EFFECT OF INFLATION ADJUSTMENT ON FINANCIAL RATIOS: EVIDENCE FROM BORSA İSTANBUL

Öz

This study seeks to examine the effect of inflation adjustment on financial ratios. The supply shortages and subsequent price increases stemming from the Covid-19 pandemic have prompted inflation globally. As a result of these inflationary pressures, measuring and evaluating financial performance has become increasingly challenging and complex. This research focuses on one of the most effective methods for assessing company performance—financial ratio analysis—by comparing the results before and after the implementation of inflation adjustments. These findings are also contrasted with other studies in existing literature. The study encompasses non-financial companies listed on the Istanbul Stock Exchange as of December 31, 2022. The analysis involved reviewing the financial statements of these companies before and after the inflation adjustments as of the same date, utilizing statistical techniques categorized by sector. While the impact on liquidity ratios, which are mainly influenced by monetary items, was minimal, a notable overall decline was observed in efficiency ratios, structural ratios, and profitability ratios, which are significantly affected by non-monetary assets and equity items. This underscores the significance of inflation adjustment in accurately measuring company performance during inflationary periods and highlights that financial reports generated without such adjustments can be misleading.

Anahtar Kelimeler

• Inflation accounting
• financial ratio analysis
• effects of inflation on financial statements

ENFLASYON DÜZELTMESİNİN FİNANSAL ORANLAR ÜZERİNE ETKİLERİ: BORSA İSTANBUL’DAN KANITLAR

Öz

Bu çalışma, finansal tabloları yüksek enflasyonun etkilerinden arındırmak için uygulanan enflasyon düzeltmesinin finansal oranlar üzerindeki etkisini araştırmayı amaçlamaktadır. Özellikle, Covid-19 pandemisinin ardından yaşanan arzdaki daralma ve buna bağlı fiyat artışları, dünya çapında enflasyonu yukarı yönlü tetiklemiştir. Enflasyonist etkilerle birlikte, şirketlerin finansal performansını ölçmek ve değerlendirmek hem zorlaşmış hem de karmaşık hale gelmiştir. Bu nedenle, bu çalışmada, şirket performansını ölçmek için en değerli yöntemlerden biri olan temel finansal oran analizi, enflasyon düzeltmesi uygulanmadan önce ve sonra incelenmiş ve değişiklikler literatürdeki diğer çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Çalışmanın kapsamı, 31 Aralık 2022 tarihi itibariyle Borsa İstanbul’da işlem gören finansal olmayan şirketleri içermektedir. Bu şirketlerin 31 Aralık 2022 tarihi itibariyle hazırlanmış olan finansal tabloları, enflasyon düzeltmesi uygulanmadan önce ve sonra sektör bazında istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre, enflasyon düzeltmesi uygulanmasından sonra bazı temel oranlarda önemli farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Daha ziyade parasal kalemlerin etkilediği likidite oranlarındaki etki sınırlı olmakla birlikte, hesaplamanın parasal olmayan varlık ve özkaynak kalemlerinden önemli ölçüde etkilendiği verimlilik oranlarında, finansal yapıya ilişkin oranlarda ve karlılık oranlarında genel olarak önemli bir düşüş yaşandığı görülmüştür. Bu sonuç, enflasyonist dönemlerde şirket performansını ölçerken enflasyon düzeltmesinin önemini ve enflasyon düzeltmesi uygulanmadan hazırlanan finansal raporların yanıltıcı olabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Enflasyon muhasebesi
• finansal oran analizi
• enflasyonun finansal tablolar üzerindeki etkisi
• TMS 29

Kaynakça

1. Akdoğan, N. (2004). Enflasyon Muhasebesi, Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş. 2nd Edition. Ankara: Gazi Kitapevi.
2. Akdoğan, N., Aktaş, R., Ünal, S. (2009). Effect of Inflation Accounting on Financial Ratios: An Empirical Analysis of Non-Financial Firm Listed on Istanbul Stock Exchange. The IUP Journal of Accounting Research and Audit Practices, 0(2), 47-62.
3. Akdoğan, N., Tenker N. (2001). Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri. Ankara: Gazi Kitabevi.
4. Akdoğan, N., Tenker, N. (2007). Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri. 12th Edition. Ankara: Gazi Kitabevi, 725-742.
5. Arsoy, A.P., Gücenme, Ü. (2009). The Development of Inflation Accounting in Turkey. Critical Perspectives on Accounting, 20, 568-590.
6. Arzova, S.B., Şahin, B.Ş. (2022). Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Süreçleri ve Enflasyon Muhasebesinin Finansal Tablolara Etkisi. Mali Çözüm Dergisi, 32, 13-31.
7. Asuquo, A.I., Adenike, F.A, Ogar, O.L., Ebahi, A.O., Okon, G.E. (2017). Effect of Inflation Accounting on Business Measurement of Quoted Manufacturing Companies in Nigeria. Imperial Journal of Interdisciplinary Research (IJIR), 3, 1886-1894.
8. BDDK. (2002). Muhasebe Uygulama Yönetmeliğine İlişkin 14 Sayılı Tebliğ: Mali Tabloların Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Düzenlenmesine İlişkin Muhasebe Standardı. 22.06.2002 tarih ve 24793 sayılı Resmi Gazete.

9. BDDK. (2014). 11.1.2014 tarihli 10825 sayılı Kurul Kararı https://www.bddk.org.tr/Mevzuat/DokumanGetir/1260
10. BDDK. (2024). 5.12.2024 tarihli 11021 sayılı Kurul Kararı https://www.bddk.org.tr/Mevzuat/DokumanGetir/1260
11. Çelik, A. (2003). Fiyatlar Seviyesindeki Değişmelerin Mali Tablolara Etkileri ve Enflasyon Muhasebesi: Enflasyon Muhasebesi Yöntemlerinden Fiyatlar Genel Seviyesi Modeli Uygulaması. Uzmanlık Yeterlilik Tezi, TCMB, Ankara.
12. Doğan, Ç., Ergün, S. (2004). Enflasyonla Mücadelede Kur Rejimi Tercihi. Finans-Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 41(481), 31-42.
13. Doğan, Z. (1995). Enflasyonun Muhasebe Üzerindeki Etkisi ve Bu Etkiyi Yok Edecek Bir Muhasebe Modeli: İkame Maliyeti (Cari Değer) Muhasebesi. Vergi Dünyası Dergisi, 165, 100-111.
14. Ertuğrul, A., Selçuk, F. (2001). A Brief Account of the Turkish Economy, 1980-2000. Russian and East European Finance and Trade, 37(6), 6-30.
15. Frank, E.O. (2019). A Comparative Analysis of Inflation-Adjusted and Historical Cost Accounting Information: Implications for the Value Relevance of Corporate Reports. Trends Economics and Management, 33(1), 35-50.
16. Frick, W. (2022). What Causes Inflation?, Harvard Business Review, https://hbr.org/2022/12/what-causes-inflation (Access date: 06.01.2024)
17. Gökten, S., Gökten, P., Mollaoğulları, B.F. (2023). Stoklar ve Enflasyon Muhasebesi Uygulaması: BIST30 İmalat İşletmeleri Üzerine Bir Değerlendirme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 718-731.
18. Gücenme, Ü. (2002). İşletmelerin Mali Krizden Korunması İçin Bir Önlem: Enflasyon Muhasebesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 13, 48.
19. International Accounting Standard no:29 Financial Reporting in Hyperinflationary Economies, IFRS Foundation, www.ifrs.org
20. İlter, N. (1994). Türkiye’de 1980 Sonrası Para Arzı ve Enflasyon. Uzmanlık Tezi, DPT, No: 2343, Ankara.
21. Kantar, M. A., Hayri, A. and Öndeş, T. (2021). Enflasyonun İşletmelerin Finansal Oranlarına Etkisi: BİST İmalat Sektöründe Bir Uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 90, 1-18.
22. Karapınar, A., Zaif, F. (2005). Enflasyon Muhasebesinin Finansal Tablolar Analizine Etkisi, Yaklaşım Dergisi, 26, 49–72.
23. Karapınar, A., Zaif, F., Bayırlı, R. (2012). Impact of Inflation Accounting Application on Key Financial Ratios. İşletme Araştırmaları Dergisi, 4(1), 44-57.
24. Karasioğlu, F., Erdemir, N.K. (2005). Enflasyon Muhasebesi Uygulamalarında Temel İşlemler Üzerine Bir Çalışma. Selçuk Üniversitesi Karaman İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(5), 145-167.
25. Kaygusuz, S.Y. (2003). Enflasyon Muhasebesi (Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Mali Tabloların Düzeltilmesi). ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 5(2).
26. Kazgan, G. (1999). Tanzimat’tan XXI. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi. 1st Edition. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi, 305-307.
27. KGK-a. (2023). Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Finansal Tablolarının Enflasyona Göre Düzeltilmesi Hakkında Duyuru https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/Diger/Enf_%20Muh_%20Duyuru_ESEB.pdf
28. KGK-b. (2023). Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Hakkında Uygulama Rehberi. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TMS/TMS_29_Uygulama_Rehberi_271123.pdf
29. Kılıçbay, A. (1984). Türk Ekonomisinde Enflasyonun Anatomisi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Yayını.
30. Kılıçbay, A. (1999). Türk Ekonomisi (Modeller,Politikalar, Stratejiler). 5th Edition. İstanbul: Bilim Teknik Yayınevi.
31. Kırkulak, B., Balsarı, C.K. (2009). Value Relevance of Inflation-adjusted Equity and Income. The International Journal of Accounting, 44, 363-377.
32. Kishalı, Y., Yılmazcan, D., Işıklılar, S.S. (2002). Enflasyon Muhasebesi (Yöntemler ve Standartlar), İstanbul: Türkmen Kitabevi, 22.
33. Koçak, H., Kısakürek, M.M. and Babacan, A. (2023). Enflasyon Düzeltme İşlemlerinin İşletme Performansına Etkisi BİST’te Bir Uygulama. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(2), 1525-1546.
34. Olarewaju, O., Mbambo, M., Ngiba, B. (2020). Effects of Inflation Accounting on Organizational Decisions and Financial Performance in South African Retail Stores. Problems and Perspectives in Management, 18(4), 85-95.
35. Orhan, O.Z., Erdoğan, S. (2002). Para Politikası. 1st Edition. İstanbul: Avcılar Ofset, 322.
36. Öner, C. (2010). What Is Inflation?. Finance&Development, 47(1), 44-45.
37. Örten, R., Karapınar, A. (2004). Vergi Mevzuatına Göre Enflasyon Muhasebesi. Ankara: Gazi Kitabevi.
38. Özdemir, F.S., Arslan, S. (2007). Enflasyon Muhasebesinde Kullanılan Yöntemlerin Karşılaştırmalı Analizi. Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 87-104.
39. Özdemir, Ö. (2023). Evaluation of Applications Used in Inflation Accounting Regulations. Journal of Business Administration and Social Studies, 7(1), 56-68.
40. Özkan, T. (2005). Enflasyon Muhasebesi Uygulamasının Firmaların Finansal Yapıları Üzerine Etkileri. Muhasebe ve Denetime Bakış, 15, 49-72.
41. Özkaşıkçı, A.İ. (1995). Inflation Accounting and Effects of Inflation Adjusted Acounting Figures on Decision Making. Yüksek Lisans Tezi, Bilkent University.
42. Patjoshi, P.K. (2020). Impact of Inflation on Major Financial Ratios. Indian Journal of Natural Sciences, 10 (60), 23024 - 23035.
43. Pekdemir, R., Selvi, Y. (2004). Örneklerle Enflasyon Düzeltmesi Muhasebesi (5024 Sayılı Kanun). İstanbul: Lebib Yalkın Yayınları.
44. Riordan, D. A., and Riordan, M. P. (2009). Inflation and Financial Statement Analysis in The International Accounting Classroom. Journal of Teaching in International Business, 20(2), 174-187.
45. Samur, M. (1998). Türkiye’de Enflasyonun Mali Tablolara Yansıyan Etkisinin İncelenmesi. Doktora Tezi, Marmara University.
46. SEDDK. (2023). Sigortacılık Sektöründe Enflasyon Muhasebesi Uygulaması Hakkında 6.12.2023 tarih ve 2023/30 sayılı Genelge. https://seddk.gov.tr/upload/doc/2023-30-genelge.pdf
47. Seed, A.H. (1981). Understanding Inflation’s Impact. Journal of Business Strategy, 2(2), 3-13.
48. Shamsadini, H., Yavarzadeh, M.R. (2012). Current Purchasing Power and Its Utilisation on Annual Reports of the Companies (With Special Referance to Indian Steel Companies). Journal of Arts, Science & Commerce, 4(2), 30-33.
49. SPK. (2001). Seri: XI, No: 20 Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Mali Tabloların Düzeltilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ
50. SPK. (2005). 17.03.2005 tarih ve 11/367 sayılı Kurul Kararı, https://spk.gov.tr/data/61e0b42b1b41c613a0d633c5/2008_18.pdf
51. Şavlı, T., (2023). Uygulama Örnekleriyle UMS/TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Çerçevesinde Enflasyon Düzeltmesi. İstanbul: İSMMMO,187, 1-6.
52. Tamimi, O. and Orban, I. (2020). Hyperinflation and Its Impact on The Financial Results. Intellectual Economics, 15/1, 5-16.
53. Tuan, K., Doğan, Z. (1996). İşletmelerde Enflasyon Muhasebesinin Kullanım Oranının Tespitine İlişkin Bir Alan Çalışması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 25(1), 107.
54. Tunçsiper, B. (2001). Gelişmekte Olan Ülkelerde ve Türkiye’de Enflasyon ve İstikrar Politikaları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 15-16.
55. Türkiye Muhasebe Standardı no:29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama, KGK, www.kgk.gov.tr
56. TÜSİAD. (1995). 1995 Yılına Girerken Türk Ekonomisi, İstanbul: TÜSİAD.
57. Uman, N. (1980). Enflasyonun İşletmeler Üzerindeki Etkisi. II Türkiye Muhasebe Eğitimi Sempozyumu, İzmir.
58. Uman, N. (2002). Enflasyon Muhasebesi. İstanbul: Alfa Yayınları.
59. Varol, N. (2022). Inflation Accounting in Terms of Tax Legislation and Accounting Standards in Turkey. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 93, 19-30.
60. Yavuz, G. (2007). Enflasyon Muhasebesi ve Bir Uygulama. Doktora Tezi, Kocaeli Üniversitesi.
61. Yılmaz, İ. (2023). Finansal Tablo Kullanıcıları Açısından Enflasyon Muhasebesinin Önemi: BİST Enerji Sektörü Üzerine Örnek Bir Uygulama KMU Journal of Social and Economic Research, 25(45), 930-944.
62. Yüksel, A. (1997). Enflasyon Muhasebesi. İstanbul: Literatür Yayıncılık.
63. 5024 sayılı, Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. 30.12.2003 tarih ve 25332 sayılı Resmî Gazete.
64. 7352 sayılı, Vergi Usul Kanunu ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 29.1.2022 tarih ve 31734 sayılı Resmî Gazete
65. 555 sayılı VUK Uygulama Genel Tebliği. 30.12.2023 tarih ve 32415 sayılı Resmî Gazete.
66. 560 sayılı VUK Uygulama Genel Tebliği. 30.04.2024 tarih ve 32532 sayılı Resmî Gazete.