DENETİM KALİTESİ İLE FİRMA KÂRLILIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİ: BIST SINAİ ENDEKSİNDE BİR UYGULAMA

Öz

Bu çalışmada BIST Sınai Endeksi’nde işlem gören 2012-2024 yıllarında verisine ulaşılabilen 108 işletmenin verileri kullanılarak denetim kalitesi ile firma kârlılığı arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda denetim kalitesi ölçütleri olarak, 4 büyük denetim firması, denetçi görüşü ve denetçi rotasyonu bağımsız değişkenler olarak modele dahil edilmiştir. Kârlılık ölçütü olarak ise aktif kârlılık oranı bağımlı değişken olarak kullanılmıştır. Ayrıca kaldıraç oranı ve firma büyüklüğü kontrol değişkenleri olarak analize dahil edilmiştir. Analiz sonucuna göre denetçi görüşü ve denetçi rotasyonu değişkenleri ile aktif kârlılık oranı arasında pozitif ve anlamlı ilişki tespit edilirken, 4 büyük denetim firması ile aktif kârlılık oranı arasında herhangi bir ilişki tespit edilememiştir. Ayrıca kontrol değişkenlerinden kaldıraç oranı ile aktif kârlılık oranı arasında ise negatif ve anlamlı bir ilişki olduğu ve firma büyüklüğü ile aktif kârlılık oranı arasında ise pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Denetim
• Denetim Kalitesi
• Aktif Kârlılık
• Panel Veri Analizi

THE RELATIONSHIP BETWEEN AUDIT QUALITY AND FIRM PROFITABILITY: AN APPLICATION IN THE BIST INDUSTRIAL INDEX

Öz

This study aims to determine the relationship between audit quality and firm profitability using data from 108 companies listed on the BIST Industrial Index, for which data is available between 2012 and 2024. In this context, the four largest audit firms, auditor opinion and auditor rotation were included in the model as independent variables for measuring audit quality. As a measure of profitability, the return on assets (ROA) ratio was used as the dependent variable. Furthermore, leverage ratio and firm size have been incorporated into the analysis as control variables. According to the analysis results, a positive and statistically significant relationship was identified between auditor opinion and auditor rotation variables and the return on assets ratio, whereas no significant relationship was found between a big four audit firm and the return on assets ratio. Furthermore, it was determined that there is a negative and significant relationship between the leverage ratio and the return on assets ratio, and a positive and significant relationship between firm size and the return on assets ratio.

Anahtar Kelimeler

• Auditing
• Audit Quality
• Return on Assets
• Panel Data Analysis.

Kaynakça

1. Abu Afifa, M. M., Saleh, I., & Taqatqah, F. (2023). Mediating influence of earnings management in the nexus between audit quality and company value: new proof from Jordanian market. Accounting Research Journal, 36(2/3), 148-165. https://doi.org/10.1108/ARJ-03-2021-0102
2. Adekunle, O. O., Olowoseunre, D. F., & Oyeleye, K. (2025) Effect of external audit opinion on return on asset of selected food and beverage manufacturing firms in Nigeria. Journal of Human Resources & Mgt. Science, 7(7), 1-12. https://doi.org/10.70382/hujhrms.v7i7.005
3. Akçakanat, Ö., & Aksoy, E. (2021). Kurumsal yönetim ve denetim kalitesinin işletme performansına etkisi. Ida Academia Muhasebe ve Maliye Dergisi, 4(2), 71-86.
4. Akçay, A., & Bilen, A. (2018). Denetim kalitesi ve göstergeleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 227-256.
5. Al Ani, M. K., & Mohammed, Z. O. (2015). Auditor quality and firm performance: Omani experience. European Journal of Economics, Finance and Administrative Sciences, 74(1), 13-23.
6. Alfraih, M. M. (2016). The role of audit quality in firm valuation: Evidence from an emerging capital market with a joint audit requirement. International Journal of Law and Management, 58(5), 575-598.
7. Ammer, M. A., & Pantamee, A. A. (2024). Audit Quality and Firm Specific Characteristics impact on Saudi Arabia manufacturing Firms values: Mediating Role of Earning Management. Cuadernos de Economía, 47(133), 82-90.
8. Awan, H. M. A., Rashid, D. A., Shahzad, M. A., Siddique, M. A., & Butt, S. (2025). Impact of Audit Quality on Financial Performance of Islamic and Conventional Banks: Evidence from the MENA Region. Bulletin of Multidisciplinary Studies 2(1). 100–110. https://doi.org/10.5281/zenodo.15251619

9. Cengiz, S., & Gör, Y. (2016). Kurumsal yönetim uygulamaları ve denetim kalitesi arasındaki ilişki: Borsa İstanbul kurumsal yönetim endeksinde bir araştırma. Mali Çözüm Dergisi, 26, 59-82.
10. Cengiz, S., Dinç, Y., & Güngör, S. (2017). Bağımsız denetim kalitesinin finansal performans üzerindeki etkisinin incelenmesi: Borsa İstanbul’da bir uygulama. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, 9(19), 171-197.
11. DeAngelo, L. E. (1981). Auditor size and audit quality. Journal of accounting and economics, 3(3), 183-199. https://doi.org/10.1016/0165-4101(81)90002-1
12. DeFond, M., & Zhang, J. (2014). A review of archival auditing research. Journal of accounting and economics, 58(2-3), 275-326. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2014.09.002
13. Dhifi, K., & Zouari-Hadiji, R. (2024). The relationship between audit quality and firm performance: the mediating effect of integrated reporting. International Journal of Disclosure and Governance, 21(4), 612-622. https://doi.org/10.1057/s41310-024-00224-9
14. Ece, O., & Çadırcı, B. D. (2022). Denetim rapor türlerinin firma değeri üzerindeki etkilerinin analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (36), 131-150. https://doi.org/10.18092/ulikidince.1128929
15. El-Deeb, M. S., Ismail, T. H., & El Banna, A. A. (2023). Does audit quality moderate the impact of environmental, social and governance disclosure on firm value? Further evidence from Egypt. Journal of Humanities and Applied Social Sciences, 5(4), 293-322. https://doi.org/10.1108/JHASS-11-2022-0155
16. Elewa, M. M., & El-Haddad, R. (2019). The effect of audit quality on firm performance: A panel data approach. International Journal of Accounting and Financial Reporting, 9(1), 229-244. https://doi.org/10.5296/ijafr.v9i1.14163
17. Ercan, T., Bekci, İ., & Köse, E. (2025). Denetim komitesi özellikleri ve denetim kalitesi ile firma performansı ilişkisi. Muhasebe ve Denetime Bakış, 25(76), 67-80. https://doi. org/10.55322/mdbakis.1640246
18. Francis, J. R. (2004). What do we know about audit quality?. The British accounting review, 36(4), 345-368. https://doi.org/10.1016/j.bar.2004.09.003
19. Güdelci, E. N. (2025). Dış denetim kalitesi ve finansal performans ilişkisi: BİST 100 işletmeleri özelinde değerlendirme. Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 8(1), 119-133.
20. Huang, D. T., Nhi, P. L. & Long, L. B. (2025). The impact of audit quality on operational efficiency of non-financial enterprises listed on the Vietnamese stock market in the period before and after COVID-19. The Economics and Finance Letters, 12(4), 692-705. https://doi.org/10.18488/29.v12i4.4614
21. Jeroh, E., & Ozegbe, K. K. (2022). Audit quality and the financial performance of quoted companies in Nigeria: Empirical discourse. Acta Universitatis Danubius. Œconomica, 18(5).
22. Karaman, E., Kılınç, Y., Oruç, E., & Solmaz, A. R. (2025). “Denetim kalitesi ve firma değeri ilişkisi: Borsa İstanbul (BIST) imalat sektöründe bir uygulama”. Denetişim, (33), 41-54.
23. Karcıoğlu, R., Öztürk, S., & Yılmaz, C. (2021). Bağımsız Denetçi Görüşlerinin Yatırım Kararları Açısından Önemi: Yeni Bir Kesitsel Anomali mi?. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 169-182.
24. Kendirli, S., & Konak, F. (2015). Entelektüel performansı üzerinde etkisi: Borsa İstanbul’da işlem gören bilişim şirketleri üzerine bir uygulama. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 4(1), 31-51.
25. Kesen, B., & Salur, M. N. (2020). Bağımsız Denetim Kalitesinin Şirketlerin Finansal Performansı Üzerine Etkisi: Borsa İstanbul'da Bir Uygulama. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(3), 559-576. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.702681
26. Khasharmeh, H. A. ve Aljifri, K. (2010). The timeliness of annual reports in Bahrain and the United Arab Emirates: An empirical comparative study. The International Journal of Business and Finance Research, 4(1), 51-71.
27. Knechel, W. R. (2016). Audit quality and regulation. International Journal of Auditing, 20(3), 215-223. https://doi.org/10.1111/ijau.12077
28. Lowensohn, S., Johnson, L. E., Elder, R. J., & Davies, S. P. (2007). Auditor specialization, perceived audit quality, and audit fees in the local government audit market. Journal of accounting and Public Policy, 26(6), 705-732. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2007.10.004
29. Ocak, M., & Özden, E. (2018). Signing auditor-specific characteristics and audit report lag: A research from Turkey. Journal of Applied Business Research, 34(2), 277-294.
30. Okolocha, C. B. (2019). Effect of audit quality on financial performance: Evidence from a developing capital market. International Journal of Recent Research in Commerce Economics and Management (IJRRCEM).
31. Önder, Ş., & İrkörücü, İ. E. (2020). Bağımsız denetim kalitesi ile finansal performans arasındaki ilişki: BIST 100 endeksinde yer alan şirketler üzerine bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (86), 141-152. https://doi.org/10.25095/mufad.710350
32. Özger, S., & Tuğay, O. (2020). Bağımsız denetimde zorunlu rotasyonun denetçi bağımsızlığı ve denetim kalitesine etkisi ve rotasyon ile denetim kalitesi arasındaki ilişkide denetçi bağımsızlığının aracılık rolü: Bağımsız denetçilerin algılarına yönelik bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (87), 33-52. https://doi.org/10.25095/mufad.756186
33. Peker, A. A. (2024). Denetim kalitesi ve entegre raporlama kalitesinin firmaların finansal performansına etkisi. Denetişim, (30), 159-171. https://doi.org/10.58348/denetisim.1485710
34. Prayogo, B., & Agoes, S. (2017). Role of audit regulation on the effect of corporate governance and audit quality on earnings management. OIDA International Journal of Sustainable Development, 10(10), 53-66.
35. Saleh Aly, S. A., Diab, A., & Abdelazim, S. I. (2023). Audit quality, firm value and audit fees: does audit tenure matter? Egyptian evidence. Journal of Financial Reporting and Accounting. https://doi.org/10.1108/JFRA-04-2023-0203
36. Salleh, K., & Jasmani, H. (2014). Audit rotation and audit report: empirical evidence from Malaysian PLCs over the period of ten years. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 145, 40-50. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.06.009
37. Sönmez, A. R., & Sarıçiçek, R. (2023). Bağımsız Denetim Kalitesi Finansal Performansı Etkiler mi? BİST Sınai Endeksi'nde Bir Uygulama. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 15(28), 248-263. https://doi.org/10.38155/ksbd.1198236
38. Wijaya, A. L. (2020). The effect of audit quality on firm value: a case in Indonesian manufacturing firm. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 6 (1), 43-61. https://doi.org/10.32602/jafas.2020.001
39. Wooldridge, J. M. (2010). Econometric analysis of cross section and panel data. MIT press.
40. Xiao, T., Geng, C., & Yuan, C. (2020). How audit effort affects audit quality: An audit process and audit output perspective. China journal of accounting research, 13(1), 109-127. https://doi.org/10.1016/j.cjar.2020.02.002
41. Yaroğlu, Z., & Kurt, G. (2023). Denetim kalitesi göstergeleri ve bir model önerisi: Borsa İstanbul örneği. Journal of Accounting and Taxation Studies, 16(1), 125-155.
42. Yassin, F. M., & Nelson, S. P. (2012). Audit committee and internal audit: Implications on audit quality. International Journal of Economics, Management and Accounting, 20(2). https://doi.org/10.31436/ijema.v20i2.216
43. Yuniarti, R. (2011). Audit firm size, audit fee and audit quality. Journal of global management, 2(1), 84-97.