TÜRKÇE ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ İLETİŞİM SİSTEMİNİN ENGELLİ BİREYLERİN DİL GELİŞİMİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 55 - 65, 31.12.2025

Esranur Bektaş , Ertan Görgü

Öz

Giriş: Bu araştırmanın amacı, Türkçe Alternatif ve Destekleyici İletişim Sistemi’nin (TADİS), 15-22 yaş aralığındaki orta-ağır düzeyde zihinsel yetersizlik ya da otizm tanısı almış bireylerin dil gelişimi üzerindeki etkilerini incelemektir.
Yöntem: Araştırma, öntest-sontest kontrol gruplu deneysel desende yürütülmüştür.
Bulgular: Çalışma sonunda, Deney grubunun son test puanları, kontrol grubunun puanlarına göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (z = -2.26, U = 58, p = .023). Ayrıca, uygulamanın tamamlanmasından iki ay sonra gerçekleştirilen kalıcılık testinde de gruplar arasında anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir. Deney grubundaki katılımcıların kalıcılık testinden elde ettikleri toplam puanlar, kontrol grubundaki katılımcıların puanlarına göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (z = -3.50, U = 28, p < .001
Sonuç: 15-22 yaş aralığındaki orta-ağır düzeydeki engelli bireylerle yapılan bu çalışmada deney grubuna uygulanan Türkçe alternatif ve destekleyici dil iletişim sistemi programının, bireylerin dil becerilerini arttırdığı bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

dil gelişimi , tadis , engelli bireyler

Etik Beyan

Bu makalenin hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

THE EFFECT OF ALTERNATIVE AND AUGMENTATIVE COMMUNICATION SYSTEMS ON LANGUAGE DEVELOPMENT IN INDIVIDUALS WITH DISABILITIES

Öz

Introduction: The aim of this study is to examine the effects of the Turkish Alternative and Augmentative Communication System (TADİS) on the language development of individuals aged 15-22 with moderate-to-severe intellectual disability or autism. Method: The study was conducted using a pre-test-post-test control group experimental design.
Findings: At the end of the study, the post-test scores of the experimental group were found to be significantly higher than the scores of the control group (z = -2.26, U = 58, p = .023). Furthermore, a significant difference was determined between the groups in the retention test conducted two months after the completion of the application. The total scores obtained by the participants in the experimental group from the retention test were found to be significantly higher than the scores of the participants in the control group (z = -3.50, U = 28, p < .001).
Conclusion: In this study conducted with individuals aged 15-22 with moderate-to-severe disabilities, it was found that the Turkish alternative and augmentative language communication system program applied to the experimental group increased the language skills of the individuals.

Anahtar Kelimeler

language development , tadis , individuals with disabilities

Etik Beyan

This article was prepared in accordance with scientific and ethical principles, and the data used is indicated in the statement in the bibliography.

Kaynakça

• Aksu-Koç, A., Küntay, A. C., Acarlar, F., Maviş, İ., Sofu, H., Topbaş, S., ve Turan, F. (2011). Türkçede erken sözcük ve dilbilgisi gelişimini ölçme ve değerlendirme çalışması: Türkçe iletişim gelişimi envanterleri: TİGE-I ve TİGE-II. TÜBİTAK 107KO58 Projesi sonuç raporu.
• Avcıl, A. (2021). Aile uygulamasına derin bir bakış: Alternatif ve destekleyici iletişim sisteminin aile tarafından evde uygulanma sürecinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Medeniyet Üniversitesi.
• Avcıl, A., ve Görgü, E. (2022). I have a voice: Examining augmentative and alternative communication application according to parent’s opinions. Journal of Qualitative Research in Education, (32).
• Cengiz, D. U., Emre, O., & Çalışkan, Z. (2017). Down sendromlu çocuklarda dil gelişimi. Annals of Health Sciences Research, 6(2), 47–56.
• Cunha-Menezes, E. da, and Silva, R. S. (2021). CA2JU: An alternative communication system developed in Brazil for children with disabilities. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 20(2), 23–34.
• Demirdöğenler, S., & Maviş, İ. (2016). Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri (TİGE): Erken dil gelişiminin değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(3), 289–308.
• Drager, K. D. R., Light, J. C., ve McNaughton, D. (2010). Effects of AAC interventions on communication and language for young children with complex communication needs. Perspectives on Augmentative and Alternative Communication, 19(4), 123–130.
• Fenson, L., Dale, P. S., Reznick, J. S., Thal, D., Bates, E., Hartung, J. P., Pethick, S., & Reilly, J. S. (1993). The MacArthur Communicative Development Inventories: User’s guide and technical manual. San Diego, CA: Singular Publishing Group.
• Ganz, J. B. (2015). AAC interventions for individuals with autism spectrum disorders: State of the science and future research directions. Augmentative and Alternative Communication, 31(3), 203–214. https://doi.org/10.3109/07434618.2015.1047532
• Gökdağ, H. (2021). Zihin engelli çocukların iletişim becerilerinin geliştirilmesinde tablet tabanlı konuşma üreten mobil uygulamaların etkililiğinin incelenmesi. Doktora Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Görgü, E. (2014). Benim de sesim var programı el kitabı. İstanbul . Gültekin Yılmaz, E., ve Demirel, İ. N. (2022). Ritim destekli eğitim uygulamalarının okul öncesi dönem işitme engelli çocukların dinleme becerilerine etkisi. Art Vision, 31(54), 91–102.
• Hakkoymaz, S. (2021). Özel eğitim alanında uluslararası elektronik dergilerde yapılan çalışmaların dil eğitimi ve öğretimi açısından değerlendirilmesi. Pesa Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 23-32.
• İnce, M., Kılıç, Y., ve Şafak, P. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin alternatif destekleyici iletişim sistemlerine (ADİS) ilişkin görüş ve önerileri. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 6(2), 654–673. https://doi.org/10.33400/kuje.1340217
• Kaplan, G., ve Aykut, Ç. (2022). Üstbilişi geliştirmek için düzenlenmiş olan öğretim etkinliklerinin öğretmen adaylarının üstbilişsel farkındalıklarına etkisinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 23(1), 23-51.
• Karasu, N. (2009). Otizmden etkilenmiş bireylerde sosyal ve iletişim becerilerini arttıran yöntemlerin delile dayalı yöntem olarak belirlenmesi: Bir meta-analiz örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(3), 713-739.
• İnce, M., Kılıç, Y., ve Şafak, P. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin alternatif destekleyici iletişim sistemlerine (ADİS) ilişkin görüş ve önerileri. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 6(2), 654–673. https://doi.org/10.33400/kuje.1340217
• Küçük, Y. (2020). “Benim de Sesim Var” programının otizmli çocukların dil gelişimi ve anne babaların yaşam kaliteleri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Light, J., ve McNaughton, D. (2021). Effects of a literacy feature in an augmentative and alternative communication app on single-word reading of individuals with severe autism spectrum disorders. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 46(1), 18-34.
• Lüke, C. (2016). Impact of speech-generating devices on the language development of a child with childhood apraxia of speech: A case study. Disability and Rehabilitation: Assistive Technology, 11(1), 80–88. https://doi.org/10.3109/17483107.2014.913715
• Millar, D. C., Light, J. C., and Schlosser, R. W. (2006). The impact of augmentative and alternative communication intervention on the speech production of individuals with developmental disabilities: A research review. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248–264. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2006/021).
• Onan, B. (2011). Türk atasözlerinde dil farkındalığı ve işlevsel dil kullanımı. Milli Folklor Dergisi, 91.
• West P, Robbins L, Douglas SN, Given C, DeCicco B, Pathak D, Wyatt G. (2019). Family functioning among adolescents with developmental disabilities utilizing augmentative and alternative communication. Disabil Rehabil Assist Technol, 20(8), 2935-2948. doi: 10.1080/17483107.2025.2516623.
• Sedey, A., Rosin, M., and Miller, J. (1991). The use of signs among children with Down syndrome (Poster presentation). Annual Convention of the American Speech-Language-Hearing Association, Atlanta, GA
• Shuler, C., Levine, Z., & Ree, J. (2012). iLearn II: An analysis of the education category of Apple’s App Store(Contributors: L. Akemann, D. Donahoo, D. Heiman, J. Kotler, Z. Levine, J. Ree, & A. Russell). Joan Ganz Cooney Center at Sesame Workshop. Retrievedfrom https://joanganzcooneycenter.org/wpcontent/uploads/2012/01/ilearnii.pdf
• Smith, J. A., and Osborn, M. (2015). Interpretative phenomenological analysis. In J. A. Smith, P. Flowers, and M. Larkin (Eds.), Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research (2nd ed., pp. 25–52). Sage.
• Snow, C. E. (2007). Language development in early childhood. In R. E. Tremblay, R. G. Barr, and R. Dev. Peters (Eds.), Encyclopedia on Early Childhood Development (pp. 1–6). Centre of Excellence for Early Childhood Development.
• Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage.
• Von Tetzchner, S., and Martinsen, H. (2018). Augmentative and Alternative Communication for Children and Adolescents with Developmental Disorders. Routledge
• Yaşa, İ. (2019). Normal dil gelişimi gösteren çocuklar ile özgül dil bozukluğu bulunan çocukların dil kullanım bilgisinin karşılaştırılması. Dil Konuşma ve Yutma Araştırmaları Dergisi, 2(2), 174-194.
• Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.