TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIK DİNAMİKLERİNİN BELİRLEYİCİLERİ: KAMUSAL SERMAYELİ BANKALAR ÖZELİNDE BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışma, 2001 bankacılık krizi sonrasında yeniden yapılandırılan Türk bankacılık sektöründe faaliyet gösteren kamusal sermayeli bankaların kârlılık dinamikleriyle ilişkili finansal ve yapısal faktörleri ampirik olarak incelemektedir. Çalışmada, 2003:1–2025:5 dönemine ait aylık veriler kullanılarak aktif kârlılığı, özkaynak kârlılığı ve net faiz marjı için üç ayrı ARDL modeli tahmin edilmiştir. Bulgular, faiz dışı gelirlerin tüm kârlılık göstergeleriyle pozitif yönde ilişkili olduğunu göstermektedir. Kredi yoğunluğunu temsil eden bilanço yapısı değişkeni, özellikle özkaynak kârlılığı ve net faiz marjı ile pozitif yönde ilişkilidir. Buna karşılık, personel giderlerinin faaliyet giderleri içindeki payını gösteren operasyonel maliyet kompozisyonu değişkeni, özkaynak kârlılığı ve net faiz marjı ile negatif yönde ilişkilidir. Mevduat büyüklüğünü temsil eden değişkenin etkisi ise modele göre farklılaşmakta, sermaye yeterliliği değişkeni için istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilememektedir. Genel olarak bulgular, kamu bankalarının kârlılık dinamiklerinin gelir çeşitliliği, aktif kompozisyonu ve operasyonel maliyet yapısıyla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, kamu bankalarının kârlılık dinamiklerinin anlaşılmasına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Bankaları
• Finansal Faktörler
• Karlılık Analizi

DETERMINANTS OF PROFITABILITY DYNAMICS IN THE TURKISH BANKING SECTOR: AN ANALYSIS SPECIFICALLY FOR PUBLIC-OWNED BANKS

Öz

This study empirically examines the financial and structural factors associated with the profitability dynamics of state-owned banks operating in the Turkish banking sector after the restructuring process following the 2001 banking crisis. Using monthly data for the period 2003:1–2025:5, three separate ARDL models are estimated for return on assets, return on equity, and net interest margin. The findings indicate that non-interest income is positively associated with all profitability indicators. The balance sheet structure variable, representing credit intensity, is positively associated particularly with return on equity and net interest margin. In contrast, the operational cost composition variable, measured as the share of personnel expenses in operating expenses, is negatively associated with return on equity and net interest margin. The relationship between deposit size and profitability differs across models, while no statistically significant relationship is detected for the capital adequacy variable. Overall, the results show that the profitability dynamics of state-owned banks are closely related to income diversification, asset composition, and operational cost structure. In this respect, the study contributes to understanding the profitability dynamics of state-owned banks.

Anahtar Kelimeler

• State-Owned Banks
• Financial Factors
• Profitability Analysis

Kaynakça

1. Abreu, M., & Mendes, V. (2001). Commercial bank interest margins and profitability: evidence for some EU countries. In Pan-European Conference Jointly Organised by the IEFS-UK & University of Macedonia Economic & Social Sciences, Thessaloniki, Greece, May (Vol. 34, No. 2, pp. 17-20).
2. Albertazzi, U., & Gambacorta, L. (2009). Bank profitability and the business cycle. Journal of financial stability, 5(4), 393-409.
3. Alp, A., Ban, Ü.,Demirgüneş, K., & Kılıç, S. (2010). “Türk Bankacılık Sektöründe Karlılığın İçsel Belirleyicileri”, İMKB Dergisi, 12(46), 1-13.
4. Anbar, A., & Alper, D. (2011). Bank specific and macroeconomic determinants of commercial bank profitability: Empirical evidence from Turkey. Business and economics research journal, 2(2), 139-152.
5. Angbazo, L. (1997). Commercial bank net interest margins, default risk, interest-rate risk, and off-balance sheet banking. Journal of Banking & Finance, 21(1), 55-87.
6. Athanasoglou, P., Brissimis, S. N., & Delis, M. D. (2008). Bank-specific, industry-specific and macroeconomic determinants of bank profitability. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 18(2), 121-136.
7. Aydın, Y. (2019). Türk bankacılık sektöründe karlılığı etkileyen faktörlerin panel veri analizi ile incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 181-189.
8. Bağcı, H., & Rençber, Ö. F. (2014). Kamu bankaları ve halka açık özel bankaların PROMETHEE yöntemi ile kârlılıklarının analizi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 39-47.

9. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (2009). Krizden İstikrara Türkiye Tecrübesi, Çalışma Tebliği, 2.baskı, Ankara.
10. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK). Aylık Bankacılık Sektörü Verileri (Gelişmiş Gösterim). https://www.bddk.org.tr/BultenAylik/tr/Home/Gelismis (01.09.2025).
11. Bansal, R., Singh, A., Kumar, S., & Gupta, R. (2018). Evaluating factors of profitability for Indian banking sector: A panel regression. Asian Journal of Accounting Research, 3(2), 236-254.
12. Bapat, D. (2018). Profitability drivers for Indian banks: a dynamic panel data analysis. Eurasian Business Review, 8 (4), 437–451.
13. Bashir, A. H. M. (2003). Determinants of profitability in Islamic banks: Some evidence from the Middle East. Islamic economic studies, 11(1).
14. Berkman, A. N. (2022). Bankaların Uyguladıkları Risk Yönetim Tekniklerinin Banka Performansı Üzerindeki Etkisi: Türkiye’de Faaliyet Gösteren Bankalar Üzerine Bir İnceleme. Politik Ekonomik Kuram, 6(2), 229-252.
15. Dao, B. T. T., & Nguyen, K. A. (2020). Bank capital adequacy ratio and bank performance in Vietnam: A simultaneous equations framework. Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7(6), 39-46.
16. Demirgüç-Kunt, A., & Huizinga, H. (1999). Determinants of commercial bank interest margins and profitability: Some international evidence. The World Bank Economic Review, 13(2), 379-408.
17. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427–431.
18. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49(4), 1057–1072.
19. Dietrich, A., & Wanzenried, G. (2011). Determinants of bank profitability before and during the crisis: Evidence from Switzerland. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 21(3), 307-321.
20. Dietrich, A., & Wanzenried, G. (2014). The determinants of commercial banking profitability in low-, middle-, and high income countries. The Quarterly Review of Economics and Finance, 54(3), 337-354.
21. Dinçer, H. ve Görener, A. 2011. “Analitik Hiyerarşi Süreci ve VIKOR Tekniği ile Dinamik Performans Analizi: Bankacılık Sektöründe Bir Uygulama”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(19), 109-127.
22. Duramaz, S. (2016). Küresel Rekabet Ortamının Bankacılık Sistemine Yansıması: Yabancı Sermayeli Bankalar ve Türk Bankacılık Sektörü. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 51(2), 24-46.
23. Emir, M., & Atukalp, M. E. (2018). Türk bankacılık sisteminde mevduat bankalarının aktif kalitesi ve kârlılık analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(3), 577-600.
24. Gichure, S. K. (2015). The relationship between non interest income and financial performance of commercial banks in Kenya (Doktora Tezi)
25. Gündoğdu, A. (2017). Bankacılık Sisteminin Regülasyonu ve Kamu Yararı Etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 13(1), 63-87.
26. Güneş, N. (2014). Profitability in Turkish banking sector: panel data analysis (The period 1990–1999). Journal of Economic and Social Thought, 1(1), 15-26.
27. Hasanov, F. J., Bayramlı, N., & Al-Musehel, N. (2018). Bank-specific and macroeconomic determinants of bank profitability: Evidence from an oil-dependent economy. International Journal of Financial Studies, 6(3).
28. Kevser, M. (2021). Banka Türlerinin Karşılaştırmalı Finansal Performans Analizi: Türkiye İçin Ampirik Bir Araştırma. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 23(1), 61-80.
29. Kwiatkowski, D., Phillips, P. C. B., Schmidt, P., & Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root. Journal of Econometrics, 54(1–3), 159–178
30. Menicucci, E., & Paolucci, G. (2016). The determinants of bank profitability: Empirical evidence from European banking sector. Journal of Financial Reporting and Accounting, 14(1), 86-115.
31. Mohammad Mir, S., & Shah, F. A. (2022). Does capital adequacy affect bank performance? A comparative study of select public and private sector banks in India. DLSU business & economics review, 31(2), 4.
32. O'COnnell, M. (2023). Bank-specific, industry-specific and macroeconomic determinants of bank profitability: Evidence from the UK. Studies in Economics and Finance, 40(1), 155-174.
33. Pasiouras, F., & Kosmidou, K. (2007). Factors influencing the profitability of domestic and foreign commercial banks in the European Union. Research in International Business and Finance, 21(2), 222-237.
34. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.
35. Petria, N., Capraru, B., & Ihtanov, I. (2015). Determinants of banks’ profitability: Evidence from EU 27 banking systems. Procedia Economics and Finance, (20), 518-524.
36. Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335–346.
37. Saeed, M. S. (2014). Bank-related, industry-related and macroeconomic factors affecting bank profitability: A case of the United Kingdom. Research journal of finance and accounting, 5(2), 42-50.
38. Sakarya, Ş., & Aytekin, S. (2013). İMKB'de işlem gören mevduat bankalarının performansları ile hisse senedi getirileri arasındaki ilişkinin ölçülmesi: PROMETHEE çok kriterli karar verme yöntemiyle bir uygulama. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 5(2), 99-109.
39. Sarı, S. (2024). Türkiye Kamu Bankaları Menkul Değerler ve Kârlılık İlişkisi Analizi (2017-2022). Bulletin of Accounting & Finance Reviews/Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 7(1).
40. Smith, R., Staikouras, C., & Wood, G. (2003). Non-interest income and total income stability.
41. Sufian, F.,& Chong, R.R. (2008). Determinants of Bank Profitability in a Developing Economy: Empirical Evidence fromthe Philippines, Asian Academy of Management Journal of Accounting & Finance, 4(2), 91-112.
42. Taşkın, F. D. (2011). Türkiye’de ticari bankaların performansını etkileyen faktörler. Ege Akademik Bakış, 11(2), 289-298.
43. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) (2025). Üye Bankaların Bilgileri. https://www.tbb.org.tr/banka-ve-sektor-bilgileri/banka-bilgileri/bankalar/banka-ve-sube-sayilari. (16.10.2025).
44. Uçarkaya, S. (2006). Kamu Bankalarının Bankacılık Sistemindeki Rolü. Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdürlüğü, Ankara.
45. Uçkun, N., & Girginer, N. (2011). Türkiye’deki Kamu ve Özel Bankalarin Performanslarinin GRİ İlişki Analizi İle İncelenmesi. Akdeniz İİBF Dergisi, 11(21), 46-66.