Araştırma Makalesi

ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME

Cilt: 6 Sayı: 1 12 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME

Öz

Geleneksel uluslararası hukuka göre egemenliğin önemli unsurlarından biri devletin şiddet kullanımında tekel olmasıdır. Ancak zamanla gelişen teknoloji, silahlar ve hibrit hale gelen çatışma ortamı devletin sahip olduğu şiddet kullanımı üzerindeki meşru kontrolünü özel askeri şirketler aracılığıyla taşeronlaştırmasına yol açmıştır. Blackwater ve Wagner gibi özel askeri şirketler, devletlerin amaçlarına ulaşmada ‘makul reddedilebilirlik’ kalkanı altında kullanılan stratejik araçlar haline gelmiştir. Bu durum ‘atfedilebilirlik’ kriterlerini bu karmaşık yapılar karşısında yetersiz bırakarak hesap verebilirlik bakımından sistemde boşluk oluşturmaktadır. Bu boşluk özellikle çatışma alanlarındaki mağdur sivil halkın adalete erişmesi noktasında büyük engellerle karşılaşmasına neden olmaktadır. Bu makale, özel askeri şirketlerin faaliyetlerinden doğan sorumluluk boşluğunu devletin pozitif özen yükümlülüğü perspektifi üzerinden incelemektedir. Çalışmada, devlet sorumluluğunun yalnızca ihlallerin devlete atfedilip atfedilemeyeceği sorusuna indirgenemeyeceği; aynı zamanda devletlerin bu şirketleri denetleme, düzenleme ve ihlalleri önleme yükümlülükleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır. Bu doğrultuda makalede Blackwater ve Wagner örneklerinin karşılaştırmalı olarak analiz edilerek mevcut atfedilebilirlik durumunun sınırları ortaya konulmuştur. Makale, çözüm olarak yeni kurumlar ya da denetim mekanizmalar oluşturmayı değil Montreux Belgesi ve Uluslararası Davranış Kuralları Birliği (International Code of Conduct-ICoCA) standartları gibi mevcut yumuşak hukuk araçlarının iç idari hukuk ve ulusal ruhsatlandırma mekanizmaları aracılığıyla sertleştirilmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Cassese, A. (2007). The Nicaragua and Tadić tests revisited in light of the ICJ judgment on genocide in Bosnia. European Journal of International Law, 18(4), 649–668.
  2. Cassese, S. (2015). Global administrative law: The state of art. International Journal of Constitutional Law, 13(2), 465–468.
  3. Chesterman, S. (2008). We can’t spy… If we can’t buy!: The privatization of intelligence and the limits of outsourcing ‘inherently governmental functions’. European Journal of International Law, 19(5), 1055–1074.
  4. Chesterman, S., & Lehnardt, C. (Eds.). (2007). From mercenaries to market: The rise and regulation of private military companies. Oxford University Press.
  5. Christensen, E. (2010). The dilemma of direct participation in hostilities. Florida State University Journal of Transnational Law & Policy, 19(2), 281–309.
  6. Faite, A. (2004). Involvement of private contractors in armed conflict: Implications under international humanitarian law. Defence Studies, 4(2), 166–183.
  7. Giustozzi, A., de Deus Pereira, J., & Lewis, D. (2025). Did Wagner succeed in the eyes of its African and Middle Eastern clients? (Whitehall Report No. 4–24). Royal United Services Institute (RUSI).
  8. Hoppe, C. (2008). Passing the buck: State responsibility for private military companies. European Journal of International Law, 19(5), 989–1014.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyoloji (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

12 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

8 Haziran 2026

Kabul Tarihi

4 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Güneş, Ü. (2026). ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME. Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 106-140. https://izlik.org/JA28PH79XZ
AMA
1.Güneş Ü. ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME. MeBilDer. 2026;6(1):106-140. https://izlik.org/JA28PH79XZ
Chicago
Güneş, Ümran. 2026. “ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME”. Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi 6 (1): 106-40. https://izlik.org/JA28PH79XZ.
EndNote
Güneş Ü (01 Temmuz 2026) ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME. Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi 6 1 106–140.
IEEE
[1]Ü. Güneş, “ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME”, MeBilDer, c. 6, sy 1, ss. 106–140, Tem. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28PH79XZ
ISNAD
Güneş, Ümran. “ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME”. Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi 6/1 (01 Temmuz 2026): 106-140. https://izlik.org/JA28PH79XZ.
JAMA
1.Güneş Ü. ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME. MeBilDer. 2026;6:106–140.
MLA
Güneş, Ümran. “ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME”. Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi, c. 6, sy 1, Temmuz 2026, ss. 106-40, https://izlik.org/JA28PH79XZ.
Vancouver
1.Ümran Güneş. ULUSLARARASI HUKUKTA ÖZEL ASKERİ ŞİRKETLER VE HESAP VEREBİLİRLİK KRİZİ: ATFEDİLEBİLİRLİKTEN KÜRESEL İDARİ DENETİME. MeBilDer [Internet]. 01 Temmuz 2026;6(1):106-40. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28PH79XZ