Determining the Awareness Levels of Teacher Candidates with Shared Gains in Disaster Preparedness

Öz

Türkiye is located in a region frequently affected by natural disasters. The disasters experienced in recent years have clearly demonstrated the vital importance of a correct and conscious approach to disasters. As in many segments of society, teachers, who play a key role in raising awareness among individuals, also bear significant responsibilities in disaster preparedness and response processes. It is of great importance that teacher candidates have sufficient awareness about disaster awareness before starting their profession to effectively fulfil these responsibilities. In this regard, this study aims to examine the level of disaster awareness among teacher candidates in the context of different variables. In the study, data were collected using the survey method, one of the quantitative research approaches. The sample consisted of 493 teacher candidates studying at the education faculty of a state university, and the participants were enrolled in the “Preschool, Classroom, Social Studies, and Science Teaching” programs. The “Disaster Awareness Perception Scale” developed by Dikmenli et al. (2018) was administered to teacher candidates. The findings of the study were analysed using an appropriate statistical program. Statistical analyses were performed considering the variables of gender, department, and class, as well as the sub-dimensions of the scale. According to the research results, the level of awareness of teacher candidates regarding disasters depends on the program they are studying.

Anahtar Kelimeler

• Teacher candidate
• disaster awareness
• natural disasters

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK 2209 A Research Project Support Programme for Undergraduate Students

Proje Numarası

1919B012318539

Etik Beyan

Prior to collecting the data for the relevant research, permission was obtained from the Amasya University Social Sciences Ethics Committee on 09/02/2024, numbered 5963.

Teşekkür

This research contains the results of the project “Examining Prospective Teachers' Awareness and Attitudes Towards Disaster Preparedness,” which was conducted with the support of TÜBİTAK's 2209-A University Student Research Projects Support Program. We would like to express our sincere gratitude to TÜBİTAK for its financial contribution to the successful completion of this project.

Ortak Kazanımlara Sahip Öğretmen Adaylarının Afetlere Hazırlıkta Bilinç Düzeylerinin Belirlenmesi

Öz

Türkiye, doğal afetlerin sıklıkla yaşandığı bir bölgede yer almaktadır. Son yıllarda yaşanan afetler, afetlere karşı doğru ve bilinçli yaklaşımın hayati önem taşıdığını açıkça ortaya koymaktadır. Toplumun birçok kesiminde olduğu gibi, bireylerin bilinçlendirilmesinde kilit role sahip olan öğretmenler de afetlere hazırlık ve müdahale süreçlerinde önemli sorumluluklar üstlenmektedir. Bu sorumlulukların etkin bir biçimde yerine getirilebilmesi için öğretmen adaylarının, mesleğe başlamadan önce afet bilinci konusunda yeterli farkındalığa sahip olmaları büyük önem arz etmektedir. Bu doğrultuda bu çalışmada, öğretmen adaylarının afet bilinci düzeylerinin farklı değişkenler bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, nicel araştırma yaklaşımlarından tarama yöntemi ile veriler toplanmıştır. Örneklem bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde öğrenim gören 493 öğretmen adayından oluşmakta ve katılımcılar "Okul öncesi, Sınıf, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilgisi Öğretmenliği" programlarında eğitim almaktadır. Öğretmen adaylarına, Dikmenli vd. (2018) tarafından geliştirilen “Afet Bilinci Algı Ölçeği” uygulanmıştır. Çalışmanın bulguları uygun bir istatistiki programla analiz edilmiştir. İstatistiksel analizler cinsiyet, bölüm, sınıf değişkenlerinin yanı sıra ölçeğin alt boyutları dikkate alınarak yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmen adaylarının afetlere yönelik bilinç düzeylerinin öğrenim gördükleri program türüne ve alt boyutlarda cinsiyet değişkenine göre farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Bu nedenle öğretmen yetiştirme müfredatına afet bilinci içerikli derslerin zorunlu statüde dahil edilmesi önemle tavsiye edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmen adayı
• afet bilinci
• doğal afetler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK 2209 A Üniversite Öğrencilerini Destekleme Programı

Proje Numarası

1919B012318539

Etik Beyan

İlgili araştırmanın verilerinin toplanmasından önce Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulu’ndan 09 /02 /2024 tarih ve 5963 sayılı izin alınmıştır.

Teşekkür

Bu araştırma TÜBITAK 'ın 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı desteğiyle yürütülen " Öğretmen Adaylarının Afet Bilinci Algı ve Tutum Düzeylerinin İncelenmesi" projesinin sonuçlarını içermektedir. Projenin başarıyla tamamlanmasına sağladığı maddi katkıdan dolayı TÜBİTAK ' a çok teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Adiyoso, W., & Kanegae, H. (2013). The preliminary study of the role of Islamic teaching in the disaster risk reduction (a qualitative case study of Banda Aceh, Indonesia). Procedia Environmental Sciences 17, 918–927. https://doi.org/10.1016/j.proenv.2013.02.110
2. AFAD, (2023a): https://www.afad.gov.tr/afadem/dogal-afetler. Erişim tarihi: 10.01.2025
3. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2021). Bartın, Kastamonu ve Sinop’ta meydana gelen afetler. https://www.afad.gov.tr/bartin-kastamonu-ve-sinopta- (Erişim tarihi: 29.12.2024).
4. Alkhalaf, A., & Tanrıseven, I. (2025). Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeyine ilişkin bir inceleme. Afet ve Risk Dergisi 8(1), 289-305. https://doi.org/10.35341/afet.1526119
5. Becker, J. S., Paton, D., Johnston, D. M., Ronan, K. R., & McClure, J. (2017). The role of prior experience in informing and motivating earthquake preparedness, International Journal of Disaster Risk Reduction 22, 179–193. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.03.006
6. Bozca, P., & Önder, E. Y. (2024). Turkish preservice teachers’ perceptions of natural disasters: Coronavirus, earthquakes, fires, and floods, Journal of Educational Research and Practice, 14(1), 135–150. https://doi.org/10.5590/JERAP.2024.14.1.09
7. Bulu, D., & Avcı, G. (2023). Determination of disaster awareness perception levels of class teachers/sınıf öğretmenlerinin afet bilinci algı düzeylerinin belirlenmesi. Future Visions Journal,7(1),15-29. https://doi.org/10.29329/fvj.2023.539.2.
8. Büyükçatalbaş, S., & Kurt, M. (2023). Öğretmeleri̇n i̇lkokul programındaki̇ doğal afet kazanımlarının afet bi̇li̇nci̇ne katkısına i̇li̇şki̇n görüşleri̇, The Journal of Academic Social Science 144,500-513. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.71262

9. Büyükkaracığan, N. (2016). Türkiye’de yerel yönetimlerde kriz ve afet yönetim çalışmalarının mevzuat açısından değerlendirilmesi, Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi (12), 195-219.https://izlik.org/JA97JJ59FB
10. Emergency Events Database (EM-DAT): The international disaster database. https://www.emdat.be Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED), Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR) (2020). The Human Cost of Disasters an Overview of the Last 20 Years 2000-2019, Erişim adresi: https://www.undrr.org/publication/human-cost-disasters-overview-last-20-years-2000-2019.
11. Çelebi, C., & Yılmaz Özelçi, S. (2024). The effect of disaster training on teachers’ candidates’ perception of disaster awareness, Sakarya University Journal of Education 14(1), 79–91. https://doi.org/10.19126/suje.1360519
12. Çepni, S. (2014). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. Celepler Matbaacılık.
13. Demir Yıldız, C., & Demir Öztürk, E. (2024). Öğretmen adaylarının doğal afetlere yönelik algılarının i̇ncelenmesi: Fenomenolojik bir perspektif. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (15), 830–845. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1441279
14. Dikmenli, Y., & Yakar, H. (2019). Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 386-416.
15. Dikmenli, Y., Yakar, H., & Konca, A. (2018). Development of disaster awareness scale: a validity and reliability study. Review of International Geographical Education Online (RIGEO), 8(2), 206-220.
16. Dölek, İ., Durmuş, E., & Kuruyer, D. (2021). Covid-19 sürecinde afet ve biyolojik afetlere yönelik görüşler, International Journal of Geography and Geography Education, (44), 338-358. https://doi.org/10.32003/igge.874704
17. Enarson, E., Fothergill, A., & Peek, L. (2007). Gender and disaster: foundations and directions. Springer.
18. Enarson, E., & Meyreles, L. (2004). International perspectives on gender and disaster: differences and possibilities, International Journal of Sociology and Social Policy, 24 (10/11), 49-93. https://doi.org/10.1108/01443330410791064
19. Faradiba, F. (2024). The effect of natural disasters on the environmental resilience of rural areas, Asian Journal of Advanced Research and Reports, 18(2), 24–30. https://doi.org/10.9734/ajarr/2024/v18i2602
20. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage.
21. Gezer, U., & Aksu, E. O. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet farkındalık düzeylerinin incelenmesi, 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 400-408. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1224027
22. Gökbulut, B., & Yeniasır, M. (2023). KKTC’de okutulan hayat bilgisi ile sosyal bilgiler ders kitaplarında afet bilinci ve eğitimi, Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 29-46. https://doi.org/10.46762/mamulebd.1373624
23. Güldü, Ö. (2023). Afet bilinci ve stresli durumlarla başa çıkma arasındaki ilişkinin belirlenmesi, Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 638-658. https://doi.org/10.35341/afet.1286918
24. Gülersoy, A. E., & Akyol, A. (2024). Sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin incelenmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 87-103. https://izlik.org/JA55SY69MR
25. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis. Pearson Education.
26. Hoffmann, R., & Blecha, D. (2020). Education and disaster vulnerability in Southeast Asia: Evidence and policy implications, Sustainability,12(4),1401. https://doi.org/10.3390/su12041401
27. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC). (2020). World disasters report 2020: Come heat or high water - tackling the humanitarian impacts of the climate crisis together. ReliefWeb. https://reliefweb.int/report/world/world-disasters-report-2020-come-heat-or-high-water-tackling-humanitarian-impacts
28. İstanbul Teknik Üniversitesi (2023). 6 Şubat 2023: 04.17 Mw 7,8 Kahramanmaraş (Pazarcık, Türkoğlu), Hatay (Kırıkhan) ve 13.24 Mw 7,7 Kahramanmaraş (Elbistan/Nurhak-Çardak) depremleri: Ön inceleme raporu. (Erişim tarihi:10.06.2025).
29. Kadıoğlu, M. (2008). Modern, bütünleşik afet yönetimin temel ilkeleri, afet zararlarını azaltmanın temel ilkeleri. Japonya Uluslarası İşbirliği Ajansı (JICA) Türkiye Ofisi.
30. Kawasaki, H., Yamasaki, S., Kurokawa, M., Tamura, H., & Sonai, K. (2022). Relationship between teachers’ awareness of disaster prevention and concerns about disaster preparedness. Sustainability, 14(13), 8211. https://doi.org/10.3390/su14138211
31. Koçak, M. (2019). Ulusal ve uluslararası afet eğitimi, afetlerde acil tıp hizmetleri. Türkiye Klinikleri.
32. Maghfiro, A., Widiastuti, R., & Mujiyati. (2023). Teachers knowledge about disaster preparedness: A case studies in disaster risk area, Journal of Contemporary Guidance and Counseling, 1(1), 18–26.
33. Mercer, J., Kelman, I., Taranis, L., & Suchet-Pearson, S. (2009). Framework for integrating indigenous and scientific knowledge for disaster risk reduction, Disasters, 34(1), 214–239. https://doi.org/10.1111/j.1467-7717.2009.01126.x
34. Miceli, R., Sotgiu, I., & Settanni, M. (2008). Disaster preparedness and perception of flood risk: A study in an Alpine Valley in Italy, Journal of Environmental Psychology, 28(2), 164–173. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2007.10.006
35. Özer, S., & Zenginer, Ş. (2024). Sınıf ve sosyal bilgiler öğretmen adaylarının doğal afetler okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi, Kapadokya Eğitim Dergisi, 5(1), 151-171. https://doi.org/10.69643/kaped.1448007
36. Özmen, H., & Karamustafaoğlu, O. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
37. Patel, R. K., Pamidimukkala, A., Kermanshachi, S., & Etminani-Ghasrodashti, R. (2023). Disaster preparedness and awareness among university students: A structural equation analysis, International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 4447. https://doi.org/10.3390/ijerph20054447
38. Peek, L. (2008). Children and disasters: Understanding vulnerability, developing capacities, and promoting resilience-An introduction, Children, Youth and Environments, 18(1), 1-29.
39. Rai, N., & Thapa, B. (2015). A study on purposive sampling method in research, Kathmandu School of Law, 5(1), 8-15.
40. Salita, C., Tiongco, R. E., & Kawano, R. (2020). Assessment of school teachers’ disaster preparedness using the extended parallel process model: A cross-sectional study in Angeles City, Philippines Journal of Public Health, 29(6), 1275–1282. https://doi.org/10.1007/s10389-020-01237-8
41. Sari, R. M., & Ridhwan, R. (2022). The effect of gender and academic levels differences on disaster preparedness knowledge of pre-service teachers, Geosfera Indonesia 7(2), 136–149. https://doi.org/10.19184/geosi.v7i2.30236
42. Scolobig, A., De Marchi, B., & Borga, M. (2012). The missing link between flood risk awareness and preparedness. Findings from case studies in an Italian Alpine Region Natural Hazards, 63(2), 499-520. https://doi.org/10.1007/s11069-012-0161-1
43. Sekaran, U., & Bougie, R. (2016). Research Methods for business: A skill-building approach (7th). Wiley
44. Siegrist, M., & Gutscher, H. (2006). Flooding risks: a comparison of lay people's perceptions and expert's assessments in Switzerland, Risk Analysis, 26(4), 971–979. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2006.00792.x
45. Sözcü, U., & Aydınözü, D. (2019). Doğal afet okuryazarlığı bağlamında öğretim programlarındaki afetlerle ilişkili kazanımların incelenmesi. Turkish Studies - Educational Sciences, 14(5), 2639-2652. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.32675
46. Sözer Boz, E., Kırcı, R., & Hardal, S. (2025). Afet okuryazarlığının psikolojik hazır bulunuşluğa etkisi: Öğretmen adayları örneği. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 212–230. https://doi.org/10.19171/uefad.1543198
47. Tağrikulu, P. (2025). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sahip oldukları afet bilinci ve kültürü: Ne biliyorum? Ne öğretebilirim? International Journal of Geography and Geography Education, (54), 105-128. https://doi.org/10.32003/igge.1559463
48. T.C. İçişleri Bakanlığı Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü. (2022, 13 Şubat). AFAD Türkiye’nin afet risk haritasını çıkardı. T.C. İçişleri Bakanlığı. https://www.icisleri.gov.tr/afad-turkiyenin-afet-risk-haritasini-cikardi
49. Tekin, Ö., & Dikmenli, Y. (2021). Sınıf öğretmeni adaylarının afet bilinci algısı ve deprem bilgi düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 258-271. https://doi.org/10.31592/aeusbed.811043
50. Türkoğlu, B. (2023). Preschool teachers’ opinions about disaster education in the preschool period, Sakarya University Journal of Education 13(4), 759-784. https://doi.org/10.19126/suje.1384145
51. Usta, G. (2023). Dünya’da meydana gelen afetlerin istatistiksel olarak analizi (1900-2022). Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 172-186. https://doi.org/10.36362/gumus.1138791
52. Wellington, J., & Szczerbinski, M. (2007). Research methods for the social sciences. Continuum.
53. Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
54. Yıldız, T., Er, Ö., & Metin, Ö. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet hazırbulunuşluk seviyelerinin incelenmesi. International Journal of Geography and Geography Education, (51), 48-67.https://doi.org/10.32003/igge.1333070
55. Yolalan, M., & Metin, Ö. (2025). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin afet konularının öğretiminde ve afet bilincinin kazandırılmasında yaşadığı güçlükler ve çözüm önerileri. International Journal of Geography and Geography Education (54), 129-147. https://doi.org/10.32003/igge.1580351
56. Yükseköğretim Kurulu. (2025). Yükseköğretim istatistikleri (2024-2025). 24 Ocak 2026 tarihinde https://istatistik.yok.gov.tr adresinden erişildi.
57. Zhang, Y., Zhang, H.-L., Zhang, J., & Cheng, S. (2014). Predicting residents’ pro-environmental behaviors at tourist sites: The role of awareness of disaster’s consequences, values, and place attachment, Journal of Environmental Psychology 40, 131–146. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2014.06.001