KATILIM FİNANS MUHASEBE STANDARTLARININ UYGULANMASINA İLİŞKİN MUHASEBELEŞTİRME VE KAYIT ÖNERİLERİ

Öz

Katılım finans sisteminin gelişimi, bu alana özgü muhasebe standartlarının üzenlenmesini ve uygulamaya geçirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren katılım bankalarının kendi ürün ve hizmetlerine ilişkin muhasebe süreçlerinde Katılım Finans Muhasebe Standartları’nın (KFMS) uygulanabilirliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, KFMS 3 (Mudârabe), 4 (Muşaraka), 7 (Selem), 10 (İstisna), 28 (Murabaha) standartları esas alınmış ve her bir standart için katılım bankaları tekdüzen hesap planına entegre edilebilecek yeni hesap önerileri sunulmuştur. Nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve doküman analizi yöntemiyle standartlar incelenmiştir. Her standart kapsamında önerilen hesaplara ilişkin örnek yevmiye kayıtlarına yer verilerek, teorik çerçeve uygulama boyutuyla desteklenmiştir. Böylece, çalışma yalnızca KFMS’nin içeriğine katkı sunmakla kalmayıp, katılım bankalarının muhasebe uygulamalarında operasyonel düzeyde yol gösterici olabilecek somut bir model geliştirmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Katılım Bankacılığı
• Muhasebe Standartları
• Muhasebe Kayıtları
• Hesap Yapısı
• Doküman Analizi

ACCOUNTİNG AND RECORDİNG RECOMMENDATİONS FOR THE IMPLEMENTATİON OF PARTİCİPATİON FİNANCE ACCOUNTİNG STANDARDS

Öz

The development of the participation finance system necessitates the formulation and implementation of accounting standards specific to this field. This study aims to evaluate the applicability of the Participation Finance Accounting Standards (PFAS) in the accounting processes related to the products and services of participation banks operating in Türkiye. The study is based on PFAS 3 (Muḍārabah), PFAS 4 (Mushārakah), PFAS 7 (Salam), PFAS 10 (Istisnā), and PFAS 28 (Murābaḥah), and proposes new account structures that can be integrated into the uniform chart of accounts used by participation banks for each standard. A qualitative research approach is adopted, and the standards are examined through document analysis. For each standard, sample journal entries related to the proposed accounts are presented, thereby supporting the theoretical framework with practical applications. Accordingly, the study not only contributes to the content of the PFAS but also develops a concrete model that may serve as operational guidance for participation banks in their accounting practices.

Anahtar Kelimeler

• Participation Banking
• Accounting Standards
• Accounting Records
• Account Structure
• Document analysis

Kaynakça

1. Al-Abdullatif, S. A. (2007). The application of the AAOIFI accounting standards by the Islamic banking sector in Saudi Arabia (Doktora tezi). Durham University.
2. Asker, E., & Yumuşak, İ. G. (2020). Katılım bankalarının AAOIFI standartlarına uygun finansal raporlama uygu¬lamaları. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi, 6(1), 125–142.
3. Ağkan, F. (2018). Katılım bankalarında muhasebe sistemi ve İslami mali kuruluşlar muhasebe ve denetleme kuru¬munun (AAOIFI) Türkiye’deki finans kurumlarına etkileri: Türkiye Bahreyn karşılaştırması (Yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi.
4. Avşar, Y. (2019). Faizsiz Finans Muhasebe Standartları Açısından Mali Tabloların Uyum Düzeyinin Araştırılması (Yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi.
5. Büyüktemiz, E. (2019). Faizsiz finansal muhasebe standartlarının Türkiye finansal raporlama standartlarına uyu¬mu ve farkları (Yüksek lisans tezi). Işık Üniversitesi.
6. Çetin, A. (2020). Faizsiz finans kuruluşları muhasebesi tek düzen hesap planı ve AAOIFI standartları çerçevesin¬de. TKBB Yayınları.
7. Dinç, Y. (2017). Katılım bankalarında müşaraka finansmanının işleyişi ve muhasebesi; sorunlar ve öneriler. Inter¬national Balkan and Near Eastern Social Science Congress Series, 1322–1329. Edirne/Türkiye.
8. Ehsan, A., Saeed, S. K., Shahzad, M. A., & Iqbal, H. R. (2018). Compliance of financial statements of Islamic banks of Pakistan with AAOIFI guidelines in general presentation and disclosure. SEISENSE Journal of Manage¬ment, 2(1), 12–21.

9. El-Halaby, S., & Hussainey, K. (2016). Determinants of compliance with AAOIFI standards by Islamic banks. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 9(1), 143–168.
10. Ertuğrul, A. N., & Küçükşahin, Y. (2021). Katılım bankaları ve Türkiye’deki ilgili muhasebe mevzuatının incelen¬mesi. Uşak Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 1–14.
11. Faizin, N., & Djayusman, R. R. (2023). The concept of Sharia compliance on Islamic bank Murabaha financing in the Maqashid Sharia approach: A theoretical study. Journal of Islamic Economic Law, 7(1), 49–74.
12. Hasmawati, A., & Mohamad, A. (2019). Potential application of Istisna’ financing in Malaysia. Qualitative Rese¬arch in Financial Markets, 11(2), 211–226.
13. Kadri, M. H., & Ibrahim, M. K. (2018). Compliance towards AAOIFI requirements in financial reporting: Eviden¬ce from Brunei. Journal of Humanities, Language, Culture and Business (HLCB), 2(8), 46–55.
14. Kartal, M. T., & Ay, H. (2019). Türkiye’de faizsiz finans kuruluşları açısından bir dönüm noktası: Faizsiz finans muhasebe standartları (FFMS) üzerine bir inceleme. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 77–102.
15. Kenton, W., & Kındness, D. (2025). Musharakah in Islamic finance: Partnership, profits, and losses. Investopedia. https://www.investopedia.com/terms/m/musharakah.asp (Erişim Tarihi: 20.03.2025)
16. KGK. (2024a). Katılım Finans Muhasebe Standartları (KFMS 1): Finansal Tablolarda Genel Sunum ve Açıklama¬lar (Revize). Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu.
17. KGK. (2024b). Faizsiz Finans Muhasebe Standardı (KFMS 3): Mudârebe finansmanı. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu.
18. KGK. (2024c). Faizsiz Finans Muhasebe Standardı (KFMS 4): Müşâreke finansmanı. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu.
19. KGK. (2024d). Faizsiz Finans Muhasebe Standardı (KFMS 7): Selem ve alt selem. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu.
20. KGK. (2024e). Faizsiz Finans Muhasebe Standardı (KFMS 10): İstisna ve alt istisna. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu.
21. KGK. (2024f). Faizsiz Finans Muhasebe Standardı (KFMS 28): Murâbaha ve diğer vadeli satışlar. Kamu Gözeti¬mi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu.
22. Khan, S. R., Khan, H., & Iqbal, K. (2018). Merits in applying AAOIFI accounting Standards in Pakistani Islamic banks. NUML International Journal of Business and Management, 13(2), 15–34.
23. Kısacık, H. (2021). Katılım finans ürünleri ve muhasebesi, TKBB Yayınları.
24. Mat Nor, N., & Md Sawari, M. F. (2020). The practice of reporting Shariah non-compliant income in the annual financial report of Islamic commercial banks in Malaysia. Islāmiyyāt, 42(1), 93–102.
25. Maali, B., Casson, P., & Napier, C. (2006). Social reporting by Islamic banks. Abacus, 42(2), 266–289.
26. Mohammed, N. F., Fahmi, F. M., & Ahmad, A. E. (2015). The influence of AAOIFI accounting standards in repor¬ting Islamic financial institutions in Malaysia. Procedia Economics and Finance, 31, 418–424.
27. Mohd Zain, F. A., Wan Abdullah, W. A., & Percy, M. (2021). Voluntary adoption af AAOIFI disclosure standar¬ds for takaful operators: the role of governance. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 12(4), 593–622.
28. Okka, O., & Kazak, H. (2020). İslami finansal yönetim sistem ve uygulama konvansiyonel finansla mukayeseli . Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
29. Sakib, N. (2015). Conformity level of AAOIFI accounting standards by six Islamic banks of Bangladesh. Europe¬an Journal of Business and Management, 7(3), 16–22.
30. Sarea, A. M. (2012). The level of compliance with AAOIFI accounting standards: Evidence from Bahrain. Inter¬national Management Review, 8(2), 27–32.
31. Ullah, M. H., Khanam, R., & Tasnim, T. (2018). Comparative compliance status of AAOIFI and IFSB standards: An empirical evidence from Islami Bank Bangladesh Limited. Journal of Islamic Accounting and Business Rese¬arch, 9(4), 607–628.
32. Ülev, S., Selçuk, M., Duramaz, S., Sümer, E., Aytekin, Y. E., Keskin, Ö., & Eliyatkın, S. (2018). Katılım finansma¬nında yeni yaklaşımlar. İstanbul: TKBB Yayınları.
33. Warninda, T. D., Ekaputra, I. A., & Rokhim, R. (2019). Do mudarabah and musharakah financing impact Islamic bank credit risk differently? Research in International Business and Finance, 49, 166–175.
34. Yatbaz, A. (2019). Faizsiz Bankacılık Fon Kullandırma Yöntemlerinin Uluslararası Muhasebe Standartları Kapsa¬mında İncelenmesi: Bir Alan Çalışması (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi.
35. Yustiardhi, A. F., Diniyya, A. A., Faiz, F. A. A., Subri, N. S., & Kurnia, Z. N. (2020). Issues and challenges of the application of mudarabah and musharakah in Islamic bank financing products. Journal of Islamic Finance, 9(2), 26–41.