İNŞAAT SEKTÖRÜNDE HASILAT MUHASEBELEŞTİRMENİN DÖNÜŞÜMÜ: TFRS 15'İN TMS 11'DEN AYRILAN UYGULAMA SENARYOLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Türkiye’de son zamanlarda gerçekleşen depremlerin yıkıcı etkisinin onarılması ve kentsel dönüşüm faaliyetleri bağlamında büyük bir ivme kazanan inşaat sektöründe finansal raporlama kalitesini sağlamak kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada inşaat sektöründeki hasılat muhasebeleştirme uygulamalarını etkileyen temel düzenlemeler olan Vergi Usul Kanunu (VUK), yürürlükten kalkan Türkiye Muhasebe Standardı 11 (TMS 11) ve mevcut Türkiye Finansal Raporlama Standardı 15 (TFRS 15) açısından karşılaştırmak ve bunların finansal etkilerini vaka analizleri üzerinden inceleyerek standart değişiminin gerekçesini kanıtlamak amaçlanmıştır. Literatür taraması ve vaka analizi yöntemlerinin kullanıldığı araştırmada, üç düzenleme arasında hasılatın ve kârın / zararın tanınma zamanlaması açısından önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Bulgular özellikle sözleşme değişiklikleri ve birden fazla edim yükümlülüğü içeren karmaşık sözleşmelerde TFRS 15’in TMS 11’den farklı sonuçlar üretebildiğini göstermiştir. Çalışmada oluşturulan senaryolarda TMS 11 ile TFRS 15 standartlarının benzer olduğu ve ayrıştığı muhasebe uygulamaları ile TFRS 15’in dönüştürücü etkisi bilimsel bir vaka ile ispat edilmiştir. Bu bağlamda çalışma, standartlar arası farklılığı belirgin bir şekilde ortaya koyarak literatüre katkı sağlamıştır. TFRS 15’in uygulanması, inşaat sektöründe hasılat muhasebesi süreçlerine önemli değişiklikler getirmekte ve finansal raporlama kalitesini arttırma potansiyeli taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• TFRS 15
• Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat
• TMS 11
• İnşaat Sözleşmeleri
• VUK
• Hasılat Muhasebesi
• Yıllara Sari İnşaat İşleri

THE TRANSFORMATION OF REVENUE ACCOUNTING IN THE CONSTRUCTION SECTOR: A REVIEW OF IFRS 15 APPLICATION SCENARIOS THAT DEVIATE FROM IAS 11

Öz

In Turkey, the importance of ensuring the quality of financial reporting in the construction sector is paramount. This sector has gained significant momentum in recent times in the context of repairing the destructive effects of earthquakes and urban transformation activities. The objective of this study is to provide a robust rationale for the standard change by conducting a comparative analysis of the fundamental regulations affecting revenue recognition practices in the construction sector. The specific regulatory frameworks under scrutiny include the Tax Procedure Law (VUK), the repealed Turkish Accounting Standard 11 (TMS 11), and the prevailing Turkish Financial Reporting Standard 15 (TFRS 15). Through a meticulous examination of case studies, this study aims to elucidate the financial ramifications of these regulatory changes, thereby substantiating the rationale for the standard change. Utilising literature review and case study methods, the research identified significant discrepancies between the three regulations with regard to the timing of revenue and profit/loss recognition. The findings indicated that the implementation of IFRS 15 could potentially yield divergent outcomes in comparison to those generated by TMS 11, particularly in instances of contract modifications and complex contracts comprising multiple performance obligations. The scenarios created in the study provided scientific evidence of the transformative effect of IFRS 15 by comparing accounting practices where IAS 11 and IFRS 15 are similar and where they diverge. In this context, the study makes a significant contribution to the existing literature by clearly highlighting the differences between the standards and filling a gap in the literature. The implementation of IFRS 15 has brought significant changes to revenue recognition processes in the construction industry and has the potential to improve the quality of financial reporting.

Anahtar Kelimeler

• IFRS 15
• Revenue from Customer Contracts
• IAS 11
• Construction Contracts
• Tax Procedure Law
• Revenue Accounting
• Multi-Year Construction Projects

Kaynakça

1. Alagöz, A. (2009). TMS 11: İnşaat Sözleşmeleri Standardı Çerçevesinde İnşaat İşlerinde Sözleşme Maliyet ve Gelirlerinin Muhasebeleştirilmesi, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 2 (1), 1-36.
2. Arabacı, H. (2017). TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardının İncelenmesi ve İnşaat Sektörüne İlişkin Bir Uygulama, Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 3, Special Issue, 59- 66.
3. Arsoy, A. P. (2008). Kurumsal Şeffaflık ve Muhasebe Standartları, Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 10(2), 17- 35.
4. Bahadır, O., Demir, V., Öncel, A. G. (2016). IFRS Implementation In Turkey: Benefits And Challenges, Journal of Accounting And Management Information Systems, 15 (1), 5-26.
5. Cengiz, S., Tosunoğlu, B. (2018). TFRS 15, TMS 11 ve VUK Kapsamında Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşlemlerinin Muhasebe Uygulamaları, ÇKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (2), 33- 57.
6. Çalış, Y. E., Hışman, B. (2019). Hasılatın TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı, BOBİ FRS Bölüm 5 ve Vergi Kanunlarına Göre Karşılaştırmalı İncelenmesi, İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 11 (4), 355-377.
7. Çalış, Y. E., Yıldırım, B. (2018). İnşaat Taahhüt İşlerinin TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardına Göre Muhasebeleştirilmesi, Eurasian Academy of Sciences Eurasian Business & Economics Journal, 14, 116- 133.
8. Demir, E., Töremen, E. (2022). TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı Kapsamında Yıllara Yaygın İnşaat İşlerinin Muhasebeleştirilmesi Esasları Üzerine Güncel Yaklaşımlar, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (24), 369- 388.

9. Demirkol, Ö. F. (2018). TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı: 5 Aşamalı Model, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6 (15), 415- 434.
10. Eşkinat, R., Tepecik, F. (2012). İnşaat Sektörüne Küresel Bakış, Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 14 (1), 25-41.
11. Gündüz, G. A., Yanık, S. S. (2020). Yıllara Yaygın İnşaat Taahhüt İşleri Üstlenen İşletmelerin Finansal Tablolarının TFRS 15 - Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı Çerçevesinde İncelenmesi ve Bir Örnek Uygulama, Uygulamalı Ekonomi ve Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (1), 1- 22.
12. IAS 11- Construction Contacts- https://www.iasplus.com/en/standards/ias/ias11 (Erişim Tarihi: 19.05.2025)
13. Karaca, H. (2023). Stoklarla İlgili İşlemlerin Farklı Düzenlemeler Açısından Karşılaştırılması. In: Hacıhasanoğlu, T., Özdemir, N., Dalkılıç, E. (eds.), Düzenlemeler Işığında Finansal Raporlama. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub139.c1076
14. Karadağ, N., Demir, M. (2021). İnşaat Muhasebesi Uygulamalarının Vergi Usul Kanunu, TMS 11 ve TFRS 15 Standartları Açısından İncelenmesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6 (11), 15-33.
15. Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (2012), TMS 11 İnşaat Sözleşmeleri Standardı, http:// www.kgk.gov.tr/ Portalv2Uploads/files/DynamicContentFiles/TürkiyeMuhasebe Standartları/TMSTFRS2016Seti/TMS11.pdf, (Erişim Tarihi: 10.05.2025).
16. Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (2012), TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı, http://www.kgk.gov.tr /Portalv2Uploads/files/DynamicContentFiles/TürkiyeMuhasebeStanda-rtları/TMSTFRS2018Seti/ TFRS/TFRS_15_2018.pdf, (Erişim Tarihi: 12.05.2025).
17. Kayalı, A. U. (2010). İnşaat Sözleşmeleri Standardı ve Türkiye Uygulaması, Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Muhasebe Finansman Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
18. Keleş, D. (2022). Türkı̇ye’dekı̇ Fı̇nansal Raporlama Çerçevesı̇ Kapsamında Tarımsal Faalı̇yetlere Yönelı̇k Düzenlemeler: TMS/TFRS, BOBİ FRS, KÜMİ FRS ve VUK Çerçevesı̇nde Bı̇r Karşılaştırma. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 24 (3), 620-640. DOI: 10.31460/mbdd.953500
19. Kıllı, M., Işık, Y. (2018). Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşlerinin TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı ve BOBİ FRS Kapsamında İncelenmesi, Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (6), 1093- 1104.
20. Köse, T., Çelikay, D. Ş. (2015). Yeni Hasılat Standardı ve Getirdiği Değişiklikler, Mali Çözüm, 127, 19-44.
21. Mchedliishvili, M., Tabatadze, N. (2020). One Of The Key Items Of The Financial Statements- Revenue Adjustmant, Ecoforum, 9 (2).
22. Özerhan, Y., Sultanoğlu, B. (2021). TFRS 15 “Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat” Standardı Kapsamında Asıl-Vekil İlişkisinin Değerlendirilmesi, Muhasebe ve Denetime Bakış, 63, 19-38.
23. Saban, M., Gürkan, S., Vargün, H. (2019). TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı: İnşaat Sözleşmeleri Üzerine Bir Uygulama, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi,
24. Saraç, E. (2024). TFRS 15 Standardının İnşaat Taahhüt İşlerinde Uygulanması, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59 (2), 708- 722.
25. Tezel, K., Üçoğlu, D. (2021). TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardına Geçişin BİST 100 Endeksindeki Firmaların Finansal Tablolarına Etkileri, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 92, 91-114.
26. Usul, H., Öztürk, M. S., (2019). TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat Standardı Çerçevesinde Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Faaliyetlerinin İncelenmesi, Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24 (4), 1157- 1166.
27. Vergi Usul Kanunu (213 S.K). Resmî Gazete, 10703, 10.1.1961.