Biyoloji Öğretmen Adaylarının Dijital/Teknolojik Öğrenme-Öğretme Araçlarının Eğitimi ve Kullanımıyla İlgili Görüşleri

Öz

Biyoloji eğitimini güncelleştirmek ve çağa uyumlamak amacıyla ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi gereken dijital/teknolojik araçlarla ilgili stratejiler, biyoloji öğretmen adaylarının dijital teknolojilerle ilgili mevcut durumları ve yetiştirilmeleri açısından da ele alınmalıdır. Bu araştırmanın amacı, biyoloji öğretmen adaylarının dijital/teknolojik öğrenme-öğretme araçlarının (DTÖÖ) eğitimi ve kullanımıyla ilgili görüşlerinin incelenmesidir. Araştırma nitel durum çalışması yöntemiyle yürütülmüş olup, Ankara’daki iki devlet üniversitesinin biyoloji eğitimi programlarında öğrenim görmekte olan 61 biyoloji öğretmen adayı ile sürdürülmüştür. Verilerin toplanmasında, kişisel bilgiler ve yapılandırılmış görüşme sorularının bulunduğu bir anket kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin çözümlenmesi, betimsel içerik analiziyle yapılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, biyoloji öğretmen adayları, özellikle DTÖÖ araçlarıyla ders öğretim tasarımı hazırlamak/kullanmakla ilgili eğitim/uygulamalar almayı yoğun olarak istemekte; bu bilgilerle özellikle biyoloji öğretimi ve öğrenci özelliklerini geliştirmeyi amaçlamaktadırlar. Ancak biyoloji öğretmen adaylarının, DTÖÖ araçlarıyla ilgili bilgisizlik ve ortam-imkânların eksikliğinden kaynaklanan sorunların yanı sıra bu araçların dikkat dağınıklığı ve fizyolojik sıkıntılar yaratabilmesi gibi dezavantajları olabileceğine dikkat çeken görüşleri olduğu görülmüştür. Bununla beraber öğretmen adaylarının çoğunluğunun (%79) derslerinde DTÖÖ araçlarını “kolaylıkla” kullanabileceklerini tahmin ettikleri tespit edilmiştir. Araştırma sonunda, biyoloji öğretmen adayı yetiştirme programlarında dijital/teknolojik öğrenme-öğretme araçlarla ilgili bilgilenme/deneyim kazanma uygulamalarına daha fazla yer verilmesi ve bu konudaki dezavantajları gidermek için özen gösterilmesi gerektiği ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• biyoloji eğitimi
• dijital teknoloji
• dijital öğretim araçları
• dijital öğretim tasarımı
• öğretmen adayları

Etik Beyan

Not: Bu makale, 2-4 Mayıs 2025 tarihlerinde düzenlenen 5. Ulusal Biyoloji Eğitimi Kongresi'nde (V. UBEK 2025) sunulan sözlü bildirinin genişletilmiş versiyonudur. Beyanlar Etik beyan: Bu araştırma, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Araştırma Etik Kurulu’ndan alınan 12.07.2024 tarih ve E-51944218-050-00003665770 sayılı etik izin kararıyla yürütülmüş olup, uygulama öncesinde katılımcılardan onay onamı alınmıştır. Çıkar çatışması: Yazar (lar)ın çıkar çatışması yoktur. Veri erişilebilirliği: Veriler, yazarlardan talep üzerine sağlanabilir.

Views of Pre-service Biology Teachers on the Training and Use of Digital/Technological Learning-Teaching Tools

Öz

Strategies regarding digital/technological tools, which must be evaluated to modernize biology education, should also address pre-service teachers' current status and training. This study aims to examine pre-service biology teachers' views on the training and use of digital and technological learning-teaching tools (DLTT). Conducted as a qualitative case study, the research involved 61 pre-service biology teachers from two state universities in Ankara. Data were collected via a survey containing personal information and structured interview questions and analysed through descriptive content analysis. According to the results of the research, pre-service biology teachers intensely desire to receive training/practices on preparing/using course instructional design, especially with DLTT tools; they aim to improve biology teaching and student characteristics with this information. However, pre-service biology teachers were observed to have views that emphasized the potential disadvantages of DLTT tools, such as a lack of knowledge and facilities, or the potential for distraction and physiological distress. However, it was determined that most pre-service teachers (79%) thought that they could use DLTT tools “easily” in their classes. In conclusion, pre-service biology teachers training programs should include more practices of gaining knowledge/experience with digital/technological learning-teaching tools and care should be taken to eliminate the disadvantages in this regard.

Anahtar Kelimeler

• biology education
• digital technology
• digital teaching tools
• digital instructional design
• pre-service teachers

Kaynakça

1. Agélii Genlott, A., Grönlund, A., Viberg, O., & Andersson, A. (2021). Leading dissemination of digital, science-based innovation in school – a case study. Interactive Learning Environments, 31(7), 4171-4181. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1955272
2. Alemayehu, L., & Chen, H. L. (2021). The influence of motivation on learning engagement: the mediating role of learning self-efficacy and self-monitoring in online learning environments. Interactive Learning Environments, 1-14. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1977962
3. Arastaman, G., Öztürk Fidan, İ., & Fidan, T. (2018). Validity and reliability in qualitative research: A theoretical analysis. YYU Journal of Education Faculty, 15(1), 37-75. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/40566/491262
4. Arslanhan, A., & Artun, H. (2021). Bilgi işlemsel düşünme becerilerinin fen öğretimine entegrasyonu hakkında öğretmen görüşleri. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 2(2), 108–121. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ebad/issue/64990/944338
5. Aslan, A., Durukan, Ü.G., & Batman D. (2021). Fizik, kimya ve biyoloji öğretmenlerinin 3-boyutlu katı model tasarım ve kullanım ihtiyaçlarına genel bir bakış. Int. J. of 3D Printing Tech. Dig. Ind., 5(3), 515-534. https://doi.org/10.46519/ij3dptdi.991955
6. Azmanoğlu, M., & Deveci Topal, A. (2024). Türkiye’de biyoloji eğitiminde dijital materyallerin etkisi konusunda yapılan lisansüstü çalışmaların incelenmesi (2014–2023 [Investigation of postgraduate studies on the effect of digital materials in biology education in Turkey (2014–2023)]. Education & Youth Research, 4(1), 16–33. https://doi.org/10.59041/eyor.1437759
7. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1–15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aeusbed/issue/30008/ 290583#article_cite
8. Bakırcı, H., Gök, N., & Artun, H. (2021). Fen öğretiminde kullanılan hologram uygulamalarına yönelik fen bilimleri öğretmenlerinin görüşleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1334-1348. https://doi.org/10.32709/akusosbil.896821

9. Bandura, A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachandran (Ed.), Encyclopedia of human behavior (Vol. 4, pp. 71–81). Academic Press.
10. Bediroğlu, R. (2021). Fen bilgisi öğretmen adaylarının dijital öğretim materyali geliştirme öz-yeterlikleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. http://dspace.yildiz.edu.tr/xmlui/handle/1/12458
11. Bozdağ, H. C. (2025). Biyoloji öğretiminde teknoloji kullanımına ilişkin çalışmaların yarım asırlık bibliyometrik analizi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(45), 38–68. https://doi.org/10.35675/befdergi.1463143
12. Ceylan, H., & Kalaycı, S. (2024). Türkiye’de biyoloji konularının öğretiminde kullanılan artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik ile ilgili tez çalışmalarının incelenmesi. Journal of Biological Sciences and Health, 2(1), 1–13. https://jobish.com.tr/index.php/j/article/view/21.
13. Chen, C., & Huang, P. (2020). The effects of STEAM-based mobile learning on learning achievement and cognitive load. Interactive Learning Environments, 31(1) 100-116. https://doi.org/10.1080/10494820.2020.1761838
14. Chmiliar, L. (2010). Multiple-case designs. In A. J. Mills, G. Durepos, & E. Wiebe (Eds.), Encyclopedia of case study research (pp. 582–583). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781412957397.n216
15. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches (2nd ed.). SAGE Publications.
16. Dehghani, M., Mohammadhasani, N., Hoseinzade Ghalevandi, M., & Azimi, E. (2020). Applying AR-based infographics to enhance learning of the heart and cardiac cycle in biology class. Interactive Learning Environments, 31(1), 185-200. https://doi.org/10.1080/10494820.2020.1765394
17. Doğan, A., & Uluay, G. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının 3D teknolojilerini öğrenme ve uygulama deneyimleri: Tinkercad örneği. Trakya Eğitim Dergisi, 10(3), 980-994. https://doi.org/10.24315/tred.674462
18. Eyecioğlu, E., & Yeşilyurt, M. (2021). Dijital deneylerin fen bilimleri dersinde kullanılmasının öğrenci başarısına etkisi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 29–35. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.927422
19. García Martínez, I., Fernández Batanero, J. M., Fernández Cerero, J., & León, S. P. (2023). Analysing the impact of artificial intelligence and computational sciences on student performance: Systematic review and meta-analysis. Journal of New Approaches in Educational Research, 12(1), 171–197. https://doi.org/10.7821/naer.2023.1.1240
20. Gökmen, A., Taflı, T., & Atıcı, T. (2018). Biyoloji öğretmen adaylarının dijital deney araçlarına yönelik görüşleri. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 291–302. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kebd/issue/67221/1049185
21. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research (pp. 105-117). Sage.
22. Hatch, J. A. (2002). Doing qualitative research in education settings. SUNY Press.
23. Hrastinski, S. (2020). Informed design for learning with digital technologies. Interactive Learning Environments, 31(2), 972–979. https://doi.org/10.1080/10494820.2020.1815221
24. Huang, Q., & Wei, Y. (2023). Priorities for the development of the Chinese education management system in the era of digitalisation. Interactive Learning Environments, 32(1), 1–14. https://doi.org/10.1080/10494820.2023.2239873
25. Kalemkuş, F., & Kalemkuş, J. (2023). Fen eğitiminde dijital teknolojiler. In F. Erdoğan (Ed.), Matematik ve fen bilimleri eğitiminde yeni yaklaşımlar (E-ISBN 978-625-6452-35-0). Efe Akademi Yayınları.
26. Kadirhanoğulları, M. (2024). Biyoloji eğitiminde bilgisayar destekli öğretimin akademik başarıya etkisi: Bir meta-analiz çalışması. Iğdır University Journal of Social Sciences / Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (35), 131–145. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1310351
27. Kiraz, B., Gökmen, A., & Çimen, O. (2024). Biyoloji öğretmen adaylarının öğretim sürecinde artırılmış gerçeklik kullanımına ilişkin görüşleri: Bir karma yöntem araştırması. Premium e-Journal of Social Sciences, 8(48), 1503–1513. https://doi.org/10.5281/zenodo.14311351
28. Klenke, K. (2016). Qualitative research in the study of leadership. Emerald Group Publishing Limited.
29. Maxwell, J. A. (2008). Designing a qualitative study. In L. Bickman & D. J. Rog (Eds.), The SAGE handbook of applied social research methods (2nd ed., pp. 214–253). SAGE Publications.
30. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Ed. & Çev.). Nobel Yayınları.
31. Merriam, S. B., & Grenier, R. S. (2019). Qualitative research in practice: Examples for discussion and analysis. Jossey-Bass Publishers.
32. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: A source book of new methods. SAGE Publications.
33. Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Bilişim Ağı [EBA]. (2012). EBA web sitesi. https://www.eba.gov.tr/nasil-eba (Erişim: 3 Kasım 2023)
34. Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Bilişim Ağı [ÖBA]. (2022). ÖBA web sitesi. https://www.oba.gov.tr/ (Erişim: 3 Kasım 2023)
35. Milli Eğitim Bakanlığı. (2023). Öğretmen Eğitimi Dijital Ekosistemi Projesi. https://oygm.meb.gov.tr/www/ogretmen-egitimi-dijital-ekosistemi-projesi/icerik/1152 (Erişim: 31 Ekim 2023)
36. Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for integrating technology in teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054. https://doi.org/10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x
37. Oyarzo Pineida, F. (2011). Competencies for the 21st century: Integrating ICT to life, school and economical development. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 28, 54–57. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.11.011
38. Özdemir, M. (2010). Nitel veri analizi: Sosyal bilimlerde yöntembilim sorunsalı üzerine bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 323–343. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ogusbd/issue/10997/131612
39. Pettersson, F. (2018). On the issues of digital competence in educational contexts – a review of literature. Education and Information Technologies, 23(3), 1005–1021. https://doi.org/10.1007/s10639-017-9649-3
40. Pimentel, D., & Kalyanaraman, S. (2021). Virtual climate scientist: A VR learning experience about paleoclimatology for underrepresented students. Interactive Learning Environments, 31(7), 4426–4439. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1969582
41. Salsabila, A. M. (2024). The role of technology in education in the era of globalization. In Proceedings of the International Conference on Islamic Studies (ICIS), 709–717. UIN K.H. Abdurrahman Wahid Pekalongan. https://proceeding.uingusdur.ac.id/index.php/icis/article/view/2343/1126/
42. Suri, H. (2011). Purposeful sampling in qualitative research synthesis. Qualitative Research Journal, 11(2), 63–75. https://doi.org/10.3316/QRJ1102063
43. Ulusal Disiplinlerarası Fen Eğitimi Öğretmenler Konferansı (DİFEÖK). DİFEÖK web sitesi. https://difeok.org/ (Erişim: 4 Kasım 2023)
44. Viberg, O., Grönlund, A., & Andersson, A. (2020). Integrating digital technology in mathematics education: A Swedish case study. Interactive Learning Environments, 31(1), 232–243. https://doi.org/10.1080/10494820.2020.1770801
45. Waheed, M., & Leišytė, L. (2021). German and Swedish students going digital: Do gender and interaction matter in quality evaluation of digital learning systems? Interactive Learning Environments, 31(7), 4367–4381. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1965626
46. Weng, C., Rathinasabapathi, A., Weng, A., & Zagita, C. (2019). Mixed reality in science education as a learning support: A revitalized science book. Journal of Educational Computing Research, 57(3), 777–807. https://doi.org/10.1177/0735633118757017
47. Wu, J. H., Tennyson, R. D., & Hsia, T. L. (2010). A study of student satisfaction in a blended e-learning system environment. Communication Education, 55(1), 155–164. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2009.12.012
48. Yapıcı, İ. Ü., & Karakoyun, F. (2017). Biyoloji öğretiminde oyunlaştırma: Kahoot uygulaması örneği. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 8(4), 396–414. https://doi.org/10.17569/tojqi.335956
49. Yin, R. K. (1984). Case study research: Design and methods (3rd ed.). Sage Publications.
50. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
51. Yıldırım, N. (2015). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
52. Yılmaz, M. (2023). Eğitimin dijitalleşmesi: Geleceğin dijital fen ve biyoloji öğretmenleri. In Ş. Ş. Erçetin & G. Dağhan (Eds.), Cumhuriyetin 100. yılında öğretmenlik mesleği: Dünü, bugünü ve yarını (ss. 225-240). Nobel Akademik Yayıncılık.