Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Kapsayıcı Eğitime Yönelik Yaklaşımlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitime yönelik yaklaşımlarının incelenmesidir. Araştırma nitel araştırma yöntemine uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını İstanbul’da A Üniversitesinde Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümünde öğrenim gören 15 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcılar ölçüt örneklem yöntemine dayalı olarak belirlenmiştir. Ölçüt olarak en az bir dönem boyunca kapsayıcı eğitim dersi almış olmak, Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümüne devam ediyor olmak belirlenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formu araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitimi farklıkları dikkate alan, fırsat eşitliği sağlayan, uygun öğrenme ortamı oluşturan bir şekilde algıladıkları tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarına göre kapsayıcı eğitimin öğrenciler için uygun öğrenme ortamı oluşturduğu, etkili bir şekilde uygulanmasında ise öğretmenlerin ve kapsayıcı eğitimin bileşenleri arasındaki iletişiminin önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlar kapsayıcı eğitim dersi alan sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kapsayıcı eğitime yönelik yaklaşımlarının olumlu olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim
• öğretmen eğitimi
• kapsayıcı eğitim
• sosyal bilgiler eğitimi
• öğretmen adayları

Etik Beyan

Araştırma etik kurallara uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Examining the Approaches of Pre-Service Social Studies Teachers Towards Inclusive Education

Öz

The aim of this research is to examine the approaches of pre-service social studies teachers towards inclusive education. The research was conducted in accordance with the qualitative research method. The participants of the research consist of 15 teacher candidates studying in the Social Studies Teaching Department at A University in Istanbul. The participants were determined based on the criterion sampling method. The selection criteria were determined as having taken an inclusive education course for at least one semester and continuing to study in the social studies teaching department. A semi-structured interview form developed by the researcher was used as the data collection tool in the research. The obtained data were analyzed using the content analysis method. As a result of the research, it was determined that teacher candidates perceived inclusive education as taking differences into account, providing equal opportunities among students and creating a suitable learning environment. It was concluded that, according to the teacher candidates, inclusive education creates a suitable learning environment for students and that communication between teachers and the components of inclusive education is important for its effective implementation. The results show that the approaches of social studies teacher candidates taking an inclusive education course towards inclusive education are positive.

Anahtar Kelimeler

• Education
• teacher training
• inclusive education
• social studies education
• teacher candidates

Etik Beyan

The research was carried out in accordance with ethical rules.

Kaynakça

1. Ainscow, M. (2020). Promoting inclusion and equity in education: lessons from international experiences. Nordic Journal of Studies in Educational Policy, 6(1), 7-16.
2. Akbulut, F., Yılmaz, N. Karakoç, A., Erciyas, İ. M., & Akşin Yavuz, A. (2021). Öğretmen adayları kapsayıcı eğitim hakkında ne düşünüyor? Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 6(1), 33-53. https://doi.org/10.37754/756554.2021.613
3. Alsarawi, A., & Sukonthaman, R. (2021). Preservice teachers’ attitudes, knowledge, and self-efficacy of inclusive teaching practices. International Journal of Disability, Development and Education, 70(5), 705–721. https://doi.org/10.1080/1034912X.2021.1922992
4. An, J., Choi, S., & Lim, J. H. (2025). Peer relationship instructions in inclusive educational settings in Korea: a meta-analysis. Asia Pacific Education Review, 26(2), 429-443. https://doi.org/10.1007/s12564-024-09971-4
5. Bayram, B. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik algı ve uygulamaları (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erciyes Üniversitesi.
6. Bayram, B., & Öztürk, M. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik düşünce ve uygulamaları. Eğitim ve Bilim, 46(206).
7. Beacham, N., & Rouse, M. (2012). Student teachers' attitudes and beliefs about inclusion and inclusive practice. Journal of Research in Special Educational Needs, 12(1), 3-11. https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2010.01194.x
8. Çayır, K. (2022). Etik sorumluluk, insan hakları ve kültürel-ahlaki gerekçeler geriliminde Türkiye’de kapsayıcı eğitim. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 75-90.

9. Cerna, L., Mezzanotte, C., Rutigliano, A., Brussino, O., Santiago, P., Borgonovi, F., & Guthrie, C. (2021). Promoting inclusive education for diverse societies: A conceptual framework. OECD Education Working Papers, (260), 1-57.
10. Civitillo, S., De Moor, J. M., & Vervloed, M. P. (2016). Pre‐service teachers’ beliefs about inclusive education in the Netherlands: An exploratory study. Support for Learning, 31(2), 104-121. https://doi.org/10.1111/1467-9604.12119
11. Cole, C. M., Waldron, N., & Majd, M. (2004). Academic progress of students across inclusive and traditional settings. Mental Retardation, 42, 136–144. https://doi.org/10.1352/0047-6765(2004)42<136:APOSAI>2.0.CO;2
12. Duncan, J., Punch, R., & Croce, N. (2021). Supporting primary and secondary teachers to deliver inclusive education. Australian Journal of Teacher Education, 46(4). http://dx.doi.org/10.14221/ajte.2021v46n4.6
13. Fırat, E. (2021). Sosyal bilgiler dersinde kapsayıcı eğitim: Fenomenolojik bir araştırma (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi.
14. Forlin, C., & Chambers, D. (2011). Teacher preparation for inclusive education: Increasing knowledge but raising concerns. Asia-Pacific Journal of Teacher Education, 39, 17-32. https://doi.org/10.1080/1359866X.2010.540850
15. Forlin, C., Tait, K., Carroll, A., & Jobling, S. (1999). Teacher education for diversity. Queensland Journal of Educational Research, 15 (2), 207–226.
16. Guillemot, F., Lacroix, F., & Nocus, I. (2022). Teachers' attitude towards inclusive education from 2000 to 2020: An extended meta-analysis. International Journal of Educational Research Open, 3, 100175. https://doi.org/10.1016/j.ijedro.2022.100175
17. Haug, P. (2016). Understanding inclusive education: ideals and reality. Scandinavian Journal of Disability Research, 19(3), 206–217. https://doi.org/10.1080/15017419.2016.1224778
18. Hopper, T., & Stogre, T. (2004). Influence of school integrated teacher education on elementary teacher’s motivation to teach physical education. Physical and Health Education, 69(4), 43–46.
19. Ianniello, A., Alodat, A. M., & Corona, F. (2022). Towards inclusive education. a correlational study on a sample of Italian pre-service teachers' personal values and attitudes. Online Submission, 6(4).
20. Ismailos, L., Gallagher, T., Bennett, S., & Li, X. (2022). Pre-service and in-service teachers’ attitudes and self-efficacy beliefs with regards to inclusive education. International Journal of Inclusive Education, 26(2), 175-191. https://doi.org/10.1080/13603116.2019.1642402
21. Jardinez, M. J., & Natividad, L. R. (2024). The advantages and challenges of inclusive education: Striving for equity in the classroom. Shanlax International Journal of Education, 12(2), 57-65. https://doi.org/10.34293/
22. Kalambouka, A., Farrell, P., Dyson, A., & Kaplan, I. (2007). The impact of placing pupils with special educational needs in mainstream schools on the achievement of their peers. Educational Research, 49, 365–382. https://doi.org/10.1080/00131880701717222
23. Kölemen, Ö., Kiraz, S., Yılmaz, F., Alparslan, Ö., Asar, M., & Öney, H. (2023). Kapsayıcı öğrenme ortamlarına ilişkin yöneticilerin görüşleri (Denizli ili Pamukkale ilçe örneği). International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(99), 2354-2363.
24. Lambe, J. & Bones, R. (2006) Student teachers’ perceptions about inclusive classroom teaching in Northern Ireland prior to teaching practice experience. European Journal of Special Needs Education, 21(2), 167–86. https://doi.org/10.1080/08856250600600828
25. Lancaster, J., & Bain, A. (2007). The design of inclusive education courses and the self‐efficacy of preservice teacher education students. International Journal of Disability, Development and Education, 54(2), 245-256. https://doi.org/10.1080/10349120701330610
26. Lautenbach, F., & Heyder, A. (2019). Changing attitudes to inclusion in preservice teacher education: a systematic review. Educational Research, 61(2), 231-253. https://doi.org/10.1080/00131881.2019.1596035
27. Leblebici, H., & Türkan, A. (2021). Opinions of teacher candidates on inclusive education: a parallel mixed method study. International Journal of Education and Literacy Studies, 9(4), 32-44. http://dx.doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.9n.4p.32
28. Len, B. (2016). Social justice, human rights and inclusive education. In G. Richards & F. Armstrong (Eds.), Key Issues for Teaching Assistants (pp. 156–162). Routledge
29. Li, K. M., & Cheung, R. Y. M. (2019). Pre-service teachers’ self-efficacy in implementing inclusive education in Hong Kong: the roles of attitudes, sentiments, and concerns. International Journal of Disability, Development and Education, 68(2), 259–269. https://doi.org/10.1080/1034912X.2019.1678743
30. Malinen, O. P., Savolainen, H., Engelbrecht, P., Xu, J., Nel, M., Nel, N., & Tlale, D. (2013). Exploring teacher self-efficacy for inclusive practices in three diverse countries. Teaching and Teacher Education, 33, 34-44. https://doi.org/10.1016/j.tate.2013.02.004
31. Metsala, J. L., & Harkins, M. J. (2020). An examination of preservice teachers’ self-efficacy and beliefs about inclusive education. Teacher Education and Special Education, 43(2), 178-192. https://doi.org/10.1177/0888406419873060
32. Moberg, S., Muta, E., Korenaga, K., Kuorelahti, M., & Savolainen, H. (2019). Struggling for inclusive education in Japan and Finland: Teachers’ attitudes towards inclusive education. European Journal of Special Needs Education, 35(1), 100–114. https://doi.org/10.1080/08856257.2019.1615800
33. Nakken, H., & Pijl, S. J. (2002). Getting along with classmates in regular schools: A review of the effects of integration on the development of social relationships. International Journal of Inclusive Education, 6, 47–61. https://doi.org/10.1080/13603110110051386
34. Oğlakçı, M., & Amaç, Z. (2024). Öğretmenlerin gözünden kapsayıcı eğitim: Öğretmen, sınıf ve materyaller. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (38), 625-647.
35. Öner, G. (2022). Kapsayıcı eğitim yaklaşımıyla sosyal bilgiler öğretimi: bir eylem araştırması (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi.
36. Özbek, Ö. Y., & Taneri, P. O. (2023). Okul yöneticilerinin kapsayıcı eğitime ilişkin farkındalıkları üzerine sanat-temelli bir çalışma. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 75-96.
37. Palabıyık, T., & Sakız, H. (2021). Kuramdan uygulamaya kapsayıcı eğitim: ortaöğretim İngilizce dersi kapsayıcı öğretim programının incelenmesi ve öneriler. Journal of Children's Rights and Education, 2(1), 11-39. https://doi.org/10.29329/jcre.2021.427.2
38. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage publications.
39. Pavenkov, O., Pavenkov, V., & Rubtcova, M. (2015). The altruistic behavior: characteristic of future teachers of inclusive education in Russia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 187, 10-15. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.03.003
40. Polat, M. (2022). “Kapsayıcı eğitim” mümkün mü? kapsayıcı eğitim dersini alan öğretmen adaylarının görüşlerinin vignette tekniği ile incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 965-986.
41. Puliatte, A., Martin, M., & Bostedor, E. (2021). Examining preservice teacher attitudes and efficacy about inclusive education. Srate Journal, 30(1), n1.
42. Richards, G., & Clough, P. (2004). ITE students’ attitudes to inclusion. Research in Education, 72, 77–86.
43. Ruijs, N. M., & Peetsma, T. T. (2009). Effects of inclusion on students with and without special educational needs reviewed. Educational research review, 4(2), 67-79. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2009.02.002
44. Salend, S. J., & Garrick Duhaney, L. M. (1999). The impact of inclusion on students with and without disabilities and their educators. Remedial and Special Education, 20, 114–126. https://doi.org/10.1177/074193259902000209
45. Sarıgöz, O. (2019). Teacher candidates’ opinions on inclusive education practices. Turkish Studies Educational Sciences 14(5), 2623-2637
46. Sharma, U., Forlın, C. Loreman, T. & Earle C. (2006) Pre-service teachers’ attitudes, concerns and sentiments about inclusive education: an international comparison of the novice pre-service teachers. International Journal of Special Education, 21(2), 80–93.
47. Sharma, U., Sokal, L., Wang, M., & Loreman, T. (2021). Measuring the use of inclusive practices among pre-service educators: A multi-national study. Teaching and Teacher Education, 107, 103506. https://doi.org/10.1016/j.tate.2021.103506
48. Şimşek, Ü. (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutum ve özyeterlikleri ile sınıf içi uygulamalara ilişkin görüşlerinin karşılaştırılması (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi.
49. Spandagou, I., Evans, D., & Little, C. (2008). Primary education preservice teachers’ attitudes on inclusion and perceptions on preparedness to respond to classroom diversity. In Proceedings of the International Educational Research Conference. Australian Association for Research in Education (AARE).
50. Temur, S. (2024a). 4. Sınıf sosyal bilgiler ders kitabının kapsayıcı eğitim bağlamında incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 13(2), 710-734. https://doi.org/10.7884/teke.1412362
51. Temur, S. (2024b). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının kapsayıcı eğitim bağlamında incelenmesi. Trakya eğitim dergisi, 14(1), 165-191. https://doi.org/10.24315/tred.1336439
52. Temur, S., & Uslu, S. (2024). Öğretmenlerin kapsayıcı eğitim kavramına ilişkin metaforik algıları. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 2118-2138. https://doi.org/10.53444/deubefd.1434166
53. Tiernan, B. (2022). Inclusion versus full inclusion: implications for progressing inclusive education. European Journal of Special Needs Education, 37(5), 882-890. https://doi.org/10.1080/08856257.2021.1961197
54. Tuncay, A. A., & Kizilaslan, A. (2021). Pre-service teachers’ sentiments, attitudes and concerns about inclusive education in Turkey. European Journal of Special Needs Education, 37(2), 309–322. https://doi.org/10.1080/08856257.2021.1873524
55. Tuzcuoğlu, N., & Aydın, D. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitim ile ilgili görüşleri, problemleri ve çözüm önerileri. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 27-40. https://doi.org/10.55008/te-ad.1284572
56. Ünal, R., & Aladağ, S. (2020). Investigation of problems and solution proposals in the context of inclusive education practices. Journal of Interdisciplinary Education: Theory and Practice, 2(1), 23-42.
57. Ünal, R. (2021). 4. Sınıf sosyal bilgiler dersinde uygulanan kapsayıcı eğitim etkinliklerinin öğrencilerin sosyal kabul düzeylerine etkisi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi.
58. UNESCO. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. UNESCO/Ministry of Education and Science of Spain. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000098427
59. Urban Jr, D. J. (2018). Democratic citizenship education and inclusion: preparing preservice teachers for inclusive social studies. Journal of the American Academy of Special Education Professionals, 162, 190.
60. Varcoe, L., & Boyle, C. (2014). Pre-service primary teachers’ attitudes towards inclusive education. Educational Psychology, 34(3), 323–337. https://doi.org/10.1080/01443410.2013.785061
61. Walton, E., & Rusznyak, L. (2019). Cumulative knowledge-building for inclusive education in initial teacher education. European Journal of Teacher Education, 43(1), 18–37. https://doi.org/10.1080/02619768.2019.168648
62. Yada, A., Leskinen, M., Savolainen, H., & Schwab, S. (2022). Meta-analysis of the relationship between teachers’ self-efficacy and attitudes toward inclusive education. Teaching and Teacher Education, 109, 103521. https://doi.org/10.1016/j.tate.2021.103521
63. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
64. Yıldırım, E. (2017). Sosyal bilgiler dersinde sığınmacılara yönelik kapsayıcı eğitimin incelenmesi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi.
65. Zen, S., Ropo, E., & Kupila, P. (2023). Constructing inclusive teacher identity in a Finnish international teacher education programme: Indonesian teachers' learning and post-graduation experiences. Heliyon, 9(6). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e16455