davranışları arasında pozitif yönde çok zayıf bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Okuryazarlık
• Akademik Erteleme
• Lise Öğrencisi

Investigating the Relationship Between High School Students' Digital Literacy Skills and Academic Procrastination Behaviors

Öz

This study was conducted to determine the relationship between high school students' digital literacy skills and academic procrastination behaviors and to determine whether digital literacy skills and academic procrastination behaviors differ according to different variables. The sample of the study consists of 260 students attending Vocational and Technical Anatolian High School. The data of the study were collected with Personal Information Form, Digital Literacy Scale (2020) and Academic Procrastination Scale (2003). The data obtained were analyzed using t-Test, Anova, and Pearson Correlation Analysis. In line with the research findings, it was determined that male students exhibit more academic procrastination behavior. It was determined that as the grade level of the students increased, their digital literacy skill levels increased in communication dimension, and as the number of siblings of the students increased, their digital literacy skills levels decreased. It was concluded that there was only very weak positive relationship between the skills in the communication sub-dimension of the digital literacy scale and academic procrastination behavior.

Anahtar Kelimeler

• Digital Literacy
• Academic Procrastionation
• High School Student

Kaynakça

1. Acar, Ç. (2015). Anne ve babaların ilkokul ortaokul ve lise öğrencisi çocukları ile kendilerinin dijital okuryazarlıklarına ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
2. Akbay, S., & Gizir, C. (2011). Cinsiyete göre üniversite öğrencilerinde akademik erteleme davranışı: Akademik güdülenme, akademik özyeterlik ve akademik yükleme stillerinin rolü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 60-78. https://doi.org/10.17860/efd.38518
3. Akdamar, E., & Kızılkaya, Y. M. (2022). Üniversite öğrencilerinin akademik erteleme eğilimleri ile umutsuzluk seviyeleri ve akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(1), 212-221. https://doi.org/10.33437/ksusbd.844605
4. Akgün, İ. H., & Akgün, M. (2020). Sosyal bilgiler adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 1-19. https://doi.org/10.5281/zenodo.13744909
5. Arık, K. (2018). Lise öğrencilerinin sayısal okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
6. Aslan, A., Turgut, Y. E., Göksu, İ., ve Aktı Aslan, S. (2019). Çocukların medya okuryazarlık düzeylerinin ve kullanım alışkanlıklarının demografik değişkenler açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(2), 793-815. https://doi.org/10.17152/gefad.561190
7. Aydoğan, D., & Özbay, Y. (2016). Akademik erteleme davranışının benlik saygısı, durumluluk kaygı,öz-yeterlilik açısından açıklanabilirliğinin incelenmesi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(3), 1-9. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pegegog/issue/22588/241267
8. Aydoğdu, Ö. U. (2022). Ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. [Doktora Tezi], Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu.

9. Bayrakcı, S. (2022). Dijital Okuryazarlık – Kavramlar, Modeller ve Ölçüm, Çizgi Kitabevi.
10. Bayramoğlu, E., & Güzel Gürbüz, P. (2023). Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Oyun Bağımlılığı ve Akademik Erteleme Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 24-43. https://izlik.org/JA63AB74BZ
11. Bulut, R. (2014). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının akademik erteleme davranışlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
12. Büyüköztürk, Ş. (2022). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. (29. Baskı). Pegem Akademi.
13. Can, S., & Zeren, Ş. G. (2019). Ergenlerin akademik erteleme davranışlarını açıklamada internet bağımlığı ve temel psikolojik ihtiyaçların rolü. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48(2), 1012-1040. https://doi.org/10.14812/cuefd.544325
14. Creswell, J. W. (2008). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (3. Ed.). Upper Saddle River: Pearson.
15. Çakıcı, D. Ç. (2003). Lise ve üniversite öğrencilerinde genel erteleme ve akademik erteleme davranışının incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
16. Çelik, H. (2021). Ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.
17. Çelik, H., & Kılıçoğlu, G. (2022). Ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi, Journal of Anatolian Cultural Research, 6(2), 115–134. Retrieved from https://ankad.org/index.php/ankad/article/view/131
18. Çetin, N., & Ceyhan, E. (2018). Lise öğrencilerinin akademik erteleme davranışlarının sürekli kaygı, akılcı olmayan inanç, öz düzenleme ve akademik başarı ile ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 460-479
19. Çetin, O. (2016). Pedagojik formasyon programı ile lisans eğitimi fen bilimleri öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 658-685. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erziefd/issue/28295/300548
20. Çikrıkçı, Ö., & Erzen, E. (2016). Cinsiyetin akademik erteleme üzerindeki etkisi: meta-analiz. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(4), 750-761.
21. Demir, Y., & Kutlu, M. (2017). İnternet bağımlılığı, akademik erteleme ve akademik başarı arasındaki ilişkiler. The Journal of Academic Social Science Studies, 61, 91-105.
22. Dervişoğulları, M. (2020). Eğitim fakültesi öğretim elemanlarının psikolojik sağlamlıkları, akademik erteleme eğilimleri, işle ilgili akışları ve mesleki yeterlikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul
23. Erdoğan Coşkun, A. (2021). Eğitimde dijitalleşmenin oluşturduğu sosyo-kültürelliğin öğretmenin rolüne etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 53(53), 1-29. https://doi.org/10.15285/maruaebd.817782
24. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10a ed.). Boston: Pearson
25. Gönen, M., & Korkmaz, Ö. (2024). Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlıkları, Dijital Ortamda Ahlaki Değerlere Dönük Algıları ve Siber Zorbalık Düzeyleri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 407-426. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1464688
26. Gürtekin, A. (2019). Üniversite öğrencilerinin boş zaman tutumları ile sosyalleşme taktikleri ve dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ağrı.
27. Gürültü, E. (2016). Lise öğrencilerinin sosyal medya bağımlılıkları ve akademik erteleme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi, İstanbul.
28. Hargittai, E., & Shaw, A. (2015). Mind the skills gap: The role of Internet know-how and gender in differentiated contributions to Wikipedia. Information, Communication & Society, 18(4), 424-442.
29. Kağan, M. (2010). Akılcı duygusal davranışsal yaklaşıma dayalı akademik erteleme davranışını önleme programının etkililiğinin değerlendirilmesi [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi, Ankara.
30. Kara, S. (2021). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ile web ortamında bilgi arama ve yorumlama stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
31. Karabacak, Z. İ., & Sezgin, A. A. (2019). Türkiye’de dijital dönüşüm ve dijital okuryazarlık. Türk İdare Dergisi, 1(488),319-343.
32. Karadeniz, P.B. (2023). Dijital okuryazarlık becerisi ve uzaktan eğitim ilişkisi: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğrencileri Derneği [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara.
33. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23.Baskı). Nobel Yayıncılık.
34. Kardeş, S. (2020). Erken Çocukluk Döneminde Dijital Okuryazarlık. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 21(2), 827-839. https://doi.org/10.17679/inuefd.665327
35. Kaya, M. (2020). Ortaöğretim öğrencilerinin dijital vatandaşlık ve dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Mersin Üniversitesi, Mersin.
36. Khan, M. J., Arif, H., Noor, S. S. & Muneer, S. (2014). Academic procrastination among male and female university and college students. FWU Journal of Social Sciences, 8(2), 65–70.
37. Kul, S. (2020). Dijital okuryazarlık ve diğer değişkenlerle internet bağımlılığı ilişkisinin incelenmesi. International Journal of Management Information Systems and Computer Science, 4(1), 28-41. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.646682
38. Kutlu, M. & Demir, Y. (2016). Ergenlerdeki akademik erteleme davranışının incelenmesi, Hedefe Doğru İnsan Psikolojik Danışma ve Rehberlik 2 (PDR Sempozyumu), 378-385
39. Leaning, M. (2019). An approach to digital literacy through the ıntegration of media and ınformation literacy. Media and Communication, 7(2), 4–13. https://doi.org/10.17645/mac.v7i2.1931
40. Livingstone, S., & Helsper, E. (2007). Gradations in digital inclusion: Children, young people and the digital divide. New Media & Society, 9(4), 671-696.
41. Lu, D., He, Y., & Tan, Y. (2022). Gender, socioeconomic status, cultural differences, education, family size and procrastination: A sociodemographic meta-analysis. Frontiers in Psychology, 12, 719425. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.719425
42. Lyons, Robert. (2012). Investigating student gender and grade level differences in digital citizenship behavior, Doctoral Dissertation, Walden University, Minneapolis.
43. Master, A., Cheryan, S., & Meltzoff, A. N. (2017). Computing whether she belongs: Stereotypes undermine girls’ interest and sense of belonging in computer science. Journal of Educational Psychology, 109(2), 220. http://dx.doi.org/10.1037/edu0000061
44. Mills, G. E., & Gay, L. R. (2019). Educational research: Competencies for analysis and applications. Pearson.
45. Nadarajan, S., Hengudomsub, P., and Wacharasin, C. (2023). The role of academic procrastination on Internet addiction among Thai university students: A cross-sectional study. Belitung Nursing Journal, 9(4).
46. Onursoy, S. (2018). Üniversite gençliğinin dijital okuryazarlik düzeyleri: anadolu üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştirma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 989-1013. https://doi.org/10.19145/e-gifder.422671
47. Özer, A., & Altun, E. (2011). Üniversite öğrencilerinin akademik erteleme nedenleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(21), 45-72. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/issue/19394/205980
48. Özerbaş, M. A., & Kuralbayeva, A. (2018). Türkiye ve Kazakistan öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 16-25. https://doi.org/10.21666/muefd.314761
49. Özkaya, Y. & Erat, V. (2022). Türkiye’de dijital okuryazarlık çalışmaları: Literatüre dayalı nitel bir araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Dijitalleşme Özel Sayısı. 240-256.
50. Öztürk, Y. (2020). Dijital okuryazarlık hakkında lise öğrencilerinin kendilerine ve anne-babalarına yönelik görüşleri Kırıkkale ili örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
51. Özüt, M., & Bahayi, K. (2024). Ergenlerde Dijital Oyun Bağımlılığı İle Akademik Erteleme Davranışı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Cihanşümul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(8), 31-49. https://doi.org/10.62356/cihansumul.1419709
52. Özzorlu, E., İnan Kaya, G. (2019). Academic procrastination in middle school: Is it related to perceived parental attitudes and locus of control? HAYEF: Journal of Education, 16(2); 156-181. http://doi.org/10.5152/hayef.2019.1901
53. Pala, Ş. M. & Başıbüyük, A. (2020). Ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi, Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 9(3), 897-921. https://doi.org/10.30703/cije.672882
54. Reddy, P., Sharma, B., & Chaudhary, K. (2020). Digital literacy: A review of literature. International Journal Of Technoethics (IJT), 11(2), 65-94. https://doi.org/10.4018/IJT.20200701.oa1
55. Sezgin, A. A., & Karabacak, Z. İ. (2020). Yükseköğretimde dijital dönüşüm ve dijital okuryazarlık dersine yönelik betimsel bir analiz. Kurgu, 28(1), 17-30. https://izlik.org/JA88PJ73SH
56. Silik, Y., & Aydın, F. (2021). Dijital okuryazarlık ve teknoloji okuryazarlığı: karşılaştırmalı bir inceleme. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 17-34. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.907788
57. Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of Counseling Psychology, 31(4), 503-509. https://doi:10.1037//0022-0167.31.4.503
58. Şimşek, M., & Kaya, A. (2019). Lise öğrencilerinin akademik erteleme davranışları ile mükemmeliyetçilik düzeyleri arasındaki ilişkide benlik saygısının aracı rolü. Okul Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 2(2), 95-121. https://izlik.org/JA36UE37JH
59. Tekin, E. (2024). E-Öğrenmeye yatkınlığın akademik performansa etkisinde dijital okuryazarlığın düzenleyici rolü: geleceğin öğretmenleri üzerine bir araştırma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(4), 54-77. https://doi.org/10.15869/itobiad.1522652
60. Tham, J.C.K., Burnham, K. D., Hocutt, D. L, Ranade, N., Misak, J., Duin, A. H., Pedersen, I., & Campbell, J. L. (2021). Metaphors, mental models, and multiplicity: understanding student perception of digital literacy. Computers and Composition 59, 102628. https://doi.org/10.1016/j.compcom.2021.102628
61. Tuckman, B. W. (1991). The development and concurent validity of the procrastination scale. Educational & Psychological Measurement, 51, 473- 481. http://dx.doi.org/10.1177/0013164491512022
62. Tuckman, B. W. (2002). Academic procrastinators: Their rationalizations and web-course performance. APA Symposium Paper, Chicago. https://eric.ed.gov/?id=ED470567.
63. TÜİK (2024). Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması. Erişim Tarihi: 01.04.2025. Erişim Linki:https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2024-53638
64. Uzun-Özer, B., Demir, A., ve Ferrari, J. R. (2009). Exploring academic procrastination among Turkish students: Possible gender differences in prevalence and reasons. The Journal of Social Psychology, 149(2), 241-257. http://doi: 10.3200/SOCP.149.2.241-257
65. Ünsal Seydooğulları, S., Uğur, E., Tanhan, A., & Genç, E. (2023). Lise öğrencilerinin akademik erteleme davranışının problemli internet kullanımı ve mükemmeliyetçilik ile ilişkisinin incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 37(1), 145–164. https://doi.org/10.33308/26674874.2023371439
66. Van Deursen, A. J., & Van Dijk, J. A. (2014). The digital divide shifts to differences in usage. New Media & Society, 16(3), 507-526.
67. Westerman, G., Calméjane, C., Bonnet, D., Ferraris, P., & McAfee, A. (2011). Digital transformation: a roadmap for billion-dollar organizations, MIT Center for Digital Business and Capgemini Consulting
68. Won, S., & Shirley, L. Y. (2018). Relations of perceived parental autonomy support and control with adolescents’ academic time management and procrastination. Learning and Individual Differences, 61, 205-215. http://doi: 10.1016/j.lindif.2017.12.001
69. Yalçın, Ş. (2023). Ortaokul öğrencilerinde akademik erteleme davranışı ile dijital oyun bağımlılığı arasındaki ilişkide akademik motivasyonsuzluğun aracı rolü [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
70. Yaman, Z., & Elmaz, Z. (2023). Üniversite öğrencilerinin metaverse’e yönelik tutum ve farkındalık düzeylerinin postmodern tüketim anlayışı ve dijital okuryazarlık düzeyleri ile ilişkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 854-863. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1358356
71. Yuan, X., Rehman, S., Altalbe, A., Rehman E., & Shahiman, M. A. (2024). Digital literacy as a catalyst for academic confidence: exploring the interplay between academic self-efficacy and academic procrastination among medical students. BMC Medical Education. 24(1). Doi:10.1186/s12909-024-06329-7